Thứ năm, 19/11/2026

Điện thoại (024) 6287 3463

Đường dây nóng (024) 6287 3463

Liên hệ quảng cáo (+84)915.632.345

Thứ năm, 19/11/2026
Share on Facebook
Copy to Clipboard

TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ CỦA PHƯƠNG THỨC CUNG ỨNG DỊCH VỤ SỰ NGHIỆP CÔNG

ThS Đỗ Xuân Long, Phó Kiểm toán trưởng Kiểm toán nhà nước khu vực XII

ThS Đoàn Thị Ngọc Hà, Kiểm toán nhà nước chuyên ngành Ia

ThS Nguyễn Quốc Huy, Kiểm toán nhà nước chuyên ngành Ia

 

 

Trong bối cảnh đổi mới cơ chế tài chính và hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập, việc lựa chọn phương thức cung ứng dịch vụ sự nghiệp công sử dụng ngân sách nhà nước trở nên cấp thiết. Các phương thức giao nhiệm vụ, đặt hàng và đấu thầu không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của đơn vị mà còn tác động đến chất lượng dịch vụ công cung cấp cho xã hội. Việc lựa chọn phương thức cung ứng dịch vụ sự nghiệp công sử dụng ngân sách nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập. Bài viết tập trung vào việc xây dựng các tiêu chí đánh giá hiệu quả của các phương thức giao nhiệm vụ, đặt hàng và đấu thầu trong cung cấp dịch vụ sự nghiệp công.

 

Từ khóa: Đơn vị sự nghiệp công, đặt hàng, đấu thầu.

 

Performance evaluation criteria for public service delivery methods

 

In the context of innovation in the financial mechanism and operation of public service units, the selection of methods for providing public service using the state budget has become urgent. Methods of assigning tasks, ordering and bidding not only affect the performance of those units but also affect the quality of public services provided to society. The selection of methods for providing public service using the state budget plays an important role in improving the performance of public service units. The article focuses on developing criteria for evaluating the effectiveness of methods of assigning tasks, ordering and bidding in providing public service.

 

Keywords: Public service unit, ordering, bidding.

 

1. Tổng quan về sản phẩm, dịch vụ sự nghiệp công sử dụng ngân sách nhà nước và đơn vị sự nghiệp công lập

 

Trong nền kinh tế thị trường, bên cạnh khu vực tư, khu vực công cũng tham gia sản xuất và cung ứng hàng hóa, dịch vụ cho xã hội. Vai trò của các hoạt động kinh tế của khu vực công ngày càng trở nên rất quan trọng. Các loại hàng hóa dịch vụ được cung ứng hằng ngày có thể chia thành hai loại: hàng hóa dịch vụ công và hàng hóa dịch vụ tư, trong đó hàng hóa dịch vụ công mang những đặc trưng khác biệt do khu vực công cung cấp. Theo Nghị định 32/2019/NĐ-CP: “Sản phẩm, dịch vụ công là sản phẩm, dịch vụ thiết yếu đối với đời sống kinh tế - xã hội của đất nước, cộng đồng dân cư hoặc bảo đảm quốc phòng, an ninh mà Nhà nước phải tổ chức thực hiện trong các lĩnh vực: giáo dục đào tạo; giáo dục nghề nghiệp; y tế; văn hóa, thể thao và du lịch; thông tin và truyền thông; khoa học và công nghệ; tài nguyên và môi trường; giao thông vận tải; nông nghiệp và phát triển nông thôn; công thương; xây dựng; lao động thương binh và xã hội; tư pháp và các lĩnh vực khác theo quy định của Chính phủ. Sản phẩm, dịch vụ công bao gồm dịch vụ sự nghiệp công và sản phẩm, dịch vụ công ích”. Còn theo quy định tại Nghị định 32/2029/NĐ-CP; dịch vụ sự nghiệp công sử dụng kinh phí ngân sách nhà nước (từ nguồn kinh phí chi thường xuyên) là dịch vụ sự nghiệp công mà Nhà nước bảo đảm toàn bộ chi phí hoặc dịch vụ sự nghiệp công chưa tính đủ chi phí trong giá, phí, được ngân sách nhà nước hỗ trợ. Sản phẩm, dịch vụ công ích là sản phẩm, dịch vụ mà việc sản xuất, cung ứng sản phẩm, dịch vụ này theo cơ chế thị trường khó có khả năng bù đắp chi phí hoặc sản phẩm, dịch vụ có tính chất đặc thù; được Nhà nước trợ giá phần chênh lệch giữa giá tiêu thụ, giá sản phẩm dịch vụ theo quy định của Nhà nước hoặc phần chênh lệch giữa số tiền do người được hưởng sản phẩm, dịch vụ công ích thanh toán theo quy định của Nhà nước, với chi phí hợp lý của nhà sản xuất, cung ứng sản phẩm, dịch vụ công ích để sản xuất, cung ứng sản phẩm, dịch vụ công ích do Nhà nước đặt hàng (hoặc giao nhiệm vụ theo quy định của pháp luật chuyên ngành nếu có).

 

Do những đặc tính của hàng hóa, dịch vụ công, cho nên tư nhân không sẵn sàng cung cấp hàng hóa, dịch vụ công, dẫn đến tình trạng thiếu hụt, phần lớn các hàng hóa dịch vụ công (đặc biệt là hàng hóa dịch vụ công thuần túy) thuộc vai trò đảm nhiệm của Chính phủ, bởi nếu để cho khu vực tư cung cấp thì sẽ làm tăng chi phí, không hiệu quả và làm giảm phúc lợi xã hội. Cơ chế cung ứng hàng hóa, dịch vụ công không thể tuân theo quy tắc thị trường. Đối với hàng hóa, dịch vụ công thuần tuý thì Nhà nước phải tạo ra và cung ứng miễn phí cho người dân. Nguồn lực để tạo ra lượng hàng hóa, dịch vụ công này lấy từ tiền thuế mà Nhân dân đã đóng vào ngân sách nhà nước.

 

Nhà nước thiết lập hệ thống đơn vị sự nghiệp công lập để đảm nhận nhiệm vụ cung cấp các dịch vụ công trong các ngành, lĩnh vực, trong đó, các đơn vị hoạt động trong lĩnh vực giáo dục, y tế, khoa học và công nghệ, văn hóa, thể thao chiếm số lượng lớn. Trong đó, đặc trưng của đơn vị sự nghiệp công lập để phân biệt với cơ quan hành chính nhà nước, đơn vị sự nghiệp ngoài công lập và các cơ quan, tổ chức khác là vị trí pháp lý, tính chất hoạt động và đội ngũ viên chức. Đơn vị sự nghiệp công lập là đơn vị được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định thành lập, để thực hiện một số chức năng, nhiệm vụ do Nhà nước giao, trong đó chủ yếu là cung cấp các dịch vụ thiết yếu cho xã hội. Đơn vị sự nghiệp công lập có tư cách pháp nhân, có con dấu và tài khoản riêng.

 

Đặc trưng cơ bản nhất của đơn vị sự nghiệp là được trang trải các chi phí hoạt động và thực hiện nhiệm vụ chính trị được giao bằng nguồn kinh phí từ quỹ ngân sách nhà nước hoặc từ quỹ công theo nguyên tắc không bồi hoàn trực tiếp. Điều đó đòi hỏi việc quản lý chi tiêu phải đúng mục đích, đúng dự toán đã phê duyệt theo từng nguồn kinh phí, từng nội dung chi tiêu theo tiêu chuẩn, định mức của Nhà nước. Đơn vị sự nghiệp công lập có thu là những đơn vị sự nghiệp do Nhà nước thành lập trong quá trình hoạt động đã được ngân sách nhà nước cấp hoặc hỗ trợ kinh phí để thực hiện chức năng nhiệm vụ được giao, nhưng vẫn có tổ chức sản xuất, kinh doanh, dịch vụ nhằm tận dụng cơ sở vật chất trang thiết bị kỹ thuật hiện có để tạo thêm thu nhập, hỗ trợ đời sống cán bộ công chức viên chức và bổ sung kinh phí hoạt động thường xuyên.

 

 Đơn vị sự nghiệp công lập có thu hoạt động nhằm cung cấp dịch vụ công cho xã hội không vì lợi nhuận mà vì lợi ích chung có những hoạt động phục vụ lợi ích tối thiểu cho xã hội, đảm bảo các quyền, nghĩa vụ cơ bản của con người, đảm bảo cuộc sống bình thường, an toàn cho nhân dân. Việc cung ứng hàng hóa, dịch vụ công tuân theo pháp luật công nên mọi đối tượng thụ hưởng đều có điều kiện và khả năng như nhau, không phân biệt hoàn cảnh cụ thể về xã hội, chính trị hay kinh tế. Về nguyên tắc, dịch vụ công do Nhà nước cung cấp không phải là dịch vụ thương mại, do đó không tồn tại trong môi trường cạnh tranh hoàn hảo và cũng không vì mục tiêu lợi nhuận, hay nói cách khác, việc trao đổi dịch vụ công không thông qua quan hệ thị trường một cách đầy đủ. Đơn vị sự nghiệp công lập có thu là tổ chức có tư cách pháp nhân, có con dấu và được mở tài khoản tại Kho bạc Nhà nước để phản ánh các khoản kinh phí trong và ngoài ngân sách nhà nước theo qui định của Luật Ngân sách nhà nước.

 

2. Một số vấn đề về giao nhiệm vụ, đặt hàng, đấu thầu cung cấp sản phẩm, dịch vụ sự nghiệp công

 

Các đơn vị sự nghiệp công lập hoạt động theo cơ chế giao nhiệm vụ, đặt hàng từ cơ quan quản lý cấp trên, hoặc đấu thầu cung cấp dịch vụ công. Trong quá trình cải cách, đổi mới cơ chế hoạt động của khu vực công ở Việt Nam, Đảng và Nhà nước ta đã ban hành nhiều văn bản quan trọng và tích cực lãnh đạo, chỉ đạo toàn hệ thống chính trị tổ chức thực hiện nhiều chủ trương, chính sách, biện pháp đổi mới hệ thống tổ chức và hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập. Đặc biệt là Kết luận số 37-TB/TW ngày 26/5/2011, của Bộ Chính trị về Đề án đổi mới cơ chế hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập, đẩy mạnh xã hội hóa một số loại hình dịch vụ sự nghiệp công. Văn kiện Đại hội XII của Đảng cũng đã xác định rõ nhiệm vụ: “Đổi mới tổ chức và hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công theo hướng nâng cao chế độ tự chủ, tự chịu trách nhiệm về tổ chức bộ máy, biên chế, nhân sự và tài chính; xã hội hóa lĩnh vực dịch vụ công, thu hút các thành phần kinh tế tham gia vào lĩnh vực này”. Cùng với đó, các văn bản pháp lý được ban hành kịp thời đã tạo điều kiện cho các đơn vị sự nghiệp công lập chuyển mình thành công, đáp ứng được yêu cầu đổi mới, thực hiện tốt các mục tiêu mà Đảng và Nhà nước đã đề ra. Có thể khẳng định, việc ban hành cơ chế giao nhiệm vụ, đặt hàng, đấu thầu cung cấp sản phẩm dịch vụ công sử dụng ngân sách nhà nước từ nguồn kinh phí chi thường xuyên của các đơn vị sự nghiệp công lập đã mang lại những ý nghĩa hết sức quan trọng. Việc ban hành cơ chế giao nhiệm vụ, đặt hàng, đấu thầu cung cấp sản phẩm dịch vụ công sử dụng ngân sách nhà nước từ nguồn kinh phí chi thường xuyên đã góp phần nâng cao tính tự chủ và hiệu quả hoạt động của đơn vị sự nghiệp công lập; đẩy mạnh xã hội hóa việc cung cấp sản phẩm, dịch vụ công; tạo lập sự công bằng, minh bạch trong cung cấp sản phẩm, dịch vụ công từ đó góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm, dịch vụ công.

 

Về phương thức giao nhiệm vụ, đặt hàng, đấu thầu cung cấp sản phẩm, dịch vụ công được phân cấp cho các cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước quản lý trực tiếp các đơn vị sự nghiệp công lập. Theo đó, các bộ, cơ quan trung ương hoặc cơ quan quản lý trực thuộc được ủy quyền quyết định giao nhiệm vụ, đặt hàng cung cấp sản phẩm, dịch vụ công cho đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc cấp trung ương và nguồn kinh phí lấy từ ngân sách trung ương; Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, Ủy ban nhân dân cấp huyện hoặc cơ quan quản lý trực thuộc được ủy quyền quyết định giao nhiệm vụ, đặt hàng cung cấp sản phẩm, dịch vụ công cho đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc đồng cấp và nguồn kinh phí lấy từ ngân sách địa phương. Trường hợp giao nhiệm vụ, đặt hàng đối với sản phẩm, dịch vụ công có tính đặc thù từ nguồn ngân sách trung ương (nếu có), thực hiện theo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ.

 

Các phương thức cung ứng dịch vụ sự nghiệp công sử dụng ngân sách nhà nước bao gồm: giao nhiệm vụ, đặt hàng và đấu thầu. Các phương thức này được áp dụng khi đáp ứng các điều kiện kèm theo:

 

* Giao nhiệm vụ cung cấp dịch vụ sự nghiệp công sử dụng kinh phí ngân sách nhà nước cho đơn vị sự nghiệp công lập khi đáp ứng đồng thời các điều kiện:

 

- Đơn vị sự nghiệp công lập có chức năng, nhiệm vụ cung cấp dịch vụ sự nghiệp công phù hợp với hoạt động cung ứng dịch vụ sự nghiệp công được giao theo quyết định của cấp có thẩm quyền. Ngoài ra, đối với đơn vị sự nghiệp công lập được giao nhiệm vụ trong lĩnh vực thuộc diện Nhà nước cấp phép hoạt động phải đáp ứng thêm điều kiện phải là đơn vị đã được cơ quan có thẩm quyền cấp phép theo quy định của pháp luật chuyên ngành.

 

-  Đơn vị sự nghiệp công lập đã được cấp có thẩm quyền giao quyền tự chủ tài chính theo cơ chế tự chủ của đơn vị sự nghiệp công lập trong từng lĩnh vực;

 

- Việc cung cấp dịch vụ sự nghiệp công là nhiệm vụ thường xuyên hằng năm của đơn vị, đã và đang được cơ quan quản lý cấp trên giao nhiệm vụ;

 

- Danh mục dịch vụ sự nghiệp công chưa xây dựng được định mức kinh tế kỹ thuật và đơn giá, thực hiện theo số lượng, khối lượng, chi phí hợp lý theo dự toán được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

 

* Việc đặt hàng sản xuất, cung ứng sản phẩm, dịch vụ công ích được thực hiện đối với các nhà sản xuất, cung ứng sản phẩm, dịch vụ công ích đã có đăng ký ngành nghề kinh doanh phù hợp với lĩnh vực được đặt hàng; có đủ năng lực về tài chính, cơ sở vật chất, trang thiết bị, máy móc, trình độ kỹ thuật, công nghệ sản xuất, trình độ quản lý và đội ngũ người lao động đáp ứng được các yêu cầu của việc sản xuất, cung ứng sản phẩm dịch vụ công ích theo hợp đồng đặt hàng. Ngoài ra, đối với nhà sản xuất, cung ứng sản phẩm, dịch vụ công ích được đặt hàng trong lĩnh vực thuộc diện Nhà nước cấp phép hoạt động phải đáp ứng thêm điều kiện phải là nhà sản xuất, cung ứng sản phẩm, dịch vụ công ích đã được cơ quan có thẩm quyền cấp phép theo quy định của pháp luật chuyên ngành.

 

Ngoài ra, trong trường hợp sản phẩm, dịch vụ công ích có tính đặc thù do liên quan đến sở hữu trí tuệ hoặc chỉ có một nhà cung cấp đăng ký thực hiện thì cũng thuộc diện cơ quan nhà nước có thẩm quyền đặt hàng để cung cấp cho xã hội.

 

* Đối với trường hợp đấu thầu sản xuất, cung ứng sản phẩm dịch cụ công: Căn cứ chức năng và ngành nghề đăng ký kinh doanh phù hợp với sản xuất, cung ứng sản phẩm, dịch vụ công ích tham gia đấu thầu; căn cứ quy định của pháp luật chuyên ngành đối với nhà thầu cung cấp dịch vụ trong lĩnh vực thuộc diện Nhà nước cấp phép hoạt động và các điều kiện tham gia đấu thầu khác theo quy định của pháp luật liên quan (nếu có); nhà thầu được tham gia đấu thầu sản xuất, cung ứng sản phẩm, dịch vụ công ích theo danh mục tại Phụ lục II ban hành kèm theo Nghị định 32/2019/NĐ-CP. Việc tổ chức đấu thầu có thể thực hiện theo hình thức đấu thầu rộng rãi và áp dụng theo điều 20 của Luật Đấu thầu, hoặc theo hình thức đấu thầu hạn chế áp dụng theo điều 21 của Luật Đấu thầu. Tổ chức đấu thầu phải đảm bảo tính khách quan, tính cạnh tranh trong đấu thầu.

 

3. Tiêu chí đánh giá hiệu quả của các phương thức cung ứng dịch vụ công

 

Việc xây dựng tiêu chí đánh giá phải đảm bảo phù hợp với mục tiêu, có thể đo lường được, khách quan, dễ hiểu và dễ áp dụng. Việc đánh giá hiệu quả của các phương thức cung ứng dịch vụ công cần dựa trên các tiêu chí cụ thể, được xây dựng theo mô hình khung đánh giá chi tiêu công và trách nhiệm giải trình tài chính (PEFA).

 

3.1. Các tiêu chí đánh giá hiệu quả của phương thức giao nhiệm vụ

 

- Bảo đảm đầy đủ các yêu cầu của cơ quan chủ quản như số lượng, chất lượng, thời gian cung ứng dịch vụ sự nghiệp công.

 

- Bảo đảm tiết kiệm, hiệu quả khi sử dụng kinh phí chi thường xuyên của ngân sách, phù hợp với cơ chế quản lý của mỗi khoản chi đó.

 

Các tiêu chí để đánh giá hiệu quả chi sẽ được lựa chọn từ bộ chỉ số về “Trách nhiệm giải trình tài chính và chi tiêu công” - Public Expenditure and Financial Accountability - viết tắt là PEFA, do Ban PEFA của Ngân hàng Thế giới biên soạn và phát hành. PEFA được xuất bản lần đầu vào tháng 6 năm 2005 tại Washington DC và thường xuyên được Ban Thư ký PEFA của Ngân hàng Thế giới bổ sung, cập nhật cho phù hợp với thực tiễn quản lý tài chính công toàn cầu.

 

Các chỉ số của PEFA có thể lựa chọn để đánh giá hiệu quả của phương thức giao nhiệm vụ cung cấp dịch vụ sự nghiệp công, bao gồm:

 

PI-1 Tổng thực chi

 

Khả năng thực hiện chi tiêu theo ngân sách được giao là yếu tố quan trọng giúp đơn vị sử dụng ngân sách có khả năng thực hiện nhiệm vụ được giao trong năm đúng kế hoạch đã được duyệt. Chỉ số này phản ánh điều đó bằng việc đo lường tổng thực chi so với tổng ngân sách gốc cho chi tiêu đã được cơ quan quản lý ngành/lĩnh vực phân bổ.

 

PI-2. Cơ cấu thực chi

 

Nếu các nội dung thực chi khác biệt đáng kể so với ngân sách gốc, ngân sách sẽ không còn là văn bản hữu dụng thể hiện mục đích chính sách. Việc cho điểm theo chỉ số này đòi hỏi phải đánh giá thực chứng kết quả chi tiêu so với ngân sách gốc ở cấp độ nội dung chi tiêu vì dự toán của đơn vị thường được phê duyệt và quản lý trên cơ sở tổng mức và cơ cấu theo từng nội dung chi gắn với mục đích của mỗi khoản chi đó.

 

Chỉ số PI-2 đo lường mức độ tái phân bổ hoặc chuyển nguồn giữa các dòng ngân sách, góp phần tạo ra chênh lệch trong các nội dung chi tiêu, nằm ngoài chênh lệch so với thay đổi tổng mức chi tiêu. Để đánh giá được điều đó, cần phải tính được tổng mức chênh lệch trong chi tiêu, so với mức chênh lệch tổng thể về chi tiêu cơ bản cho từng năm của ba năm gần đây.

 

Chênh lệch được tính là mức chênh lệch bình quân gia quyền giữa thực chi với ngân sách gốc cho chi tiêu, theo tỷ lệ phần trăm của ngân sách gốc cho chi tiêu, trên cơ sở phân loại theo cơ cấu chi phí cấu thành tổng mức chi của đơn vị.

 

PI-8. Thông tin về hiệu quả hoạt động cung cấp dịch vụ

 

Chỉ số này tập trung vào sự tồn tại, phạm vi và thông tin kịp thời về hiệu quả hoạt động cung cấp các dịch vụ công, tác động của thông tin kịp thời nhằm cải thiện hiệu quả và hiệu suất hoạt động cho các dịch vụ đó. Điều quan trọng không kém là cơ quan quyền lực, các cán bộ của cơ quan hành pháp và người dân cũng cần biết xem nguồn lực ngân sách có đến được với các đơn vị sự nghiệp theo kế hoạch hay không.

 

Đẩy mạnh hiệu suất hoạt động trong việc cung cấp các dịch vụ công là mục tiêu cốt lõi của hệ thống quản lý tài chính công. Việc đưa thông tin về hiệu quả hoạt động vào các văn bản ngân sách được coi là thông lệ quốc tế tốt. Thông lệ này tăng cường trách nhiệm giải trình của cơ quan hành pháp về kế hoạch và kết quả thực hiện những đầu ra và kết quả trong các chương trình và dịch vụ của Chính phủ. Cơ quan quyền lực ngày càng có nhu cầu xem xét thông tin về hiệu quả hoạt động trong quá trình xem xét đề xuất dự toán ngân sách của cơ quan hành pháp, mặc dù cơ quan quyền lực không nhất thiết phải phê duyệt kế hoạch về hiệu quả hoạt động.

 

Chỉ số này xem xét thông tin về hiệu quả hoạt động cung cấp dịch vụ trong đề xuất dự toán ngân sách của cơ quan hành pháp hoặc các tài liệu bổ trợ trong các báo cáo cuối năm. Chỉ số này xác định xem đánh giá hoặc kiểm toán hiệu quả hoạt động có được thực hiện hay không. Chỉ số này cũng đánh giá về việc thu thập và ghi chép thông tin về nguồn lực thực nhận của các đơn vị sự nghiệp. Chỉ số này gồm bốn nội dung đánh giá và áp dụng phương pháp M2 để tổng hợp điểm số cho các nội dung đánh giá.

 

Lựa chọn và áp dụng các giai đoạn đánh giá:

 

Nội dung đánh giá 8.1: Các chỉ số hiệu quả hoạt động, đầu ra và kết quả dự kiến cho năm tài khóa tiếp theo. Đánh giá về việc trình bày thông tin về các chỉ số hiệu quả hoạt động chính cho các đầu ra và kết quả dự kiến của các chương trình và dịch vụ sử dụng nguồn ngân sách vào đề xuất dự toán ngân sách của cơ quan hành pháp hoặc văn bản liên quan, ở cấp độ lĩnh vực, chương trình hoặc đơn vị dự toán.

 

Nội dung đánh giá 8.2: Đầu ra và kết quả của năm ngân sách đã kết thúc vừa qua. Tìm hiểu về việc trình bày đầu ra và kết quả trong đề xuất dự toán ngân sách của cơ quan hành pháp hoặc trong báo cáo năm hoặc văn bản công khai khác, theo biểu mẫu và cấp độ (theo chương trình hoặc đơn vị) tương đương với kế hoạch đã được thông qua trước đó trong phạm vi ngân sách năm hoặc trung hạn.

 

Nội dung đánh giá 8.3: Đo lường về việc cung cấp thông tin về nguồn lực thực nhận ở các đơn vị sự nghiệp tại ít nhất hai sở lớn bóc tách theo nguồn vốn. Thông tin về nguồn lực được các sở thu thập cần hỗ trợ so sánh về hiệu quả thực hiện dịch vụ với nguồn lực thực nhận. Lý do lựa chọn các sở cho nội dung đánh giá này cần được giải thích trong phần viết của báo cáo đánh giá.

 

Nội dung đánh giá 8.4: Xem xét việc đánh giá có hệ thống về các dịch vụ công, sự phù hợp, hiệu suất và hiệu quả của các dịch vụ đó thông qua đánh giá chương trình hoặc đánh giá chung về hiệu quả hoạt động. Các hoạt động đánh giá được xem xét trong phạm vi của nội dung đánh giá này là đánh giá bao trùm toàn bộ hoặc phần lớn các dịch vụ công được cung cấp hoặc đánh giá xuyên suốt các lĩnh vực hoặc bao gồm các lĩnh vực sự nghiệp. Đánh giá độc lập trong bối cảnh này là đánh giá do một cơ quan tách biệt và không trực thuộc cơ quan cung cấp dịch vụ thực hiện. Chẳng hạn, đó có thể là một bộ phận có trách nhiệm cụ thể về đánh giá độc lập cho toàn đơn vị, hay thường gọi là kiểm toán nội bộ. Đánh giá đó có thể được thực hiện bởi kiểm toán bên ngoài của Chính phủ và có thể gọi là "kiểm toán hiệu quả hoạt động".

 

PI-24. Chất lượng và mức độ kịp thời của báo cáo ngân sách trong năm

 

Báo cáo tài chính nhà nước, báo cáo quyết toán ngân sách nhà nước đòi hỏi thông tin phải đều đặn và kịp thời để giám sát hiệu quả hoạt động của Ngành; đồng thời, giúp Ngành quản lý các vấn đề thuộc trách nhiệm giải trình của họ. Tiêu chí  này tập trung vào khả năng lập báo cáo toàn diện từ hệ thống kế toán về tất cả các khía cạnh của ngân sách. Việc nắm bắt chi tiêu ở cả giai đoạn cam kết chi và giai đoạn thanh toán có vai trò quan trọng trong việc giám sát thực hiện ngân sách và sử dụng vốn được giao.

 

3.2. Các tiêu chí đánh giá hiệu quả của phương thức đặt hàng

 

Từ các nội dụng tổng quan về phương thức đặt hàng dịch vụ sự nghiệp công sử dụng kinh phí chi thường xuyên ngân sách nhà nước cho thấy, nguồn tài chính mà cơ quan nhà nước sử dụng để đặt hàng thuộc nội dung chi thường xuyên của ngân sách nhà nước; nên muốn đánh giá hiệu quả của phương thức đặt hàng cung cấp dịch vụ sự nghiệp công chúng ta có thể lựa chọn các chỉ số phù hợp từ bộ chỉ số PEFA thuộc khung đánh giá về quản lý tài chính công mà quốc tế đang áp dụng.

 

Để đánh giá hiệu quả của phương thức đặt hàng cung cấp dịch vụ sự nghiệp công ngoài việc sử dụng 04 chỉ số (PI-1, PI-2, PI-8, PI-24) đã giới thiệu trong đánh giá hiệu quả của phương thức giao nhiệm vụ, còn cần phải bổ sung 02 bộ chỉ số: PI-4 và PI-21.

 

PI-4. Số dư và giám sát phát sinh nợ đọng trong thanh toán chi tiêu

 

Nợ đọng ở mức cao là chỉ báo của nhiều vấn đề khác nhau như yếu kém trong kiểm soát cam kết chi, ăn đong trong quản lý ngân quỹ, dự toán không đầy đủ cho các hợp đồng, dự toán thấp cho một số mục chi cụ thể và thiếu thông tin. Được tính vào nợ đọng trong quản lý chi của đơn vị sử dụng ngân sách khi đến ngày cuối cùng phải thanh toán theo dự toán hoặc hợp đồng đã ký giữa đơn vị với các nhà cung cấp, nhưng đơn vị vẫn chưa chi trả thanh toán. Kể từ sau ngày này đơn vị tư trở thành người chiếm dụng vốn (con nợ) của các nhà cung cấp.

 

Chỉ số này nhằm đo lường mức độ tồn dư nợ đọng, và mức độ giải quyết, xử lý vấn đề mang tính hệ thống đó. Mặc dù các biện pháp đặc biệt nhằm xác định và giải quyết nợ đọng là cần thiết, việc đó sẽ không hiệu quả nếu nợ đọng mới lại tiếp tục phát sinh. Tuy nhiên, điều cơ bản nhất là phải đánh giá được sự tồn tại và mức độ đầy đủ về dữ liệu nợ đọng.

 

PI-21. Hiệu quả kiểm toán nội bộ

 

Phản hồi đầy đủ và định kỳ cho cấp quản lý là yêu cầu về hiệu quả của hệ thống kiểm soát nội bộ, qua chức năng kiểm toán nội bộ (hoặc chức năng giám sát hệ thống tương đương). Chức năng như vậy cần đáp ứng chuẩn mực quốc tế kiểm toán nội bộ, bao gồm: (a) cơ cấu thích hợp, đặc biệt liên quan đến tính độc lập về chuyên môn; (b) phạm vi nhiệm vụ đầy đủ, khả năng tiếp cận thông tin và cấp thẩm quyền để báo cáo; (c) sử dụng các phương pháp kiểm toán chuyên nghiệp, gồm cả các kỹ thuật đánh giá rủi ro. Chức năng này cần tập trung báo cáo về các vấn đề mang tính hệ thống quan trọng liên quan đến: độ tin cậy và liêm chính của thông tin tài chính và hoạt động; hiệu quả và hiệu suất hoạt động; bảo quản tài sản; tuân thủ luật pháp, các quy định và hợp đồng.

 

Bằng chứng cụ thể về chức năng kiểm toán nội bộ hiệu quả (hoặc giám sát hệ thống) còn bao gồm mức độ tập trung vào các nội dung rủi ro cao, và hành động của cấp quản lý đối với những phát hiện của kiểm toán nội bộ.

 

Chức năng kiểm toán nội bộ có thể được thực hiện bởi một tổ chức có nhiệm vụ bao quát nhiều đơn vị thuộc cơ quan chủ quản.

 

3.3. Các tiêu chí đánh giá hiệu quả của phương thức đấu thầu

 

Do sử dụng vốn ngân sách nhà nước để thực hiện phương thức đấu thầu cung cấp dịch vụ sự nghiệp công nên khi đánh giá về tính hiệu quả của phương thức này cần phải sử dụng kết hợp các tiêu chí: PI-1, PI-2, PI-19, và PI-24.

 

PI-19. Mức độ cạnh tranh, hiệu quả sử dụng vốn và kiểm soát trong mua sắm đấu thầu.

 

Về nguyên tắc, chi từ vốn ngân sách nhà nước cho phương thức đấu thầu cung cấp dịch vụ sự nghiệp công phải được thực hiện qua hệ thống mua sắm đấu thầu công. Hệ thống mua sắm đấu thầu vận hành tốt sẽ đảm bảo vốn được sử dụng đạt hiệu quả và hiệu suất. Cạnh tranh mở qua đấu thầu được coi là cơ sở để đạt hiệu suất cao nhất trong mua sắm đầu vào và đảm bảo hiệu quả sử dụng vốn ngân sách nhà nước. Chỉ số này tập trung đánh giá chất lượng và độ minh bạch của khuôn khổ pháp lý về mua sắm, đấu thầu qua việc xác định sử dụng cạnh tranh mở và công bằng là phương pháp mua sắm nên áp dụng; đồng thời xác định các phương pháp phù hợp khác với cạnh tranh mở nếu được biện minh theo hoàn cảnh cụ thể.

 

Hệ thống mua sắm đầu thầu sẽ được hưởng lợi nếu tồn tại môi trường kiểm soát chung trong hệ thống quản lý, bao gồm công tác kiểm soát nội bộ và kiểm soát bên ngoài bởi kiểm toán bên ngoài.

 

Tuy nhiên, đặc thù của quy trình mua sắm đấu thầu là có sự tham gia trực tiếp của các thành viên thuộc khu vực tư nhân, cùng với công dân. Hệ thống mua sắm tốt là hệ thống có thể tận dụng sự tham gia của các bên liên quan coi đó là một phần của hệ thống kiểm soát bằng cách thiết lập một quy trình được quy định rõ ràng, tạo điều kiện cho việc trình báo và giải quyết kịp thời khiếu nại của các thành viên thuộc khu vực tư nhân. Khả năng tiếp cận với quy trình khiếu nại và thông tin khiếu nại cho phép các bên liên quan quan tâm tham gia trong việc kiểm soát hệ thống.

 

PI-24. Quản lý mua sắm đấu thầu

 

Một lượng lớn chi tiêu công được thực hiện qua hệ thống mua sắm đấu thầu của khu vực công. Hệ thống mua sắm đấu thầu vận hành tốt sẽ đảm bảo tiền được sử dụng hiệu quả để mua sắm đầu vào và đem lại hiệu quả sử dụng vốn trong việc thực hiện các chương trình và dịch vụ của Chính phủ.

 

Chỉ số này tìm hiểu về các khía cạnh chính trong quản lý mua sắm đấu thầu. Chỉ số này tập trung vào sự minh bạch của các cơ chế, chú trọng các thủ tục mở và cạnh tranh, theo dõi kết quả mua sắm đấu thầu, cơ hội tiếp cận các cơ chế khiếu nại.

 

Nội dung đánh giá 24.1: Đánh giá về sự tồn tại của các hệ thống theo dõi và báo cáo cẩn trọng nhằm đảm bảo hiệu quả sử dụng vốn và nâng cao sự trung thực trong trách nhiệm sử dụng vốn. Mức độ đầy đủ là nói về thông tin trong các hợp đồng được ký kết. Thông tin chính xác và đấy đủ có thể được đánh giá qua xem xét các báo cáo kiểm toán.

 

Nội dung đánh giá 24.2: Phân tích về tỷ lệ tổng giá trị các hợp đồng được ký kết theo phương thức cạnh tranh và không cạnh tranh. Hệ thống mua sắm đấu thầu cần đảm bảo áp dụng các phương thức cạnh tranh trong mua sắm đấu thầu, ngoại trừ các gói thầu giá trị thấp dưới một ngưỡng phù hợp được quy định, bao gồm cả các tình huống trong đó các phương thức khác thực chất bị hạn chế theo quy định hoặc các điều khoản về áp dụng các phương thức khác hiếm khi được áp dụng.

 

Nội dung đánh giá 24.3: Đánh giá về việc công chúng được tiếp cận thông tin đầy đủ, kịp thời và đáng tin cậy thông tin về mua sắm đấu thầu. Công khai thông tin về các quy trình và kết quả mua sắm đấu thầu cũng là những yếu tố quan trọng về minh bạch. Để có được thông tin kịp thời và đáng tin cậy, cần có hệ thống thông tin tốt và an toàn để nắm bắt dữ liệu về giao dịch mua sắm đấu thầu. Thông tin cần được tiếp cận không có hạn chế, miễn phí và không cần đăng ký. Khả năng tiếp cận thông tin về mua sắm đấu thầu của công chúng được đánh giá qua thông tin được đăng trên các trang điện tử chính thức, trừ khi có được vì các lý do cụ thể liên quan đến hoàn cảnh của quốc gia.

 

Việc xây dựng và áp dụng các tiêu chí đánh giá hiệu quả của các phương thức cung ứng dịch vụ sự nghiệp công sử dụng ngân sách nhà nước là cần thiết để nâng cao chất lượng dịch vụ công và sử dụng hiệu quả nguồn lực tài chính. Các tiêu chí này giúp cơ quan quản lý nhà nước lựa chọn phương thức cung ứng phù hợp, giám sát và đánh giá hoạt động của đơn vị cung ứng và nâng cao minh bạch và trách nhiệm giải trình.

 

TÀI LIỆU THAM KHẢO

 

1. Nghị định số 32/2019/NĐ-CP của Chính phủ về giao nhiệm vụ, đặt hàng hoặc đấu thầu cung cấp sản phẩm, dịch vụ công sử dụng ngân sách nhà nước từ nguồn kinh phí chi thường xuyên;

 

2. Nghị định số 60/2021/NĐ-CP về cơ chế tự chủ tài chính của đơn vị sự nghiệp công lập;

 

3. Luật Ngân sách nhà nước năm 2015;

 

4. Mô hình khung đánh giá chi tiêu công và trách nhiệm giải trình tài chính (PEFA);

 

5. Tài liệu về quản lý tài chính công và cung ứng dịch vụ công của Bộ Tài chính;

 

6. Các nghiên cứu về hiệu quả hoạt động của đơn vị sự nghiệp công lập;

 

7. Các văn bản pháp luật liên quan khác.

Lượt xem: 6

Tài sản công dôi dư sau sắp xếp bộ máy: biến nguồn lực bị bỏ không thành động lực tăng trưởng

Tóm tắt: Sắp xếp, tinh gọn bộ máy và tổ chức chính quyền địa phương hai cấp mở ra cơ hội cơ cấu lại nguồn lực tài sản công. Tuy nhiên, hàng nghìn cơ sở nhà, đất dôi dư chậm được khai thác đang gây lãng phí và làm giảm hiệu quả sử dụng nguồn lực quốc gia. Bài viết phân tích những điểm nghẽn trong quản lý, xử lý tài sản công; đồng thời đề xuất các giải pháp chuyển từ tư duy xử lý hành chính sang quản trị tài sản theo hiệu quả kinh tế – xã hội, biến nguồn lực dôi dư thành động lực tăng trưởng bền vững. Từ khóa: Tài sản công; nhà, đất dôi dư; sắp xếp bộ máy; chống lãng phí; quản trị tài sản; tăng trưởng kinh tế. 1. Tài sản công dôi dư: Nghịch lý nguồn lực trong nền kinh tế Trong bối cảnh Việt Nam đang tập trung huy động nguồn lực cho mục tiêu tăng trưởng cao, việc hàng nghìn trụ sở, cơ sở nhà, đất công chưa được sử dụng hiệu quả đặt ra một nghịch lý đáng suy nghĩ: một bên, ngân sách vẫn phải đầu tư thêm trường học, bệnh viện, công trình công cộng; bên kia, không ít tài sản hiện có lại bị bỏ trống, xuống cấp hoặc chậm đưa vào khai thác. Theo số liệu Bộ Tài chính công khai, được Thời báo Tài chính Việt Nam phản ánh ngày 27/10/2026, đến ngày 26/10/2026, cả nước có 31.530 cơ sở nhà, đất thuộc diện phải xử lý; trong đó 21.127 cơ sở đã hoàn thành, đạt khoảng 67%, còn 10.403 cơ sở chưa hoàn thành xử lý, khai thác. Riêng khối địa phương còn 9.608 cơ sở, chiếm hơn 92% tổng số chưa hoàn thành. Gia Lai còn 971 cơ sở, Đà Nẵng 965 cơ sở, Phú Thọ 622 cơ sở và Thanh Hóa 589 cơ sở [1]. Những con số trên phản ánh quy mô lớn của vấn đề, nhưng cần phân biệt: chưa hoàn thành xử lý không đồng nghĩa tất cả tài sản đều đang bỏ trống. Điều đáng quan tâm là khoảng cách giữa việc hoàn tất thủ tục hành chính với đưa tài sản vào sử dụng thực chất. Dưới góc độ kinh tế, tài sản công không chỉ là những con số ghi trên bảng cân đối tài sản nhà nước, mà còn là nguồn lực sản xuất và cung cấp dịch vụ công. Một khu đất bỏ không đồng nghĩa với cơ hội đầu tư bị trì hoãn; một trụ sở xuống cấp là nguồn vốn xã hội đang mất dần giá trị; một công trình chưa được khai thác có thể khiến ngân sách phải chi thêm để đáp ứng nhu cầu tương tự ở địa điểm khác. Lãng phí tài sản công vì vậy có ba tầng tổn thất: chi phí duy trì, bảo quản; giá trị tài sản suy giảm và chi phí cơ hội do nguồn lực không được đưa vào sử dụng. Đáng chú ý, chi phí cơ hội thường không thể hiện trực tiếp trong báo cáo ngân sách. Một cơ sở nhà, đất có thể vẫn được ghi nhận đầy đủ về mặt kế toán, nhưng hiệu quả kinh tế thực tế gần như bằng không nếu không tạo ra lợi ích tương xứng. Vấn đề cốt lõi không phải Nhà nước đang có bao nhiêu tài sản dôi dư, mà là bao nhiêu nguồn lực được giải phóng, tạo thêm giá trị cho nền kinh tế và phục vụ người dân.   2. Vì sao tài sản công chậm được đưa vào khai thác? Trước hết là bất cập trong tư duy quản lý. Trong cơ chế truyền thống, việc quản lý tài sản công thường chú trọng bảo đảm đúng thủ tục, đúng thẩm quyền và tránh thất thoát. Đây là yêu cầu cần thiết, nhưng chưa đủ. Khi tài sản trở thành dôi dư, nếu không xác định rõ trách nhiệm khai thác và hiệu quả sử dụng, tài sản có thể được bàn giao trên giấy tờ nhưng vẫn nằm im trên thực tế. Số liệu Bộ Tài chính công bố ngày 1/6/2026 cho thấy, tại thời điểm 27/5/2026, trong 11.412 cơ sở nhà, đất ở địa phương chưa hoàn thành xử lý hoặc chưa được khai thác triệt để, có 5.329 cơ sở đã giao cho tổ chức kinh doanh nhà hoặc phát triển quỹ đất nhưng chưa khai thác; 2.823 cơ sở đã có phương án nhưng chưa hoàn thành thực hiện; 3.260 cơ sở chưa có phương án xử lý [2]. Như vậy, nút thắt không chỉ nằm ở khâu quyết định xử lý, mà còn ở năng lực tổ chức thực hiện sau quyết định.Thứ hai, nhiều tài sản vướng hồ sơ pháp lý, quy hoạch, tình trạng sử dụng hoặc điều kiện chuyển đổi công năng. Trong khi đó, việc phối hợp giữa cơ quan quản lý tài sản, đất đai, quy hoạch và chính quyền địa phương chưa phải lúc nào cũng đồng bộ.Thứ ba, tâm lý e ngại trách nhiệm có thể khiến một số cơ quan lựa chọn giải pháp an toàn là chờ hướng dẫn hoặc xin ý kiến nhiều cấp. Điều này làm kéo dài thời gian xử lý, trong khi tài sản tiếp tục xuống cấp. Cuối cùng, chưa có cơ chế đánh giá đầy đủ hiệu quả kinh tế – xã hội đối với từng phương án khai thác. Không phải tài sản nào cũng có khả năng cho thuê hoặc bán với giá trị cao. Tại vùng sâu, vùng xa, nhu cầu thị trường hạn chế; ngược lại, những khu đất có vị trí thuận lợi cần được đánh giá thận trọng để tránh thất thoát địa tô và lợi ích công cộng. Căn nguyên sâu xa là chúng ta còn thiên về quản lý tài sản công như một đối tượng hành chính, thay vì quản trị tài sản như một nguồn lực kinh tế có chi phí cơ hội và trách nhiệm tạo giá trị. 3. Cơ chế đã tháo gỡ, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào thực thi Một chuyển biến quan trọng là Chính phủ ban hành Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP ngày 24/6/2026 về các cơ chế, chính sách đặc thù đẩy nhanh xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau sắp xếp bộ máy. Nghị quyết trao thẩm quyền chủ động hơn cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh; đơn giản hóa việc xây dựng phương án khai thác; cho phép khai thác một số tài sản chưa hoàn thiện giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và áp dụng phương thức niêm yết giá, chào giá cạnh tranh đối với việc cho thuê nhà thuộc phạm vi điều chỉnh của cơ chế đặc thù [3]. Đây là bước tiến đáng ghi nhận, tạo điều kiện chuyển từ quản lý thụ động sang khai thác chủ động. Tiếp đó, Công điện số 68/CĐ-TTg ngày 7/10/2026 yêu cầu đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác tài sản dôi dư, khắc phục tình trạng bỏ hoang, sử dụng kém hiệu quả, bảo đảm hoàn thành trong năm 2026; đồng thời nhấn mạnh trách nhiệm trực tiếp của người đứng đầu và yêu cầu xử lý ngay những cơ sở không sử dụng quá 12 tháng đã được thanh tra chỉ ra [4]. Tuy nhiên, phân cấp mạnh hơn phải đi cùng công khai và trách nhiệm giải trình cao hơn. Nếu thiếu cơ chế giám sát, nguy cơ định giá không phù hợp, lựa chọn đối tượng thuê thiếu minh bạch hoặc chuyển dịch lợi ích công sang lợi ích tư vẫn có thể xảy ra. Vì vậy, cải cách thể chế phải đồng thời giải quyết hai yêu cầu: không để tài sản công bị đóng băng bởi thủ tục, nhưng cũng không để việc đẩy nhanh khai thác trở thành kẽ hở gây thất thoát tài sản nhà nước. 4. Giải pháp biến tài sản dôi dư thành động lực tăng trưởng Thứ nhất, chuyển từ kiểm kê tài sản sang quản trị theo hiệu quả sử dụng. Cần xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất về nhà, đất dôi dư, thể hiện rõ vị trí, diện tích, giá trị, tình trạng pháp lý, thời gian bỏ trống, chi phí duy trì và phương án khai thác. Đặc biệt, phải công khai danh mục tài sản đủ điều kiện khai thác để người dân, doanh nghiệp và các tổ chức có thể tiếp cận thông tin bình đẳng. Không nên đánh giá thành tích bằng số quyết định bàn giao, mà bằng tỷ lệ tài sản thực sự được sử dụng, nguồn thu ròng, chi phí ngân sách tiết kiệm được và lợi ích xã hội tạo ra. Thứ hai, phân loại tài sản và lựa chọn phương án khai thác theo lợi ích tổng thể. Đối với tài sản phù hợp nhu cầu công cộng, cần ưu tiên chuyển đổi thành trường học, cơ sở y tế, thiết chế văn hóa và nơi cung cấp dịch vụ công. Đây là phương án vừa tận dụng nguồn lực hiện có, vừa giảm áp lực đầu tư mới. Thực tế đã có những kết quả tích cực. Theo Bộ Tài chính, đến thời điểm công bố tháng 6/2026, các địa phương đã bố trí 3.015 cơ sở phục vụ giáo dục, đào tạo; 648 cơ sở cho y tế; 2.385 cơ sở làm thiết chế văn hóa, thể thao [2]. Đối với tài sản có lợi thế thương mại, cần khai thác thông qua các hình thức phù hợp pháp luật, bảo đảm công khai và hiệu quả tài chính. Những tài sản xuống cấp, không còn nhu cầu sử dụng phải có phương án xử lý dứt điểm, tránh tiếp tục chi ngân sách duy trì vô thời hạn. Tuy nhiên, hiệu quả không thể chỉ đo bằng số tiền thu được. Một cơ sở được chuyển thành trường học có thể đem lại lợi ích xã hội lớn hơn phương án cho thuê thương mại. Thứ ba, gắn khai thác tài sản dôi dư với phát triển kinh tế tư nhân. Đây là hướng đi cần được coi trọng. Tại những địa điểm phù hợp, có thể nghiên cứu sử dụng nhà, đất công dôi dư làm không gian khởi nghiệp, trung tâm hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, cơ sở đào tạo nghề hoặc địa điểm cung cấp dịch vụ. Cách tiếp cận này tạo ra lợi ích kép: Nhà nước giảm chi phí quản lý tài sản không sử dụng, còn doanh nghiệp có thêm cơ hội tiếp cận mặt bằng với chi phí hợp lý. Tuy nhiên, mọi chính sách hỗ trợ phải đúng đối tượng, đúng thẩm quyền, công khai điều kiện tiếp cận và bảo đảm cạnh tranh bình đẳng; tuyệt đối không biến cơ chế ưu đãi thành đặc quyền sử dụng tài sản công. Thứ tư, gắn phân cấp với trách nhiệm cá nhân và thời hạn xử lý. Mỗi cơ sở dôi dư cần xác định rõ đơn vị quản lý, phương án xử lý, người chịu trách nhiệm và thời hạn đưa vào sử dụng. Đối với tài sản không có vướng mắc pháp lý nhưng kéo dài thời gian xử lý, phải kiểm tra nguyên nhân, làm rõ trách nhiệm và xem xét kết quả trong đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ. Đồng thời, Kiểm toán nhà nước và cơ quan thanh tra cần tăng cường kiểm tra những tài sản có giá trị lớn, chậm khai thác, sử dụng sai mục đích hoặc có nguy cơ thất thoát. Đặc biệt, cần mở rộng trọng tâm kiểm toán từ tuân thủ thủ tục sang đánh giá tính kinh tế, hiệu quả và hiệu lực của việc quản lý, sử dụng tài sản công. Thứ năm, thiết lập thước đo hiệu quả mới và giám sát thường xuyên. Bộ Tài chính cần nghiên cứu hệ thống chỉ tiêu đánh giá gồm: tỷ lệ tài sản thực tế đưa vào sử dụng; thời gian xử lý bình quân; chi phí duy trì tài sản bỏ trống; giá trị tài chính thu được và lợi ích xã hội từ chuyển đổi công năng. Kết quả phải được công khai định kỳ, tạo điều kiện so sánh giữa các địa phương và xác định những điểm nghẽn cần tháo gỡ. Quan trọng hơn, không nên khuyến khích xử lý tài sản bằng mọi giá để đạt chỉ tiêu. Việc lựa chọn phương án phải dựa trên so sánh chi phí – lợi ích, phù hợp quy hoạch, nhu cầu sử dụng và mục tiêu phát triển dài hạn. Kết luận Sắp xếp, tinh gọn bộ máy không chỉ nhằm giảm đầu mối, nâng cao hiệu lực quản lý mà còn phải tạo bước chuyển căn bản trong sử dụng nguồn lực quốc gia. Nếu hàng nghìn trụ sở, cơ sở nhà, đất tiếp tục bị bỏ không, hiệu quả kinh tế của cuộc cải cách sẽ bị hạn chế. Vấn đề đặt ra không đơn thuần là xử lý nhanh tài sản dôi dư, mà phải khai thác đúng, minh bạch và hiệu quả. Muốn vậy, cần chuyển từ tư duy quản lý hành chính sang quản trị tài sản theo giá trị; từ trách nhiệm bàn giao sang trách nhiệm khai thác; từ đánh giá bằng thủ tục sang đánh giá bằng kết quả kinh tế - xã hội. Thước đo thành công không phải bao nhiêu tài sản được thanh lý hay chuyển giao, mà là bao nhiêu nguồn lực được giải phóng, bao nhiêu chi phí ngân sách được tiết kiệm và bao nhiêu giá trị mới được tạo ra cho người dân, doanh nghiệp và nền kinh tế. Đó mới là ý nghĩa thực chất của chống lãng phí và nâng cao hiệu quả quản trị tài sản công trong giai đoạn phát triển mới. Tài liệu tham khảo [1] Vân Hà (2026), “Cả nước còn hơn 10.400 cơ sở nhà, đất dôi dư chưa hoàn thành xử lý”, Thời báo Tài chính Việt Nam, ngày 27/10/2026. https://thoibaotaichinhvietnam.vn/ca-nuoc-con-hon-10-400-co-so-nha-dat-doi-du-chua-hoan-thanh-xu-ly-205956-205956.html. [2] Báo Điện tử Chính phủ (2026), “Tăng tốc xử lý nhà đất dôi dư sau tinh gọn tổ chức bộ máy”, ngày 1/6/2026. https://baochinhphu.vn/tang-toc-xu-ly-nha-dat-doi-du-sau-tinh-gon-to-chuc-bo-may-102260601175305658.htm. [3] Chính phủ (2026), Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP ngày 24/6/2026 về các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau khi sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, sắp xếp đơn vị hành chính. https://vanban.chinhphu.vn/?docid=218561&pageid=27160 [4] Thủ tướng Chính phủ (2026), Công điện số 68/CĐ-TTg ngày 7/10/2026 về việc đẩy nhanh tiến độ thực hiện xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau khi sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy, sắp xếp đơn vị hành chính. https://chinhphu.vn/?classid=2&docid=219866&pageid=27160

Kinh tế tư nhân sau chủ trương cải cách lớn: vì sao ưu đãi chính sách chưa đủ để doanh nghiệp phát triển bền vững?

Tóm tắt: Nghị quyết 68-NQ/TW mở ra bước ngoặt trong phát triển kinh tế tư nhân Việt Nam, với nhiều chính sách ưu đãi về thuế, vốn, đất đai và đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy ưu đãi chưa đủ tạo ra doanh nghiệp mạnh nếu môi trường kinh doanh thiếu ổn định, khả năng tiếp cận nguồn lực chưa bình đẳng, thị trường đầu ra hạn chế và năng lực nội tại còn yếu. Bài viết phân tích những điểm nghẽn căn bản, từ đó kiến nghị chuyển trọng tâm từ hỗ trợ chi phí sang cải cách thể chế, thúc đẩy cạnh tranh bình đẳng, nâng cao năng suất và năng lực tự chủ của doanh nghiệp. Từ khóa: Kinh tế tư nhân; Nghị quyết 68-NQ/TW; cải cách thể chế; chính sách ưu đãi; năng lực cạnh tranh; phát triển bền vững. 1. Bước ngoặt chính sách và nghịch lý từ thực tiễn Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy phát triển kinh tế Việt Nam. Việc xác định kinh tế tư nhân là một trong những động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia không chỉ khẳng định vai trò của khu vực này, mà còn đặt ra yêu cầu đổi mới căn bản phương thức quản lý và kiến tạo phát triển. Nghị quyết đề ra mục tiêu đến năm 2030 có 2 triệu doanh nghiệp hoạt động, kinh tế tư nhân đóng góp khoảng 55–58% GDP, đạt tốc độ tăng trưởng bình quân 10–12%/năm. Để hiện thực hóa mục tiêu đó, Quốc hội ban hành Nghị quyết 198/2025/QH15 về một số cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân; Chính phủ tiếp tục cụ thể hóa bằng các chương trình hành động và Nghị định 20/2026/NĐ-CP.  Điểm đáng chú ý là chủ trương phát triển kinh tế tư nhân không còn dừng ở khuyến khích, mà chuyển sang tháo gỡ rào cản, bảo vệ quyền kinh doanh và tạo điều kiện để doanh nghiệp vươn lên. Tuy nhiên, thực tiễn đặt ra một nghịch lý: chính sách hỗ trợ ngày càng nhiều, nhưng khả năng tồn tại, mở rộng quy mô và nâng cao sức cạnh tranh của một bộ phận lớn doanh nghiệp vẫn hạn chế. Theo Cục Thống kê, 9 tháng năm 2026, cả nước có gần 149.700 doanh nghiệp thành lập mới, tăng 3,2% so với cùng kỳ; vốn đăng ký đạt 1,884 triệu tỷ đồng, tăng 32,7%. Tuy nhiên, tổng số doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động đạt gần 223.900, giảm 3,2%; trong khi 172.000 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường. Đáng chú ý, số doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể tăng 118,8%, dù một phần có thể là những trường hợp đã ngừng hoạt động từ trước.  Các số liệu phản ánh cả sự năng động lẫn sức ép đối với cộng đồng doanh nghiệp. Gia nhập thị trường không đồng nghĩa với tồn tại bền vững; vốn đăng ký tăng không đồng nghĩa với năng lực sản xuất và hiệu quả kinh doanh tăng tương ứng. Vấn đề vì thế không chỉ là có thêm bao nhiêu doanh nghiệp, mà là bao nhiêu doanh nghiệp có thể tồn tại, lớn mạnh, nâng cao năng suất và cạnh tranh bằng thực lực. 2. Vì sao ưu đãi chưa đủ tạo nên doanh nghiệp mạnh? Thể chế chưa thông suốt, ưu đãi khó phát huy tác dụng. Đối với doanh nghiệp, sự ổn định, minh bạch và khả năng dự báo của chính sách nhiều khi quan trọng hơn một khoản ưu đãi tài chính. Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam 2025 của VCCI, công bố năm 2026, cho thấy tỷ lệ doanh nghiệp khảo sát gặp khó khăn do biến động chính sách, pháp luật tăng từ 16,9% năm 2024 lên 24,3% năm 2025. Chỉ khoảng 6–8% doanh nghiệp cho biết có thể thường xuyên hoặc luôn luôn dự đoán được thay đổi chính sách. Đây là vấn đề đáng suy nghĩ. Một doanh nghiệp có thể được miễn thuế ba năm, nhưng nếu mất nhiều thời gian hoàn thiện thủ tục đất đai, đầu tư, xây dựng hoặc thường xuyên đối mặt với cách hiểu pháp luật khác nhau, lợi ích từ ưu đãi có thể bị thu hẹp đáng kể. Xét về bản chất kinh tế, sự thiếu ổn định thể chế làm tăng chi phí giao dịch, chi phí phòng ngừa rủi ro và làm giảm động lực đầu tư dài hạn. Khi khó dự đoán môi trường kinh doanh, doanh nghiệp có xu hướng lựa chọn hoạt động ngắn hạn thay vì đầu tư công nghệ, nghiên cứu sản phẩm và mở rộng quy mô. Nghị quyết 198/2025/QH15 đã đặt ra yêu cầu giảm ít nhất 30% thời gian xử lý thủ tục hành chính, 30% chi phí tuân thủ pháp luật và 30% điều kiện kinh doanh. Đây là chủ trương đúng, nhưng kết quả phải được đo bằng chi phí thực tế doanh nghiệp tiết kiệm được, không đơn thuần bằng số thủ tục được công bố cắt giảm.  Một môi trường kinh doanh ít rủi ro, chi phí thấp và có thể dự báo chính là ưu đãi có giá trị nhất, bởi mọi doanh nghiệp đều được hưởng mà không cần cơ chế xin – cho. Có chính sách hỗ trợ vốn nhưng chưa tháo gỡ được rào cản tiếp cận. Thiếu vốn là khó khăn lớn của doanh nghiệp tư nhân, song vấn đề không chỉ nằm ở lãi suất, mà còn ở điều kiện tiếp cận tín dụng. Khảo sát PCI 2025 cho thấy 75,5% doanh nghiệp được hỏi đồng ý với nhận định không thể vay vốn nếu không có tài sản thế chấp; 54,2% cho rằng việc vay vốn khi thiếu tài sản bảo đảm rất khó khăn.  Điều này bộc lộ hạn chế trong cơ chế phân bổ vốn. Doanh nghiệp có năng lực công nghệ, đơn hàng và triển vọng tăng trưởng nhưng thiếu tài sản thế chấp có thể gặp khó khăn hơn doanh nghiệp sở hữu nhiều tài sản nhưng hiệu quả sản xuất thấp. Nếu chính sách chỉ tập trung hỗ trợ lãi suất mà không cải thiện khả năng tiếp cận tín dụng, lợi ích dễ nghiêng về nhóm doanh nghiệp vốn đã đủ điều kiện vay. Vì vậy, cần phát triển các hình thức tài trợ dựa trên dòng tiền, hợp đồng, năng lực quản trị và hiệu quả dự án; đồng thời hoàn thiện cơ chế bảo lãnh tín dụng, thông tin tài chính doanh nghiệp và thị trường vốn dài hạn. Ngân hàng vẫn phải kiểm soát rủi ro, nhưng không nên để tài sản thế chấp trở thành thước đo gần như quyết định khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp. Ưu đãi đầu vào không thay thế được thị trường đầu ra. Một hạn chế của chính sách hỗ trợ truyền thống là quá chú trọng giảm chi phí sản xuất mà chưa quan tâm tương xứng đến khả năng tiêu thụ sản phẩm. Theo VCCI, tỷ lệ doanh nghiệp gặp khó khăn trong tìm kiếm khách hàng tăng từ 45,3% năm 2024 lên 60,2% năm 2025, trở thành trở ngại phổ biến nhất trong khảo sát.  Con số này cho thấy một thực tế: doanh nghiệp không thể phát triển chỉ nhờ được hỗ trợ vốn, giảm thuế hoặc giảm tiền thuê đất nếu thiếu đơn hàng và thị trường tiêu thụ. Miễn thuế thu nhập doanh nghiệp có thể tạo động lực đầu tư, nhưng hiệu quả trực tiếp đối với doanh nghiệp đang thua lỗ rất hạn chế. Tín dụng ưu đãi giúp tăng khả năng đầu tư, nhưng nếu sức cầu yếu, mở rộng sản xuất có thể làm tăng tồn kho và rủi ro tài chính. Vì vậy, chính sách phát triển kinh tế tư nhân phải gắn với phát triển thị trường trong nước, nâng cao chất lượng sản phẩm, mở rộng xuất khẩu và thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp nội địa với các tập đoàn lớn, doanh nghiệp FDI. Doanh nghiệp cần cơ hội kinh doanh thực chất hơn là những ưu đãi chỉ giúp giảm một phần chi phí nhưng không tạo thêm năng lực cạnh tranh. Năng lực nội tại yếu là điểm nghẽn quyết định. Ngay cả khi môi trường kinh doanh thuận lợi, doanh nghiệp vẫn khó phát triển bền vững nếu thiếu công nghệ, nhân lực và năng lực quản trị. Khảo sát PCI 2025 cho thấy chỉ 8,8% doanh nghiệp có đổi mới sản phẩm hoặc dịch vụ; 29,6% thực hiện ít nhất một cải tiến quy trình; 3,9% chi từ 3% doanh thu trở lên cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.  Những tỷ lệ này phản ánh hạn chế đáng kể về năng lực đổi mới trong nhóm doanh nghiệp khảo sát. Đổi mới công nghệ không đơn thuần là mua máy móc, phần mềm. Máy móc hiện đại không tự tạo ra năng suất nếu doanh nghiệp thiếu nhân lực kỹ thuật, quy trình quản lý và khả năng tổ chức sản xuất. Tương tự, chuyển đổi số sẽ khó phát huy hiệu quả nếu chỉ số hóa quy trình cũ mà không thay đổi mô hình quản trị. Đây là lý do chính sách ưu đãi không thể thay thế quá trình tích lũy năng lực nội tại. Về dài hạn, sức mạnh của doanh nghiệp không được quyết định bởi số tiền hỗ trợ nhận được, mà bởi khả năng tạo ra sản phẩm có giá trị gia tăng cao, kiểm soát chi phí, đổi mới công nghệ và đứng vững trước cạnh tranh.   3. Đổi mới chính sách: Từ ưu đãi sang kiến tạo năng lực phát triển Để Nghị quyết 68-NQ/TW thực sự đi vào cuộc sống, cần chuyển trọng tâm từ hỗ trợ theo số lượng doanh nghiệp sang nâng cao chất lượng, sức cạnh tranh và khả năng phát triển dài hạn. Trong đó, cần tập trung vào năm định hướng. Thứ nhất, lấy cải cách thể chế làm chính sách hỗ trợ quan trọng nhất. Tiếp tục xóa bỏ những rào cản gia nhập và mở rộng thị trường, bảo đảm quyền tài sản, quyền tự do kinh doanh và tính nhất quán trong thực thi pháp luật. Đặc biệt, phải chuyển mạnh từ quản lý theo tiền kiểm sang hậu kiểm dựa trên rủi ro; giảm thanh tra, kiểm tra chồng chéo; minh bạch trách nhiệm cơ quan công quyền. Cải cách phải được đánh giá bằng kết quả doanh nghiệp thực sự cảm nhận, không phải bằng số văn bản ban hành. Mỗi địa phương cần công khai thời gian giải quyết thủ tục, chi phí tuân thủ và tỷ lệ kiến nghị được xử lý đúng hạn, gắn với trách nhiệm người đứng đầu. Thứ hai, bảo đảm cạnh tranh bình đẳng và phân bổ nguồn lực theo hiệu quả. Báo cáo PCI 2025 cho thấy điểm trung vị về cạnh tranh bình đẳng chỉ đạt 5,51/10; chính sách hỗ trợ doanh nghiệp đạt 5,43/10. Những kết quả này đặt ra yêu cầu tiếp tục cải thiện chất lượng điều hành và khả năng tiếp cận chính sách.  Cần công khai tiêu chí phân bổ đất đai, tín dụng ưu đãi, cơ hội đầu tư và các chương trình hỗ trợ; hạn chế tối đa cơ chế xin – cho. Doanh nghiệp phải được cạnh tranh bằng năng suất, chất lượng và hiệu quả, không phải bằng khả năng tiếp cận quan hệ hay đặc quyền. Thứ ba, chuyển từ hỗ trợ đầu vào sang nâng cao năng suất. Ưu tiên các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ, đào tạo nhân lực, cải thiện quản trị và đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế. Hỗ trợ tài chính cần gắn với kết quả cụ thể như tăng năng suất, nâng chất lượng sản phẩm, phát triển thị trường và cải thiện năng lực tham gia chuỗi cung ứng. Chính sách ưu đãi phải có thời hạn, điều kiện và cơ chế đánh giá rõ ràng. Không nên duy trì hỗ trợ kéo dài đối với doanh nghiệp không cải thiện hiệu quả hoạt động, bởi điều đó có thể làm méo mó cạnh tranh và lãng phí nguồn lực. Thứ tư, tạo cơ hội thị trường để doanh nghiệp tư nhân lớn mạnh. Cần xây dựng chương trình phát triển nhà cung ứng trong nước, kết nối doanh nghiệp nhỏ và vừa với doanh nghiệp FDI, doanh nghiệp lớn và các dự án đầu tư công. Trọng tâm không phải tổ chức nhiều hội nghị kết nối, mà là giúp doanh nghiệp đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật, năng lực giao hàng và yêu cầu quản trị của đối tác. Đồng thời, mở rộng cơ hội tham gia mua sắm công, các dự án hạ tầng và lĩnh vực chiến lược trên cơ sở đấu thầu minh bạch, cạnh tranh và hiệu quả. Thứ năm, đổi mới tiêu chí đánh giá hiệu quả chính sách. Không nên chỉ lấy số doanh nghiệp thành lập mới hay tổng vốn đăng ký làm thước đo thành công. Cần bổ sung các chỉ tiêu về tỷ lệ doanh nghiệp duy trì hoạt động, năng suất lao động, mức độ đổi mới công nghệ, khả năng mở rộng quy mô và tham gia chuỗi giá trị. Đặc biệt, cần tăng cường kiểm toán, giám sát việc phân bổ và sử dụng nguồn lực hỗ trợ, bảo đảm mỗi đồng ngân sách tạo ra lợi ích kinh tế – xã hội tương xứng. Chính sách chỉ thực sự hiệu quả khi tạo được năng lực phát triển mới, thay vì duy trì sự phụ thuộc vào ưu đãi. 4. Kết luận Nghị quyết 68-NQ/TW mở ra cơ hội lớn để kinh tế tư nhân trở thành động lực mạnh mẽ của tăng trưởng. Tuy nhiên, chủ trương đột phá chỉ có thể tạo ra kết quả đột phá khi được chuyển hóa thành môi trường kinh doanh minh bạch, cạnh tranh bình đẳng và động lực đổi mới thực chất. Ưu đãi về thuế, vốn, đất đai là cần thiết, nhưng không thể thay thế cải cách thể chế, thị trường và năng lực nội tại của doanh nghiệp. Nhà nước phải kiến tạo môi trường phát triển, còn doanh nghiệp phải chủ động nâng cao năng suất, đổi mới công nghệ và quản trị. Thước đo thành công của chính sách không phải Nhà nước đã ưu đãi bao nhiêu, mà là doanh nghiệp đã mạnh lên như thế nào sau ưu đãi. Chỉ khi doanh nghiệp có thể phát triển bằng năng lực cạnh tranh thực chất, không phụ thuộc thường xuyên vào hỗ trợ, kinh tế tư nhân mới trở thành nền tảng vững chắc cho tăng trưởng nhanh, bền vững và nâng cao tính tự chủ của nền kinh tế. Tài liệu tham khảo 1. Bộ Chính trị. (2025). Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 04 tháng 5 năm 2025 về phát triển kinh tế tư nhân. https://baochinhphu.vn/toan-van-nghi-quyet-so-68-nq-tw-ve-phat-trien-kinh-te-tu-nhan-102250505122337909.htm; 2. Quốc hội. (2025). Nghị quyết số 198/2025/QH15 ngày 17 tháng 5 năm 2025 về một số cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân.https://vanban.chinhphu.vn/?classid=1&docid=213695&orggroupid=1&pageid=27160; 3. Chính phủ. (2026). Nghị định số 20/2026/NĐ-CP ngày 15 tháng 01 năm 2026 quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Nghị quyết số 198/2025/QH15 ngày 17 tháng 5 năm 2025 của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân. https://vanban.chinhphu.vn/?docid=216660&orggroupid=2&pageid=27160; 4. Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam. (2026). Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam 2025. https://api.vcci.com.vn/storage/filesvcci/6a06e39373a14.pdf; 5. Cục Thống kê. (2026, ngày 3 tháng 10). Cục Thống kê tổ chức họp báo công bố số liệu thống kê kinh tế – xã hội quý III và 9 tháng năm 2026. https://thongkeketnoi.nso.gov.vn/bai-viet/cuc-thong-ke-to-chuc-hop-bao-cong-bo-so-lieu-thong-ke-kinh-te-xa-hoi-quy-iii-va-9-thang-nam-2026-1e6acca5cc.

Nâng cao chất lượng hoạch định chủ trương, quyết sách: đổi mới từ tư duy đến tổ chức thực hiện nghị quyết

Nâng cao chất lượng hoạch định chủ trương, quyết sách; đổi mới việc ban hành và tổ chức thực hiện nghị quyết là một trong những nhiệm vụ trọng tâm được xác định tại Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 15/10/2026 của Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về tiếp tục đổi mới, hoàn thiện phương thức lãnh đạo, cầm quyền của Đảng trong kỷ nguyên mới. Nhiệm vụ này không chỉ đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng từng nghị quyết mà còn hướng tới đổi mới toàn diện quy trình lãnh đạo, từ nhận diện vấn đề, hoạch định chủ trương đến tổ chức thực hiện, kiểm tra, đánh giá và điều chỉnh chính sách. Qua đó, bảo đảm các quyết sách của Đảng thực sự trở thành động lực giải quyết những điểm nghẽn, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị và đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XIV họp từ ngày 05/10 đến ngày 08/10/2026 tại Thủ đô Hà Nội đã quyết nghị thông qua nhiều nội dung quan trọng Đổi mới phương thức lãnh đạo bắt đầu từ chất lượng quyết sách Trong hoạt động lãnh đạo, chủ trương, đường lối và nghị quyết của Đảng giữ vai trò định hướng chiến lược, xác lập mục tiêu và tạo sự thống nhất về nhận thức, hành động trong toàn hệ thống chính trị. Chất lượng của những quyết sách này vì vậy có ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả lãnh đạo, quản lý, điều hành và khả năng huy động các nguồn lực phục vụ phát triển đất nước. Tuy nhiên, chất lượng lãnh đạo không chỉ được quyết định bởi tính đúng đắn của chủ trương trên văn bản. Một chủ trương có thể xác định đúng định hướng nhưng chưa tạo ra chuyển biến nếu chưa nhận diện đầy đủ nguyên nhân của vấn đề, chưa lựa chọn được giải pháp phù hợp hoặc chưa xác định rõ điều kiện tổ chức thực hiện. Ngược lại, chủ trương được xây dựng trên cơ sở nghiên cứu kỹ lưỡng, có mục tiêu rõ ràng và gắn với cơ chế thực hiện hiệu quả sẽ tạo nền tảng vững chắc để chuyển hóa định hướng chính trị thành kết quả thực tế. Thực tiễn cũng cho thấy, những hạn chế trong tổ chức thực hiện đôi khi không bắt nguồn từ việc thiếu chủ trương, mà từ sự thiếu đồng bộ của cơ chế, chính sách; sự phân định chưa rõ trách nhiệm; việc phối hợp còn nhiều tầng nấc; hoặc năng lực cụ thể hóa và triển khai nhiệm vụ chưa đáp ứng yêu cầu. Trong những trường hợp đó, việc tiếp tục ban hành văn bản mới chưa chắc giải quyết được vấn đề nếu chưa xác định đúng nguyên nhân và xử lý được những bất cập căn bản. Nghị quyết số 29-NQ/TW đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng toàn bộ chu trình lãnh đạo, từ phát hiện vấn đề, hoạch định và ban hành chủ trương đến phân công, thể chế hóa, tổ chức thực hiện, kiểm tra, giám sát, đánh giá, phản hồi và điều chỉnh. Cách tiếp cận này thể hiện tư duy đổi mới có tính hệ thống: không xem nghị quyết là điểm kết thúc của quá trình lãnh đạo, mà coi đó là cơ sở để tổ chức hành động và tạo ra những kết quả có thể kiểm chứng. Từ góc độ này, nhiệm vụ nâng cao chất lượng hoạch định chủ trương, quyết sách không đơn thuần là cải tiến quy trình soạn thảo văn bản. Đây là yêu cầu đổi mới cách nhận diện vấn đề, phương pháp ra quyết định, cơ chế phối hợp và phương thức đánh giá hiệu quả lãnh đạo. Trọng tâm không nằm ở việc ban hành bao nhiêu văn bản, tổ chức bao nhiêu hội nghị, mà ở khả năng giải quyết những vấn đề thực tiễn và tạo ra chuyển biến rõ rệt trong hoạt động của hệ thống chính trị. Hoạch định chủ trương phải dựa trên thực tiễn, khoa học và tầm nhìn chiến lược Trước hết, nâng cao chất lượng hoạch định đòi hỏi chủ trương, quyết sách phải xuất phát từ thực tiễn, xác định đúng vấn đề và tập trung giải quyết những điểm nghẽn có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển. Trong một môi trường kinh tế - xã hội biến động nhanh, những vấn đề đặt ra ngày càng đa dạng, phức tạp và có mối quan hệ phụ thuộc lẫn nhau. Một quyết định trong lĩnh vực tổ chức bộ máy có thể tác động đến phân bổ nguồn lực; một thay đổi về cơ chế quản lý có thể ảnh hưởng đến hoạt động của doanh nghiệp, chất lượng dịch vụ công và quyền lợi của người dân. Vì vậy, nếu chỉ xem xét vấn đề trong phạm vi hẹp hoặc dựa chủ yếu vào kinh nghiệm, nhận định chủ quan thì nguy cơ bỏ sót nguyên nhân và hệ quả có thể xảy ra là rất lớn. Muốn hoạch định đúng, trước hết phải tổng kết thực tiễn một cách thực chất. Việc tổng kết không nên chỉ tập trung vào những kết quả đã đạt được, mà cần phân tích cả những mục tiêu chưa hoàn thành, những giải pháp chưa phát huy hiệu quả và những bất cập kéo dài chưa được xử lý. Đặc biệt, cần phân biệt rõ hạn chế xuất phát từ chủ trương chưa phù hợp với hạn chế do cơ chế thực hiện, năng lực tổ chức hoặc trách nhiệm của chủ thể được giao nhiệm vụ. Trên cơ sở đó, việc nghiên cứu lý luận cần được kết hợp với phân tích dữ liệu, đánh giá tác động và dự báo xu hướng. Đối với những vấn đề lớn, quan trọng, cần xem xét nhiều phương án, phân tích ưu điểm, hạn chế, chi phí, lợi ích và rủi ro của từng phương án trước khi quyết định. Những chủ trương có ảnh hưởng rộng cần được tham vấn chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp và lấy ý kiến Nhân dân theo yêu cầu của Nghị quyết. Mở rộng tham vấn không chỉ nhằm bổ sung thông tin mà còn giúp phát hiện những vấn đề mà cơ quan hoạch định có thể chưa nhận diện đầy đủ. Ý kiến từ cơ sở phản ánh những khó khăn trong tổ chức thực hiện; ý kiến của chuyên gia cung cấp luận cứ khoa học; còn phản hồi của người dân và doanh nghiệp giúp đánh giá tác động của chính sách đối với các đối tượng chịu ảnh hưởng trực tiếp. Điều quan trọng là tham vấn phải thực chất, có cơ chế tổng hợp, phân tích và tiếp thu phù hợp, tránh hình thức hóa việc lấy ý kiến. Các ý kiến khác nhau cần được xem xét khách quan, trên cơ sở mục tiêu chung, bằng chứng thực tiễn và các nguyên tắc có liên quan. Đối với những vấn đề mới, khó, chưa có tiền lệ, Nghị quyết đặt ra yêu cầu thực hiện thí điểm có kiểm soát theo thẩm quyền, xác định rõ phạm vi, thời hạn, tiêu chí đánh giá và điều kiện kết thúc hoặc nhân rộng. Đây là cách tiếp cận phù hợp để kiểm nghiệm chính sách trong thực tiễn, hạn chế rủi ro khi triển khai trên diện rộng và tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo. Như vậy, nâng cao chất lượng hoạch định không chỉ là làm cho chủ trương đúng hơn, mà còn phải làm cho quá trình ra quyết định có căn cứ hơn, có khả năng dự báo tốt hơn và chủ động hơn trước những biến động. Đây chính là nền tảng để nâng cao tính khoa học, tính thực tiễn và tầm nhìn chiến lược trong lãnh đạo. Đổi mới việc ban hành nghị quyết: Chất lượng quan trọng hơn số lượng Một yêu cầu nổi bật của Nghị quyết số 29-NQ/TW là đổi mới việc ban hành văn bản theo hướng ngắn gọn, súc tích, dễ hiểu, dễ nhớ, dễ thực hiện, dễ kiểm tra và đánh giá; đồng thời thường xuyên rà soát, tích hợp, sửa đổi, thay thế hoặc bãi bỏ những văn bản chồng chéo, không còn phù hợp. Yêu cầu này đặt ra vấn đề cần nhìn nhận lại cách thức sử dụng văn bản trong hoạt động lãnh đạo. Nghị quyết có vai trò quan trọng trong việc xác lập định hướng và thống nhất hành động, nhưng không phải mọi vấn đề đều cần được giải quyết bằng việc ban hành thêm một văn bản mới. Trong nhiều trường hợp, điều cần thiết hơn là tổ chức thực hiện nghiêm túc các quy định hiện hành, tháo gỡ vướng mắc về cơ chế hoặc làm rõ trách nhiệm của các cơ quan liên quan. Nếu những hạn chế trong thực tiễn chủ yếu xuất phát từ việc thực hiện chưa đầy đủ, thiếu phối hợp hoặc chưa xác định rõ trách nhiệm, việc ban hành thêm nghị quyết có thể làm tăng khối lượng công việc mà chưa giải quyết được nguyên nhân gốc rễ. Ngược lại, nếu tồn tại bất cập thực sự về chủ trương, cần nghiên cứu sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành văn bản mới trên cơ sở đánh giá đầy đủ sự cần thiết và tác động. Vì vậy, trước khi đề xuất ban hành nghị quyết, cần làm rõ vấn đề cần giải quyết, sự cần thiết của văn bản mới và mối quan hệ với các quy định hiện hành. Đây là bước quan trọng để hạn chế trùng lặp, chồng chéo và bảo đảm mỗi văn bản được ban hành đều có mục tiêu, phạm vi và giá trị thực tiễn rõ ràng. Bên cạnh đó, chất lượng nghị quyết phải được thể hiện ở tính logic và khả năng chuyển hóa thành hành động. Mục tiêu cần gắn với vấn đề thực tiễn; nhiệm vụ, giải pháp phải trực tiếp phục vụ mục tiêu; trách nhiệm của các chủ thể phải được xác định rõ; còn kết quả cần có tiêu chí để theo dõi, đánh giá. Một nghị quyết có nội dung dài, đề cập nhiều lĩnh vực nhưng thiếu trọng tâm chưa chắc hiệu quả hơn một nghị quyết tập trung vào những vấn đề then chốt. Tương tự, những mục tiêu được diễn đạt bằng các yêu cầu chung như tăng cường, đẩy mạnh, nâng cao sẽ khó đánh giá nếu không xác định rõ kết quả cần đạt và thời hạn thực hiện. Đổi mới việc ban hành nghị quyết do đó phải gắn với đổi mới tư duy xây dựng văn bản: lựa chọn đúng vấn đề, xác định đúng trọng tâm, diễn đạt rõ yêu cầu và bảo đảm tính khả thi. Chất lượng của nghị quyết không nằm ở số lượng nhiệm vụ được liệt kê, mà ở khả năng định hướng và dẫn dắt hành động một cách thống nhất, hiệu quả. Tổ chức thực hiện là khâu quyết định giá trị thực tiễn của nghị quyết Nếu hoạch định chủ trương tạo nền tảng cho quyết định đúng và ban hành nghị quyết xác lập yêu cầu hành động, thì tổ chức thực hiện là khâu quyết định khả năng chuyển hóa chủ trương thành kết quả thực tế. Một trong những yêu cầu quan trọng được Nghị quyết số 29-NQ/TW nhấn mạnh là chương trình, kế hoạch hành động phải được xây dựng đồng thời với dự thảo nghị quyết, bảo đảm khoa học, khả thi, rõ người, rõ việc, rõ thời hạn và rõ sản phẩm. Điều này cho thấy tính khả thi cần được xem xét ngay từ quá trình hoạch định, thay vì chỉ đánh giá sau khi văn bản đã được ban hành. Trong thực tế, một số nhiệm vụ có thể được xác định đúng về mục tiêu nhưng gặp khó khăn khi triển khai do chưa làm rõ cơ quan chủ trì, trách nhiệm phối hợp, thời hạn hoàn thành hoặc nguồn lực thực hiện. Khi nhiệm vụ được giao chung cho nhiều đơn vị mà không xác định đầu mối chịu trách nhiệm, tiến độ dễ bị kéo dài; khi sản phẩm đầu ra không rõ ràng, việc kiểm tra, đánh giá cũng thiếu căn cứ. Do đó, mỗi nhiệm vụ cần được cụ thể hóa thành những công việc có thể triển khai, gắn với chủ thể chịu trách nhiệm và kết quả cần đạt. Việc xác định sản phẩm không nên chỉ dừng ở số lượng văn bản được ban hành, hội nghị được tổ chức hay báo cáo được hoàn thành, mà phải xem xét cả chất lượng công việc và mức độ giải quyết vấn đề đặt ra. Cùng với đó, việc thể chế hóa chủ trương phải được thực hiện kịp thời, đồng bộ và đúng thẩm quyền. Những nội dung cần cụ thể hóa thành pháp luật, cơ chế hoặc chính sách phải được xác định rõ cơ quan chịu trách nhiệm và lộ trình thực hiện. Các quy định có liên quan cần được rà soát để phát hiện những điểm chưa thống nhất, tránh tình trạng chủ trương đã được xác lập nhưng cơ chế triển khai chưa hoàn thiện. Một yêu cầu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng là phân định rõ trách nhiệm lãnh đạo với trách nhiệm quản lý, điều hành; phát huy đầy đủ thẩm quyền của từng cơ quan, tổ chức và cá nhân. Đổi mới phương thức lãnh đạo không đồng nghĩa với việc cấp trên làm thay cấp dưới hoặc cơ quan lãnh đạo can thiệp trái quy định vào công việc thuộc thẩm quyền của cơ quan nhà nước. Ngược lại, các chủ thể được giao nhiệm vụ phải chủ động thực hiện trách nhiệm, không đùn đẩy hoặc xin ý kiến cấp trên đối với những vấn đề thuộc thẩm quyền của mình. Trách nhiệm của người đứng đầu cũng cần được gắn chặt với kết quả thực hiện nhiệm vụ. Người đứng đầu không chỉ có trách nhiệm giao việc mà còn phải tổ chức phối hợp, kiểm tra tiến độ, tháo gỡ khó khăn và bảo đảm chất lượng đầu ra. Khi kết quả không đạt yêu cầu, cần xác định rõ nguyên nhân, phân biệt những hạn chế về cơ chế, nguồn lực với những thiếu sót trong thực thi trách nhiệm. Tuy nhiên, đề cao trách nhiệm không đồng nghĩa với quy trách nhiệm một cách máy móc. Việc đánh giá phải căn cứ vào thẩm quyền, điều kiện thực hiện, mức độ chủ động và những yếu tố khách quan có liên quan. Cách tiếp cận khách quan sẽ vừa bảo đảm kỷ luật, kỷ cương, vừa tạo điều kiện để cán bộ chủ động, sáng tạo và chịu trách nhiệm trong phạm vi được giao. Kiểm tra, đánh giá và phản hồi: Bảo đảm nghị quyết luôn gắn với thực tiễn Đổi mới hoạch định, ban hành và tổ chức thực hiện nghị quyết sẽ chưa trọn vẹn nếu thiếu cơ chế kiểm tra, giám sát, đánh giá và điều chỉnh. Đây không phải là khâu thực hiện sau cùng mang tính thủ tục, mà là bộ phận cấu thành của toàn bộ chu trình lãnh đạo. Trước hết, cần đổi mới cách đánh giá kết quả thực hiện. Nếu việc kiểm tra chỉ tập trung vào việc đã ban hành kế hoạch hay chưa, đã tổ chức hội nghị hay chưa hoặc đã gửi báo cáo đúng thời hạn hay chưa thì chưa đủ để phản ánh hiệu quả thực chất. Những hoạt động này là điều kiện cần, nhưng không thể thay thế việc đánh giá mức độ hoàn thành mục tiêu và tác động của nghị quyết. Việc đánh giá cần dựa trên những tiêu chí phù hợp với từng nhiệm vụ, kết hợp giữa tiến độ, chất lượng sản phẩm, hiệu quả sử dụng nguồn lực và mức độ cải thiện của vấn đề cần giải quyết. Đối với những mục tiêu dài hạn, cần xem xét cả kết quả trung gian, tránh chỉ dựa vào các chỉ số ngắn hạn hoặc tuyệt đối hóa những con số chưa phản ánh đầy đủ chất lượng. Cùng với đó, kiểm tra, giám sát cần được thực hiện trong suốt quá trình triển khai để kịp thời phát hiện những khó khăn, bất cập. Thông tin phản hồi từ cơ sở, người dân, doanh nghiệp và các cơ quan thực hiện phải được tiếp nhận, phân tích và sử dụng để điều chỉnh phương thức triển khai hoặc hoàn thiện chính sách khi cần thiết. Thực tiễn luôn vận động, vì vậy không phải mọi giải pháp được lựa chọn tại thời điểm ban hành nghị quyết đều phù hợp trong suốt quá trình thực hiện. Khi phát sinh vấn đề, cần xác định rõ nguyên nhân: chủ trương chưa phù hợp, cơ chế triển khai còn bất cập, nguồn lực chưa bảo đảm hay trách nhiệm thực hiện chưa được phát huy đầy đủ. Trên cơ sở đó, lựa chọn biện pháp xử lý đúng với tính chất của vấn đề và thẩm quyền của từng chủ thể. Đặc biệt, cần tránh tình trạng những vướng mắc nhỏ không được xử lý kịp thời, kéo dài qua nhiều cấp hoặc nhiều giai đoạn, cuối cùng trở thành điểm nghẽn lớn. Cơ chế phản hồi và điều chỉnh hiệu quả sẽ giúp quá trình lãnh đạo có khả năng tự hoàn thiện, dựa trên bằng chứng thực tiễn thay vì chỉ dựa vào những đánh giá ban đầu. Từ đổi mới quy trình đến nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền Nhìn tổng thể, nhiệm vụ nâng cao chất lượng hoạch định chủ trương, quyết sách; đổi mới việc ban hành và tổ chức thực hiện nghị quyết thể hiện yêu cầu chuyển đổi đồng bộ cả về tư duy, phương pháp và trách nhiệm trong hoạt động lãnh đạo. Trước hết, đó là sự chuyển đổi từ cách tiếp cận thiên về kinh nghiệm sang kết hợp chặt chẽ giữa tổng kết thực tiễn, nghiên cứu khoa học, phân tích dữ liệu và dự báo. Quyết sách cần được xây dựng trên cơ sở thông tin đáng tin cậy, có sự tham vấn phù hợp và có khả năng nhận diện những rủi ro trước khi triển khai. Tiếp đó là sự chuyển đổi từ việc coi trọng ban hành văn bản sang coi trọng hiệu quả thực hiện. Nghị quyết phải thực sự cần thiết, có trọng tâm, rõ mục tiêu và gắn với những điều kiện triển khai cụ thể. Hệ thống văn bản cũng cần được rà soát thường xuyên để bảo đảm tính thống nhất, tránh tạo thêm những yêu cầu không cần thiết. Quan trọng hơn, đổi mới phải được thể hiện ở trách nhiệm của các chủ thể trong toàn bộ chu trình lãnh đạo. Cơ quan tham mưu phải nâng cao chất lượng nghiên cứu và đề xuất; cơ quan có thẩm quyền phải xem xét, quyết định trên cơ sở đầy đủ căn cứ; cơ quan thực hiện phải chủ động cụ thể hóa và tổ chức triển khai; cơ quan kiểm tra, giám sát phải đánh giá khách quan và kịp thời kiến nghị xử lý những bất cập. Trong quá trình đó, chuyển đổi số và điều hành dựa trên dữ liệu có thể hỗ trợ nâng cao chất lượng thông tin, theo dõi tiến độ, phát hiện những nhiệm vụ chậm trễ và cung cấp căn cứ phục vụ quyết định. Tuy nhiên, công nghệ không thay thế thẩm quyền, trách nhiệm và năng lực phán đoán của con người. Giá trị của công nghệ chỉ được phát huy khi đi cùng với dữ liệu có chất lượng, quy trình rõ ràng và trách nhiệm giải trình cụ thể. Suy cho cùng, thước đo quan trọng nhất của việc đổi mới không phải là số lượng quy trình được sửa đổi hay văn bản được ban hành, mà là khả năng giải quyết những vấn đề thực tiễn, tháo gỡ điểm nghẽn và nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị. Một quyết sách có chất lượng phải vừa đúng về định hướng, có căn cứ về khoa học, phù hợp với thực tiễn, vừa khả thi trong tổ chức thực hiện và có cơ chế kiểm chứng kết quả. Nâng cao chất lượng hoạch định chủ trương, quyết sách vì vậy không chỉ là yêu cầu hoàn thiện kỹ thuật xây dựng nghị quyết, mà là yêu cầu đổi mới phương thức lãnh đạo theo hướng khoa học, thực chất và hướng đến kết quả. Khi các khâu từ nhận diện vấn đề, hoạch định, ban hành đến tổ chức thực hiện, kiểm tra và điều chỉnh được kết nối thành một chu trình thống nhất, nghị quyết sẽ thực sự trở thành công cụ lãnh đạo hiệu quả, góp phần nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền của Đảng và đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Phạm vi hợp nhất báo cáo tài chính khu vực công: tiếp cận từ IPSAS 35 và Thông tư 108/2025/TT-BTC

Bài viết phân tích cơ sở xác định phạm vi hợp nhất báo cáo tài chính theo IPSAS 35 và đối chiếu với Thông tư số 108/2025/TT-BTC về lập báo cáo tài chính hợp nhất của đơn vị kế toán hành chính, sự nghiệp. Trọng tâm phân tích là sự khác biệt giữa ranh giới hợp nhất dựa trên quyền kiểm soát theo bản chất kinh tế và ranh giới báo cáo dựa trên cơ cấu tổ chức kế toán. Bằng phương pháp phân tích và đối chiếu văn bản, bài viết cho thấy cần phân biệt quyền lực, lợi ích có thể thay đổi và mối liên hệ giữa hai yếu tố; đồng thời nhận diện các vấn đề về thay đổi tổ chức, tính đầy đủ của phạm vi báo cáo và loại trừ giao dịch nội bộ. Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất hàm ý đối với lập báo cáo và kiểm toán khu vực công tại Việt Nam. Từ khóa: IPSAS 35; Thông tư 108/2025/TT-BTC; báo cáo tài chính hợp nhất; phạm vi hợp nhất; quyền kiểm soát; kiểm toán khu vực công. 1. Đặt vấn đề Báo cáo tài chính hợp nhất cung cấp bức tranh về tài sản, nợ phải trả, tài sản thuần, kết quả hoạt động và các luồng tiền của các đơn vị thuộc cùng phạm vi báo cáo. Đối với khu vực công, việc xác định ranh giới này có ý nghĩa đặc biệt bởi nguồn lực công được quản lý thông qua những cơ quan, tổ chức và đơn vị sự nghiệp có cơ chế hoạt động khác nhau. Nếu phạm vi hợp nhất không đầy đủ hoặc thiếu nhất quán, thông tin tài chính có thể không phản ánh đúng nguồn lực và nghĩa vụ thuộc phạm vi quản lý của đơn vị lập báo cáo. Thông tư số 108/2025/TT-BTC ngày 14/11/2025 của Bộ Tài chính hướng dẫn lập báo cáo tài chính hợp nhất của đơn vị kế toán hành chính, sự nghiệp; có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, áp dụng cho báo cáo tài chính hợp nhất từ năm tài chính 2025 và thay thế Thông tư số 99/2018/TT-BTC. Quy định mới chuyển trọng tâm từ báo cáo tài chính tổng hợp sang báo cáo tài chính hợp nhất, đồng thời quy định cụ thể trách nhiệm lập báo cáo, danh sách đơn vị trực thuộc và việc loại trừ giao dịch nội bộ (Bộ Tài chính, 2025, Điều 5, 8 và 9). Trong khi đó, IPSAS 35 xác định phạm vi hợp nhất thông qua quan hệ kiểm soát, không chỉ dựa vào cấp quản lý hoặc quan hệ sở hữu. Vấn đề cần phân tích không phải là Việt Nam chưa có khuôn khổ hợp nhất, mà là cách xác định phạm vi báo cáo theo Thông tư 108 có điểm gì khác so với tiêu chí kiểm soát của IPSAS 35 và những khác biệt ấy đặt ra yêu cầu nào đối với lập báo cáo, kiểm toán. Bài viết sử dụng phương pháp phân tích tài liệu và đối chiếu quy phạm; không đưa ra kết luận thực nghiệm về mức độ tuân thủ tại các đơn vị. 2. Phạm vi hợp nhất theo IPSAS 35: Quyền kiểm soát là tiêu chí quyết định IPSAS 35 định nghĩa báo cáo tài chính hợp nhất là báo cáo của một đơn vị kinh tế, trong đó tài sản, nợ phải trả, tài sản thuần/vốn chủ sở hữu, doanh thu, chi phí và các luồng tiền của đơn vị kiểm soát cùng các đơn vị chịu kiểm soát được trình bày như của một đơn vị kinh tế duy nhất (IPSASB, 2025, đoạn 14). Theo đó, việc xác định phạm vi hợp nhất bắt đầu từ việc đánh giá quyền kiểm soát chứ không đơn thuần lập danh sách các đơn vị cùng một cấp ngân sách. Theo đoạn 19–20 của IPSAS 35, một đơn vị kiểm soát đơn vị khác khi đồng thời: có quyền lực đối với đơn vị đó; chịu ảnh hưởng của sự biến động hoặc có quyền đối với những lợi ích có thể thay đổi từ việc tham gia vào đơn vị đó; và có khả năng sử dụng quyền lực để tác động đến bản chất hoặc giá trị của các lợi ích ấy. Đây là ba điều kiện đồng thời, không phải ba dấu hiệu có thể thay thế cho nhau. Quyền lực là các quyền hiện hữu cho phép đơn vị điều hành những hoạt động liên quan, tức các hoạt động ảnh hưởng đáng kể đến bản chất hoặc giá trị lợi ích từ sự tham gia (IPSASB, 2025, đoạn 14, 23). Theo hướng dẫn AG58, lợi ích có thể thay đổi là các lợi ích không cố định, có khả năng biến động do kết quả hoạt động của đơn vị khác; tác động có thể tích cực, tiêu cực hoặc đồng thời cả hai. Lợi ích trong khu vực công còn có thể là phi tài chính, chẳng hạn kết quả cung cấp dịch vụ công, tiết kiệm chi phí hoặc khả năng hoàn thành mục tiêu chính sách (IPSASB, 2025, đoạn 30–33, AG58). Quyền lực cũng không đồng nhất với thẩm quyền quản lý nhà nước. IPSAS 35 nêu rõ sự tồn tại riêng lẻ của quyền quản lý theo pháp luật hoặc sự phụ thuộc về kinh tế không đủ để kết luận một đơn vị có quyền lực đối với đơn vị khác (đoạn 26). Tương tự, việc hai đơn vị có mục tiêu tương đồng không đủ chứng minh quan hệ kiểm soát nếu thiếu khả năng sử dụng quyền lực để điều hành hoạt động của đơn vị kia nhằm thúc đẩy mục tiêu liên quan (đoạn 36). Khi đánh giá, cần xem xét quyền thực chất, quyền bảo vệ, các thỏa thuận ràng buộc và trường hợp bên ra quyết định chỉ hành động với tư cách đại diện. Như vậy, IPSAS 35 định hình ranh giới hợp nhất theo bản chất quan hệ kiểm soát và yêu cầu đánh giá lại khi các dữ kiện làm thay đổi một trong ba yếu tố kiểm soát. Chuẩn mực cũng phân biệt báo cáo tài chính hợp nhất của một đơn vị kinh tế với báo cáo tài chính tổng hợp được lập cho một phạm vi khác theo yêu cầu riêng; trường hợp sau nằm ngoài phạm vi tuân thủ IPSAS 35, dù có thể tham khảo hướng dẫn của chuẩn mực (đoạn 10, 21). 3. Phạm vi hợp nhất theo Thông tư 108/2025/TT-BTC Điểm đáng chú ý của Thông tư 108 là việc xác định đơn vị kế toán cấp trên phải lập báo cáo tài chính hợp nhất căn cứ vào cơ cấu tổ chức bộ máy hiện tại, kể cả khi đơn vị trực thuộc là đơn vị dự toán cấp I, không phụ thuộc vào việc xác định đơn vị dự toán (Điều 1, khoản 3). Theo Điều 3, “đơn vị kinh tế” là đơn vị kế toán cấp trên cao nhất, trong cơ cấu tổ chức gồm các đơn vị kế toán cấp dưới là đơn vị kiểm soát và đơn vị chịu kiểm soát. “Đơn vị kiểm soát” được hiểu là đơn vị kế toán cấp trên được đơn vị kinh tế giao nhiệm vụ lập báo cáo tài chính hợp nhất với vai trò đơn vị kế toán trung gian. Những định nghĩa này phục vụ việc tổ chức trách nhiệm báo cáo, không nên mặc nhiên coi đồng nhất với thuật ngữ tương ứng trong IPSAS 35. Điều 5 quy định phạm vi lập báo cáo ở cấp trung ương, cấp tỉnh và những trường hợp cụ thể tại cấp xã. Các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và cơ quan thuộc cấp tỉnh có đơn vị kế toán trực thuộc phải hợp nhất báo cáo của các đơn vị trực thuộc theo quy định. Đối với cấp xã, khi tổ chức kế toán tập trung cho các bộ phận được nêu tại Thông tư, đơn vị kế toán lập một bộ báo cáo tài chính, không phải lập báo cáo tài chính hợp nhất cho phần hoạt động kế toán tập trung đó; các trường hợp có đơn vị kế toán trực thuộc được xử lý theo quy định riêng. Cách quy định này tạo căn cứ xác định trách nhiệm báo cáo phù hợp mô hình tổ chức kế toán (Bộ Tài chính, 2025, Điều 5). Thông tư 108 còn yêu cầu đơn vị kinh tế lập và thông báo danh sách các đơn vị nằm trong phạm vi hợp nhất, thể hiện quan hệ cấp trên - cấp dưới và mã thanh toán nội bộ; danh sách được cập nhật khi có thay đổi. Đồng thời, phạm vi áp dụng của chế độ không bao gồm số liệu hoạt động của Quỹ Bảo hiểm xã hội, Quỹ Bảo hiểm y tế và Quỹ Bảo hiểm thất nghiệp trong báo cáo tài chính hợp nhất của bộ, ngành, địa phương theo Thông tư (Điều 1, khoản 1). Do đó, cần phân biệt rõ phạm vi báo cáo theo chế độ kế toán hành chính, sự nghiệp với phạm vi báo cáo tài chính nhà nước được điều chỉnh tại các văn bản khác (Điều 19, khoản 3). Đối chiếu với IPSAS 35 cho thấy hai văn bản cùng hướng tới trình bày thông tin thống nhất, song điểm xuất phát không hoàn toàn giống nhau. IPSAS 35 xác định ranh giới đơn vị kinh tế trên cơ sở quyền lực, lợi ích có thể thay đổi và khả năng tác động đến lợi ích; Thông tư 108 xác định trách nhiệm và phạm vi hợp nhất gắn với cơ cấu tổ chức của các đơn vị kế toán thuộc đối tượng điều chỉnh. Đây có thể xem là khác biệt về cơ sở xác định phạm vi. Một tình huống cần lưu ý là sự thay đổi cơ cấu tổ chức trong năm. Khoản 4 Điều 5 Thông tư 108 quy định khi chia tách, sáp nhập, hợp nhất hoặc điều chuyển đơn vị trực thuộc, báo cáo hợp nhất của năm có thay đổi được lập từ báo cáo của các đơn vị trực thuộc hiện có tại thời điểm lập báo cáo và phải thuyết minh biến động so với năm trước. Điều 20 có hướng dẫn riêng cho báo cáo năm 2025. Trong khi đó, IPSAS 35 quy định việc hợp nhất một đơn vị bắt đầu khi có quyền kiểm soát và chấm dứt khi quyền kiểm soát kết thúc (đoạn 39). Khác biệt này cần được nhận diện đúng khi phân tích tính so sánh của số liệu, tránh suy diễn trực tiếp từ quy định thời điểm tổ chức báo cáo sang nguyên tắc ghi nhận theo IPSAS. 4. Hàm ý đối với lập báo cáo và kiểm toán khu vực công Thứ nhất, đơn vị lập báo cáo cần quản lý phạm vi hợp nhất như một tập hợp dữ liệu có thể kiểm tra. Danh sách đơn vị trực thuộc phải được đối chiếu với quyết định thành lập, sáp nhập, điều chuyển, phân cấp nhiệm vụ và cấu trúc tổ chức hiện hành; đồng thời lưu vết thời điểm thay đổi và đơn vị chịu trách nhiệm cung cấp báo cáo. Đối với quan hệ tổ chức phức tạp, ba yếu tố kiểm soát của IPSAS 35 có thể sử dụng như khung phân tích bổ trợ, nhưng không thay thế căn cứ pháp lý của Thông tư 108. Thứ hai, cần coi việc xác định đúng phạm vi hợp nhất là điều kiện đầu vào để loại trừ giao dịch nội bộ. Điều 8 và Điều 9 Thông tư 108 đã quy định chính sách kế toán thống nhất, hợp cộng số liệu, đối chiếu và loại bỏ các khoản phải thu, phải trả, đầu tư, doanh thu, chi phí và các luồng tiền nội bộ theo phạm vi được xác định. Nếu bỏ sót một đơn vị thuộc phạm vi hợp nhất, cơ chế đối chiếu giữa các bên có thể không nhận diện đầy đủ giao dịch cần loại trừ. Vì vậy, kiểm soát chất lượng dữ liệu phải bắt đầu từ danh sách đơn vị và mã thanh toán nội bộ, sau đó mới đến đối chiếu chỉ tiêu và bút toán điều chỉnh. Thứ ba, cần nâng chất lượng thuyết minh về thay đổi phạm vi hợp nhất. Khi số lượng hoặc cấu trúc đơn vị báo cáo biến động, người sử dụng cần phân biệt biến động do hoạt động trong năm với biến động do sắp xếp tổ chức. Thuyết minh nên giải thích đơn vị được bổ sung, đơn vị không còn thuộc phạm vi và tác động trọng yếu đến khả năng so sánh; không đưa ra số liệu hoặc tác động định lượng nếu chưa có căn cứ xác nhận. Thứ tư, đối với kiểm toán báo cáo tài chính hợp nhất, phạm vi báo cáo cần được xem là một nội dung đánh giá rủi ro có sai sót trọng yếu. Kiểm toán viên nên đối chiếu danh sách hợp nhất với hồ sơ tổ chức và báo cáo của các đơn vị; kiểm tra tính đầy đủ của việc đưa đơn vị vào phạm vi; xem xét các trường hợp thay đổi trong năm và thử nghiệm đối chiếu giao dịch nội bộ, tính nhất quán chính sách kế toán cùng các điều chỉnh hợp nhất. Cần phân biệt rủi ro do xác định sai phạm vi với rủi ro do xử lý sai số liệu của những đơn vị đã nằm trong phạm vi. Thứ năm, cơ quan quản lý có thể tiếp tục chuẩn hóa mã định danh đơn vị, cấu trúc dữ liệu và quy trình đối chiếu điện tử để hỗ trợ việc lập, tổng hợp và kiểm toán báo cáo. Đây là khuyến nghị tăng cường thực thi Thông tư 108, không phải nhận định rằng Thông tư chưa có quy định về lập danh sách đơn vị, thống nhất chính sách kế toán hoặc loại trừ giao dịch nội bộ. 5. Kết luận Phạm vi hợp nhất là yếu tố quyết định tính đầy đủ và ý nghĩa của báo cáo tài chính hợp nhất khu vực công. IPSAS 35 cung cấp khuôn khổ đánh giá quan hệ kiểm soát dựa trên quyền lực, lợi ích có thể thay đổi và khả năng sử dụng quyền lực tác động đến lợi ích; trong khi Thông tư 108/2025/TT-BTC cụ thể hóa trách nhiệm và ranh giới báo cáo của đơn vị kế toán hành chính, sự nghiệp theo cơ cấu tổ chức. Việc nhận diện đúng sự khác biệt này, kết hợp kiểm soát danh sách đơn vị, giao dịch nội bộ và thuyết minh biến động, có thể góp phần nâng cao chất lượng thông tin và hiệu quả kiểm toán khu vực công. Tài liệu tham khảo 1. Bộ Tài chính (2025). Thông tư số 108/2025/TT-BTC ngày 14/11/2025 hướng dẫn lập báo cáo tài chính hợp nhất của đơn vị kế toán hành chính, sự nghiệp. https://chinhphu.vn/?classid=1&docid=216119&orggroupid=4&pageid=27160; 2. International Public Sector Accounting Standards Board – IPSASB (2025). IPSAS 35: Consolidated Financial Statements (văn bản cập nhật đến năm 2025; ban hành lần đầu năm 2015). https://ifacweb.blob.core.windows.net/publicfiles/2025-04/B08_IPSAS_35.pdf.

Dự thảo thông tư về tài sản cố định: những điểm mới và vấn đề đặt ra

Bài viết trao đổi một số nội dung đáng chú ý trong Dự thảo Thông tư của Bộ Tài chính về quản lý, sử dụng và kế toán tài sản cố định tại doanh nghiệp (bản ngày 05/10/2026). Trên cơ sở phân tích văn bản và đối chiếu với quy định hiện hành, bài viết tập trung vào ranh giới giữa ghi nhận kế toán và khấu hao tính thuế, yêu cầu đánh giá suy giảm giá trị và quy định chuyển tiếp. Các kiến nghị hướng đến việc làm rõ tiêu chí áp dụng, tăng khả năng kiểm chứng các ước tính và bảo đảm tính nhất quán khi chuyển đổi chính sách. Từ khóa: tài sản cố định; khấu hao; suy giảm giá trị; kế toán và thuế; dự thảo thông tư. 1. Đặt vấn đề Thông tư số 45/2013/TT-BTC đã tạo lập cơ sở pháp lý quan trọng cho việc quản lý, sử dụng và trích khấu hao tài sản cố định tại doanh nghiệp. Tuy nhiên, sự thay đổi của môi trường kinh doanh, sự đa dạng của các loại tài sản và yêu cầu nâng cao chất lượng thông tin tài chính đặt ra nhu cầu tiếp tục hoàn thiện các quy định hiện hành. Trong bối cảnh đó, Dự thảo Thông tư ngày 05/10/2026 của Bộ Tài chính không chỉ đề xuất điều chỉnh chế độ quản lý và khấu hao tài sản cố định mà còn mở rộng nội dung hướng dẫn về kế toán tài sản, phân loại tài sản nắm giữ để bán và tài sản hình thành từ các dự án đầu tư theo phương thức đối tác công tư. Đáng chú ý, dự thảo thể hiện xu hướng tăng cường quyền chủ động và trách nhiệm xét đoán của doanh nghiệp trong việc nhận diện, phân loại, xác định thời gian sử dụng hữu ích và đánh giá khả năng thu hồi giá trị tài sản, đồng thời phân định rõ hơn các yêu cầu kế toán với quy định phục vụ mục đích tính thuế. Những thay đổi này đặt ra yêu cầu bảo đảm tính nhất quán giữa các quy định, tính hợp lý của các ước tính kế toán và khả năng kiểm chứng thông tin trên báo cáo tài chính. Trên cơ sở phân tích nội dung dự thảo và đối chiếu với các nguyên tắc kế toán có liên quan, bài viết tập trung làm rõ ba vấn đề: sự phân định giữa tiêu chuẩn ghi nhận tài sản cố định cho mục đích kế toán và mục đích tính thuế; cơ sở xác định và ghi nhận suy giảm giá trị tài sản cố định; và tính rõ ràng, thống nhất của các quy định chuyển tiếp. Từ đó, bài viết đề xuất một số kiến nghị nhằm góp phần hoàn thiện dự thảo, bảo đảm tính khả thi trong áp dụng và nâng cao tính minh bạch, độ tin cậy của thông tin kế toán. 2. Một số điểm mới đáng chú ý Phân loại tài sản cố định và phân định mục đích kế toán – thuế Theo Điều 4 dự thảo, tư liệu lao động được coi là tài sản cố định hữu hình khi chắc chắn đem lại lợi ích kinh tế tương lai và có thời gian sử dụng trên một năm. Đối với tài sản đáp ứng hai tiêu chuẩn này, đơn vị được quyết định phân loại là tài sản cố định hoặc công cụ, dụng cụ tùy đặc điểm hoạt động, nhưng phải công bố danh mục hoặc nguyên tắc phân loại. Như vậy, dự thảo không tiếp tục đặt một ngưỡng tiền tệ thống nhất làm điều kiện bắt buộc để ghi nhận tài sản cố định hữu hình trên sổ kế toán. Ngược lại, Điều 26 dự thảo quy định ngưỡng nguyên giá từ 100 triệu đồng đối với tài sản cố định được khấu hao cho mục đích tính thuế thu nhập doanh nghiệp; tài sản dưới ngưỡng này được tính vào chi phí hoặc phân bổ theo pháp luật thuế. Hai quy định phục vụ hai mục đích khác nhau: một bên là phản ánh tài sản và chi phí trên báo cáo tài chính, một bên là xác định chi phí tính thuế. Vì thế không thể suy luận rằng mọi tài sản dưới 100 triệu đồng đều phải ghi nhận là công cụ, dụng cụ trong kế toán. Điều 6 dự thảo đã yêu cầu theo dõi riêng các chênh lệch giữa khấu hao kế toán và khấu hao phục vụ tính thuế, đồng thời đề cập kế toán thuế thu nhập doanh nghiệp hoãn lại đối với chênh lệch tạm thời theo pháp luật kế toán. Đây là bước phù hợp để tách mục tiêu lập báo cáo tài chính khỏi mục tiêu tính thuế. Tuy nhiên, việc vận dụng đòi hỏi doanh nghiệp có dữ liệu theo dõi song song về nguyên giá, căn cứ khấu hao, thời gian sử dụng và khoản chênh lệch phát sinh. Khấu hao và đánh giá suy giảm giá trị Điều 10-12 dự thảo gắn khấu hao với giá trị phải khấu hao, giá trị thanh lý ước tính và thời gian sử dụng hữu ích của tài sản cố định. Doanh nghiệp được lựa chọn phương pháp phù hợp với cách thức thu hồi lợi ích kinh tế; việc thay đổi phương pháp hoặc thời gian sử dụng cần có căn cứ và thuyết minh. Khác biệt với cách áp dụng máy móc một khung thời gian chung, hướng tiếp cận này chú trọng đặc điểm sử dụng thực tế, nhưng làm tăng vai trò của các ước tính kế toán. Điều 13-14 đề cập dấu hiệu suy giảm giá trị từ môi trường kinh doanh và tình trạng hoạt động của tài sản. Giá trị có thể thu hồi được xác định theo giá cao hơn giữa giá trị hợp lý trừ chi phí bán và giá trị sử dụng; đối với tài sản không tạo dòng tiền độc lập, cần xem xét ở cấp đơn vị tạo tiền. Yêu cầu này bổ sung góc nhìn giá trị kinh tế mà chỉ tiêu khấu hao lũy kế không phản ánh đầy đủ. Đồng thời, nó đòi hỏi chứng cứ về dự báo dòng tiền, giả định tăng trưởng, tỷ lệ chiết khấu và phạm vi nhóm tài sản được thử nghiệm. 3. Một số vấn đề cần làm rõ trong dự thảo Căn cứ để doanh nghiệp tự xác định ngưỡng ghi nhận Việc giao doanh nghiệp quyết định tiêu chí phân loại tài sản cố định có ưu điểm là linh hoạt, nhưng nếu thiếu nguyên tắc bổ trợ có thể làm giảm tính so sánh giữa các doanh nghiệp tương đồng. Ví dụ, hai doanh nghiệp cùng sử dụng một nhóm thiết bị trong nhiều năm có thể ghi nhận khác nhau do lựa chọn ngưỡng nội bộ khác nhau. Dự thảo đã yêu cầu công bố nguyên tắc phân loại tại Điều 4; song chưa làm rõ mức độ ổn định của chính sách và điều kiện được thay đổi ngưỡng phân loại trong các kỳ tiếp theo. Theo đó, nên bổ sung yêu cầu lựa chọn tiêu chí dựa trên tính trọng yếu, đặc điểm sử dụng và tính nhất quán qua các kỳ; mọi thay đổi chính sách cần được lập hồ sơ, giải thích lý do và đánh giá ảnh hưởng theo pháp luật kế toán. Đây không phải đề xuất khôi phục một ngưỡng cứng cho toàn bộ doanh nghiệp, mà là cơ chế bảo đảm quyền tự chủ đi kèm trách nhiệm giải trình. Khi đối chiếu cho mục đích thuế, hệ thống sổ chi tiết cũng cần nhận diện rõ những tài sản được ghi nhận là tài sản cố định kế toán nhưng không thuộc nhóm tài sản cố định khấu hao cho mục đích thuế theo Điều 26. Làm rõ khái niệm và điều kiện ghi nhận suy giảm giá trị Khoản 1 Điều 14 hiện diễn đạt suy giảm giá trị xảy ra khi “giá trị còn lại của tài sản cố định thấp hơn giá trị có thể thu hồi”. Cách viết này đảo ngược chiều so sánh: khi giá trị có thể thu hồi cao hơn giá trị ghi sổ, về nguyên tắc chưa phát sinh khoản lỗ suy giảm giá trị. Đáng chú ý, khoản 3 của chính Điều 14 lại quy định ghi giảm khi giá trị có thể thu hồi thấp hơn giá trị còn lại. Sự không thống nhất nội tại cần được sửa dứt điểm trước khi ban hành, vì liên quan trực tiếp tới thời điểm ghi nhận chi phí và giá trị tài sản trên báo cáo tài chính. Ngoài việc sửa chiều so sánh, cần phân biệt rõ hao mòn hữu hình, khấu hao có hệ thống và lỗ suy giảm giá trị. Cách đặt tên mục “suy giảm giá trị tài sản cố định do hao mòn vô hình” có thể khiến người đọc hiểu rằng chỉ những tổn thất phát sinh do lạc hậu công nghệ mới thuộc phạm vi đánh giá. Trong khi đó, các dấu hiệu tại Điều 13 bao gồm cả thay đổi thị trường, lãi suất, tái cấu trúc hoạt động và kết quả dòng tiền kém dự kiến. Do đó, nên sử dụng thuật ngữ “suy giảm giá trị tài sản cố định” nhất quán, đồng thời mô tả nguyên tắc xác định giá trị có thể thu hồi và đơn vị tạo tiền một cách tách bạch. Về thực thi, khi xác định giá trị sử dụng bằng dòng tiền chiết khấu, cần yêu cầu thuyết minh tối thiểu phương pháp, nguồn dữ liệu, giả định trọng yếu và cơ sở xác định tỷ lệ chiết khấu. Các yêu cầu này giúp tăng khả năng kiểm tra, kiểm toán, hạn chế tình trạng thay đổi ước tính thiếu căn cứ để điều chỉnh lợi nhuận. Đối với doanh nghiệp chưa có khả năng xây dựng mô hình dòng tiền đáng tin cậy, dự thảo nên chỉ rõ cách xử lý và phạm vi sử dụng bằng chứng thay thế phù hợp pháp luật kế toán, thay vì cho phép áp dụng tùy nghi. Tính rõ ràng của quy định chuyển tiếp và hiệu lực Điều 29 dự thảo cho phép tiếp tục quản lý và trích khấu hao các tài sản cố định hiện có, đồng thời quy định một số trường hợp tái phân loại, trong đó có công trình BOT đang ghi nhận là tài sản cố định hữu hình. Điều 30 dự kiến áp dụng từ năm tài chính 2027, bãi bỏ Thông tư 45/2013/TT-BTC và các thông tư sửa đổi năm 2016, 2017, nhưng lại nêu Thông tư 30/2025/TT-BTC tiếp tục có hiệu lực. Thông tư 30/2025 là văn bản bổ sung quy định đặc thù về giãn hoặc tạm hoãn khấu hao đối với một số tài sản nhất định. Vì vậy, vấn đề cần phân tích không chỉ là tên văn bản còn hiệu lực, mà là nội dung quy phạm được kế thừa sẽ được thực hiện trên căn cứ nào sau khi Thông tư 45/2013/TT-BTC bị bãi bỏ. Để tránh cách hiểu khác nhau, đề nghị cơ quan soạn thảo làm rõ phạm vi tiếp tục áp dụng quy định đặc thù của Thông tư 30/2025/TT-BTC, đối tượng được hưởng và mối quan hệ với nguyên tắc khấu hao của thông tư mới. Nếu có chủ trương kế thừa nội dung này, có thể thiết kế điều khoản độc lập hoặc dẫn chiếu minh bạch đến quy định tương ứng, bảo đảm người thực hiện xác định được căn cứ pháp lý trực tiếp. Bên cạnh đó, cần làm rõ yêu cầu xử lý số liệu đầu kỳ, hồ sơ tái phân loại và trường hợp phải trình bày lại số liệu so sánh để doanh nghiệp có thể chuẩn bị trước thời điểm dự kiến áp dụng. 4. Kiến nghị triển khai và kết luận Đối với cơ quan soạn thảo, ba nội dung cần ưu tiên là: (i) quy định rõ điều kiện thay đổi tiêu chí phân loại tài sản cố định do doanh nghiệp lựa chọn; (ii) sửa chiều so sánh tại khoản 1 Điều 14, thống nhất thuật ngữ suy giảm giá trị và yêu cầu chứng cứ định giá; (iii) thiết kế điều khoản chuyển tiếp dễ tra cứu, xác định rõ phần quy định được kế thừa. Với các nội dung có nhiều xét đoán, hướng dẫn kèm ví dụ ngắn về hồ sơ và thuyết minh sẽ hữu ích hơn việc mở rộng danh mục tình huống mà không xác định nguyên tắc áp dụng. Đối với doanh nghiệp, nên chủ động rà soát danh mục tài sản cố định, xây dựng quy chế phân loại và lưu hồ sơ phê duyệt; thiết lập thông tin theo dõi riêng cho mục đích kế toán và thuế; đồng thời chuẩn bị dữ liệu phục vụ ước tính thời gian sử dụng, giá trị thanh lý và khả năng thu hồi. Bộ phận kiểm toán nội bộ hoặc kiểm soát nội bộ cần tập trung vào căn cứ của các ước tính thay vì chỉ kiểm tra phép tính khấu hao. Chỉ khi quyền xét đoán đi kèm cơ chế chứng minh và kiểm tra phù hợp, những thay đổi được đề xuất mới có thể nâng cao chất lượng thông tin tài chính. Tài liệu tham khảo 1. Bộ Tài chính (2013), Thông tư số 45/2013/TT-BTC ngày 25/4/2013 hướng dẫn chế độ quản lý, sử dụng và trích khấu hao tài sản cố định. 2. Bộ Tài chính (2025), Thông tư số 30/2025/TT-BTC ngày 30/5/2025 sửa đổi, bổ sung một số điều tại Thông tư số 45/2013/TT-BTC. 3. Bộ Tài chính (2026), Dự thảo Thông tư hướng dẫn chế độ quản lý, sử dụng đối với tài sản cố định và tài sản đầu tư theo phương thức đối tác công tư tại doanh nghiệp, bản ngày 05/10/2026 (tài liệu dự thảo).

Nâng cao chất lượng hoạch định chủ trương, quyết sách: đổi mới từ tư duy đến tổ chức thực hiện nghị quyết

Nâng cao chất lượng hoạch định chủ trương, quyết sách; đổi mới việc ban hành và tổ chức thực hiện nghị quyết là một trong những nhiệm vụ trọng tâm được xác định tại Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 15/10/2026 của Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về tiếp tục đổi mới, hoàn thiện phương thức lãnh đạo, cầm quyền của Đảng trong kỷ nguyên mới. Nhiệm vụ này không chỉ đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng từng nghị quyết mà còn hướng tới đổi mới toàn diện quy trình lãnh đạo, từ nhận diện vấn đề, hoạch định chủ trương đến tổ chức thực hiện, kiểm tra, đánh giá và điều chỉnh chính sách. Qua đó, bảo đảm các quyết sách của Đảng thực sự trở thành động lực giải quyết những điểm nghẽn, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị và đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XIV họp từ ngày 05/10 đến ngày 08/10/2026 tại Thủ đô Hà Nội đã quyết nghị thông qua nhiều nội dung quan trọng Đổi mới phương thức lãnh đạo bắt đầu từ chất lượng quyết sách Trong hoạt động lãnh đạo, chủ trương, đường lối và nghị quyết của Đảng giữ vai trò định hướng chiến lược, xác lập mục tiêu và tạo sự thống nhất về nhận thức, hành động trong toàn hệ thống chính trị. Chất lượng của những quyết sách này vì vậy có ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả lãnh đạo, quản lý, điều hành và khả năng huy động các nguồn lực phục vụ phát triển đất nước. Tuy nhiên, chất lượng lãnh đạo không chỉ được quyết định bởi tính đúng đắn của chủ trương trên văn bản. Một chủ trương có thể xác định đúng định hướng nhưng chưa tạo ra chuyển biến nếu chưa nhận diện đầy đủ nguyên nhân của vấn đề, chưa lựa chọn được giải pháp phù hợp hoặc chưa xác định rõ điều kiện tổ chức thực hiện. Ngược lại, chủ trương được xây dựng trên cơ sở nghiên cứu kỹ lưỡng, có mục tiêu rõ ràng và gắn với cơ chế thực hiện hiệu quả sẽ tạo nền tảng vững chắc để chuyển hóa định hướng chính trị thành kết quả thực tế. Thực tiễn cũng cho thấy, những hạn chế trong tổ chức thực hiện đôi khi không bắt nguồn từ việc thiếu chủ trương, mà từ sự thiếu đồng bộ của cơ chế, chính sách; sự phân định chưa rõ trách nhiệm; việc phối hợp còn nhiều tầng nấc; hoặc năng lực cụ thể hóa và triển khai nhiệm vụ chưa đáp ứng yêu cầu. Trong những trường hợp đó, việc tiếp tục ban hành văn bản mới chưa chắc giải quyết được vấn đề nếu chưa xác định đúng nguyên nhân và xử lý được những bất cập căn bản. Nghị quyết số 29-NQ/TW đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng toàn bộ chu trình lãnh đạo, từ phát hiện vấn đề, hoạch định và ban hành chủ trương đến phân công, thể chế hóa, tổ chức thực hiện, kiểm tra, giám sát, đánh giá, phản hồi và điều chỉnh. Cách tiếp cận này thể hiện tư duy đổi mới có tính hệ thống: không xem nghị quyết là điểm kết thúc của quá trình lãnh đạo, mà coi đó là cơ sở để tổ chức hành động và tạo ra những kết quả có thể kiểm chứng. Từ góc độ này, nhiệm vụ nâng cao chất lượng hoạch định chủ trương, quyết sách không đơn thuần là cải tiến quy trình soạn thảo văn bản. Đây là yêu cầu đổi mới cách nhận diện vấn đề, phương pháp ra quyết định, cơ chế phối hợp và phương thức đánh giá hiệu quả lãnh đạo. Trọng tâm không nằm ở việc ban hành bao nhiêu văn bản, tổ chức bao nhiêu hội nghị, mà ở khả năng giải quyết những vấn đề thực tiễn và tạo ra chuyển biến rõ rệt trong hoạt động của hệ thống chính trị. Hoạch định chủ trương phải dựa trên thực tiễn, khoa học và tầm nhìn chiến lược Trước hết, nâng cao chất lượng hoạch định đòi hỏi chủ trương, quyết sách phải xuất phát từ thực tiễn, xác định đúng vấn đề và tập trung giải quyết những điểm nghẽn có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển. Trong một môi trường kinh tế - xã hội biến động nhanh, những vấn đề đặt ra ngày càng đa dạng, phức tạp và có mối quan hệ phụ thuộc lẫn nhau. Một quyết định trong lĩnh vực tổ chức bộ máy có thể tác động đến phân bổ nguồn lực; một thay đổi về cơ chế quản lý có thể ảnh hưởng đến hoạt động của doanh nghiệp, chất lượng dịch vụ công và quyền lợi của người dân. Vì vậy, nếu chỉ xem xét vấn đề trong phạm vi hẹp hoặc dựa chủ yếu vào kinh nghiệm, nhận định chủ quan thì nguy cơ bỏ sót nguyên nhân và hệ quả có thể xảy ra là rất lớn. Muốn hoạch định đúng, trước hết phải tổng kết thực tiễn một cách thực chất. Việc tổng kết không nên chỉ tập trung vào những kết quả đã đạt được, mà cần phân tích cả những mục tiêu chưa hoàn thành, những giải pháp chưa phát huy hiệu quả và những bất cập kéo dài chưa được xử lý. Đặc biệt, cần phân biệt rõ hạn chế xuất phát từ chủ trương chưa phù hợp với hạn chế do cơ chế thực hiện, năng lực tổ chức hoặc trách nhiệm của chủ thể được giao nhiệm vụ. Trên cơ sở đó, việc nghiên cứu lý luận cần được kết hợp với phân tích dữ liệu, đánh giá tác động và dự báo xu hướng. Đối với những vấn đề lớn, quan trọng, cần xem xét nhiều phương án, phân tích ưu điểm, hạn chế, chi phí, lợi ích và rủi ro của từng phương án trước khi quyết định. Những chủ trương có ảnh hưởng rộng cần được tham vấn chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp và lấy ý kiến Nhân dân theo yêu cầu của Nghị quyết. Mở rộng tham vấn không chỉ nhằm bổ sung thông tin mà còn giúp phát hiện những vấn đề mà cơ quan hoạch định có thể chưa nhận diện đầy đủ. Ý kiến từ cơ sở phản ánh những khó khăn trong tổ chức thực hiện; ý kiến của chuyên gia cung cấp luận cứ khoa học; còn phản hồi của người dân và doanh nghiệp giúp đánh giá tác động của chính sách đối với các đối tượng chịu ảnh hưởng trực tiếp. Điều quan trọng là tham vấn phải thực chất, có cơ chế tổng hợp, phân tích và tiếp thu phù hợp, tránh hình thức hóa việc lấy ý kiến. Các ý kiến khác nhau cần được xem xét khách quan, trên cơ sở mục tiêu chung, bằng chứng thực tiễn và các nguyên tắc có liên quan. Đối với những vấn đề mới, khó, chưa có tiền lệ, Nghị quyết đặt ra yêu cầu thực hiện thí điểm có kiểm soát theo thẩm quyền, xác định rõ phạm vi, thời hạn, tiêu chí đánh giá và điều kiện kết thúc hoặc nhân rộng. Đây là cách tiếp cận phù hợp để kiểm nghiệm chính sách trong thực tiễn, hạn chế rủi ro khi triển khai trên diện rộng và tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo. Như vậy, nâng cao chất lượng hoạch định không chỉ là làm cho chủ trương đúng hơn, mà còn phải làm cho quá trình ra quyết định có căn cứ hơn, có khả năng dự báo tốt hơn và chủ động hơn trước những biến động. Đây chính là nền tảng để nâng cao tính khoa học, tính thực tiễn và tầm nhìn chiến lược trong lãnh đạo. Đổi mới việc ban hành nghị quyết: Chất lượng quan trọng hơn số lượng Một yêu cầu nổi bật của Nghị quyết số 29-NQ/TW là đổi mới việc ban hành văn bản theo hướng ngắn gọn, súc tích, dễ hiểu, dễ nhớ, dễ thực hiện, dễ kiểm tra và đánh giá; đồng thời thường xuyên rà soát, tích hợp, sửa đổi, thay thế hoặc bãi bỏ những văn bản chồng chéo, không còn phù hợp. Yêu cầu này đặt ra vấn đề cần nhìn nhận lại cách thức sử dụng văn bản trong hoạt động lãnh đạo. Nghị quyết có vai trò quan trọng trong việc xác lập định hướng và thống nhất hành động, nhưng không phải mọi vấn đề đều cần được giải quyết bằng việc ban hành thêm một văn bản mới. Trong nhiều trường hợp, điều cần thiết hơn là tổ chức thực hiện nghiêm túc các quy định hiện hành, tháo gỡ vướng mắc về cơ chế hoặc làm rõ trách nhiệm của các cơ quan liên quan. Nếu những hạn chế trong thực tiễn chủ yếu xuất phát từ việc thực hiện chưa đầy đủ, thiếu phối hợp hoặc chưa xác định rõ trách nhiệm, việc ban hành thêm nghị quyết có thể làm tăng khối lượng công việc mà chưa giải quyết được nguyên nhân gốc rễ. Ngược lại, nếu tồn tại bất cập thực sự về chủ trương, cần nghiên cứu sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành văn bản mới trên cơ sở đánh giá đầy đủ sự cần thiết và tác động. Vì vậy, trước khi đề xuất ban hành nghị quyết, cần làm rõ vấn đề cần giải quyết, sự cần thiết của văn bản mới và mối quan hệ với các quy định hiện hành. Đây là bước quan trọng để hạn chế trùng lặp, chồng chéo và bảo đảm mỗi văn bản được ban hành đều có mục tiêu, phạm vi và giá trị thực tiễn rõ ràng. Bên cạnh đó, chất lượng nghị quyết phải được thể hiện ở tính logic và khả năng chuyển hóa thành hành động. Mục tiêu cần gắn với vấn đề thực tiễn; nhiệm vụ, giải pháp phải trực tiếp phục vụ mục tiêu; trách nhiệm của các chủ thể phải được xác định rõ; còn kết quả cần có tiêu chí để theo dõi, đánh giá. Một nghị quyết có nội dung dài, đề cập nhiều lĩnh vực nhưng thiếu trọng tâm chưa chắc hiệu quả hơn một nghị quyết tập trung vào những vấn đề then chốt. Tương tự, những mục tiêu được diễn đạt bằng các yêu cầu chung như tăng cường, đẩy mạnh, nâng cao sẽ khó đánh giá nếu không xác định rõ kết quả cần đạt và thời hạn thực hiện. Đổi mới việc ban hành nghị quyết do đó phải gắn với đổi mới tư duy xây dựng văn bản: lựa chọn đúng vấn đề, xác định đúng trọng tâm, diễn đạt rõ yêu cầu và bảo đảm tính khả thi. Chất lượng của nghị quyết không nằm ở số lượng nhiệm vụ được liệt kê, mà ở khả năng định hướng và dẫn dắt hành động một cách thống nhất, hiệu quả. Tổ chức thực hiện là khâu quyết định giá trị thực tiễn của nghị quyết Nếu hoạch định chủ trương tạo nền tảng cho quyết định đúng và ban hành nghị quyết xác lập yêu cầu hành động, thì tổ chức thực hiện là khâu quyết định khả năng chuyển hóa chủ trương thành kết quả thực tế. Một trong những yêu cầu quan trọng được Nghị quyết số 29-NQ/TW nhấn mạnh là chương trình, kế hoạch hành động phải được xây dựng đồng thời với dự thảo nghị quyết, bảo đảm khoa học, khả thi, rõ người, rõ việc, rõ thời hạn và rõ sản phẩm. Điều này cho thấy tính khả thi cần được xem xét ngay từ quá trình hoạch định, thay vì chỉ đánh giá sau khi văn bản đã được ban hành. Trong thực tế, một số nhiệm vụ có thể được xác định đúng về mục tiêu nhưng gặp khó khăn khi triển khai do chưa làm rõ cơ quan chủ trì, trách nhiệm phối hợp, thời hạn hoàn thành hoặc nguồn lực thực hiện. Khi nhiệm vụ được giao chung cho nhiều đơn vị mà không xác định đầu mối chịu trách nhiệm, tiến độ dễ bị kéo dài; khi sản phẩm đầu ra không rõ ràng, việc kiểm tra, đánh giá cũng thiếu căn cứ. Do đó, mỗi nhiệm vụ cần được cụ thể hóa thành những công việc có thể triển khai, gắn với chủ thể chịu trách nhiệm và kết quả cần đạt. Việc xác định sản phẩm không nên chỉ dừng ở số lượng văn bản được ban hành, hội nghị được tổ chức hay báo cáo được hoàn thành, mà phải xem xét cả chất lượng công việc và mức độ giải quyết vấn đề đặt ra. Cùng với đó, việc thể chế hóa chủ trương phải được thực hiện kịp thời, đồng bộ và đúng thẩm quyền. Những nội dung cần cụ thể hóa thành pháp luật, cơ chế hoặc chính sách phải được xác định rõ cơ quan chịu trách nhiệm và lộ trình thực hiện. Các quy định có liên quan cần được rà soát để phát hiện những điểm chưa thống nhất, tránh tình trạng chủ trương đã được xác lập nhưng cơ chế triển khai chưa hoàn thiện. Một yêu cầu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng là phân định rõ trách nhiệm lãnh đạo với trách nhiệm quản lý, điều hành; phát huy đầy đủ thẩm quyền của từng cơ quan, tổ chức và cá nhân. Đổi mới phương thức lãnh đạo không đồng nghĩa với việc cấp trên làm thay cấp dưới hoặc cơ quan lãnh đạo can thiệp trái quy định vào công việc thuộc thẩm quyền của cơ quan nhà nước. Ngược lại, các chủ thể được giao nhiệm vụ phải chủ động thực hiện trách nhiệm, không đùn đẩy hoặc xin ý kiến cấp trên đối với những vấn đề thuộc thẩm quyền của mình. Trách nhiệm của người đứng đầu cũng cần được gắn chặt với kết quả thực hiện nhiệm vụ. Người đứng đầu không chỉ có trách nhiệm giao việc mà còn phải tổ chức phối hợp, kiểm tra tiến độ, tháo gỡ khó khăn và bảo đảm chất lượng đầu ra. Khi kết quả không đạt yêu cầu, cần xác định rõ nguyên nhân, phân biệt những hạn chế về cơ chế, nguồn lực với những thiếu sót trong thực thi trách nhiệm. Tuy nhiên, đề cao trách nhiệm không đồng nghĩa với quy trách nhiệm một cách máy móc. Việc đánh giá phải căn cứ vào thẩm quyền, điều kiện thực hiện, mức độ chủ động và những yếu tố khách quan có liên quan. Cách tiếp cận khách quan sẽ vừa bảo đảm kỷ luật, kỷ cương, vừa tạo điều kiện để cán bộ chủ động, sáng tạo và chịu trách nhiệm trong phạm vi được giao. Kiểm tra, đánh giá và phản hồi: Bảo đảm nghị quyết luôn gắn với thực tiễn Đổi mới hoạch định, ban hành và tổ chức thực hiện nghị quyết sẽ chưa trọn vẹn nếu thiếu cơ chế kiểm tra, giám sát, đánh giá và điều chỉnh. Đây không phải là khâu thực hiện sau cùng mang tính thủ tục, mà là bộ phận cấu thành của toàn bộ chu trình lãnh đạo. Trước hết, cần đổi mới cách đánh giá kết quả thực hiện. Nếu việc kiểm tra chỉ tập trung vào việc đã ban hành kế hoạch hay chưa, đã tổ chức hội nghị hay chưa hoặc đã gửi báo cáo đúng thời hạn hay chưa thì chưa đủ để phản ánh hiệu quả thực chất. Những hoạt động này là điều kiện cần, nhưng không thể thay thế việc đánh giá mức độ hoàn thành mục tiêu và tác động của nghị quyết. Việc đánh giá cần dựa trên những tiêu chí phù hợp với từng nhiệm vụ, kết hợp giữa tiến độ, chất lượng sản phẩm, hiệu quả sử dụng nguồn lực và mức độ cải thiện của vấn đề cần giải quyết. Đối với những mục tiêu dài hạn, cần xem xét cả kết quả trung gian, tránh chỉ dựa vào các chỉ số ngắn hạn hoặc tuyệt đối hóa những con số chưa phản ánh đầy đủ chất lượng. Cùng với đó, kiểm tra, giám sát cần được thực hiện trong suốt quá trình triển khai để kịp thời phát hiện những khó khăn, bất cập. Thông tin phản hồi từ cơ sở, người dân, doanh nghiệp và các cơ quan thực hiện phải được tiếp nhận, phân tích và sử dụng để điều chỉnh phương thức triển khai hoặc hoàn thiện chính sách khi cần thiết. Thực tiễn luôn vận động, vì vậy không phải mọi giải pháp được lựa chọn tại thời điểm ban hành nghị quyết đều phù hợp trong suốt quá trình thực hiện. Khi phát sinh vấn đề, cần xác định rõ nguyên nhân: chủ trương chưa phù hợp, cơ chế triển khai còn bất cập, nguồn lực chưa bảo đảm hay trách nhiệm thực hiện chưa được phát huy đầy đủ. Trên cơ sở đó, lựa chọn biện pháp xử lý đúng với tính chất của vấn đề và thẩm quyền của từng chủ thể. Đặc biệt, cần tránh tình trạng những vướng mắc nhỏ không được xử lý kịp thời, kéo dài qua nhiều cấp hoặc nhiều giai đoạn, cuối cùng trở thành điểm nghẽn lớn. Cơ chế phản hồi và điều chỉnh hiệu quả sẽ giúp quá trình lãnh đạo có khả năng tự hoàn thiện, dựa trên bằng chứng thực tiễn thay vì chỉ dựa vào những đánh giá ban đầu. Từ đổi mới quy trình đến nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền Nhìn tổng thể, nhiệm vụ nâng cao chất lượng hoạch định chủ trương, quyết sách; đổi mới việc ban hành và tổ chức thực hiện nghị quyết thể hiện yêu cầu chuyển đổi đồng bộ cả về tư duy, phương pháp và trách nhiệm trong hoạt động lãnh đạo. Trước hết, đó là sự chuyển đổi từ cách tiếp cận thiên về kinh nghiệm sang kết hợp chặt chẽ giữa tổng kết thực tiễn, nghiên cứu khoa học, phân tích dữ liệu và dự báo. Quyết sách cần được xây dựng trên cơ sở thông tin đáng tin cậy, có sự tham vấn phù hợp và có khả năng nhận diện những rủi ro trước khi triển khai. Tiếp đó là sự chuyển đổi từ việc coi trọng ban hành văn bản sang coi trọng hiệu quả thực hiện. Nghị quyết phải thực sự cần thiết, có trọng tâm, rõ mục tiêu và gắn với những điều kiện triển khai cụ thể. Hệ thống văn bản cũng cần được rà soát thường xuyên để bảo đảm tính thống nhất, tránh tạo thêm những yêu cầu không cần thiết. Quan trọng hơn, đổi mới phải được thể hiện ở trách nhiệm của các chủ thể trong toàn bộ chu trình lãnh đạo. Cơ quan tham mưu phải nâng cao chất lượng nghiên cứu và đề xuất; cơ quan có thẩm quyền phải xem xét, quyết định trên cơ sở đầy đủ căn cứ; cơ quan thực hiện phải chủ động cụ thể hóa và tổ chức triển khai; cơ quan kiểm tra, giám sát phải đánh giá khách quan và kịp thời kiến nghị xử lý những bất cập. Trong quá trình đó, chuyển đổi số và điều hành dựa trên dữ liệu có thể hỗ trợ nâng cao chất lượng thông tin, theo dõi tiến độ, phát hiện những nhiệm vụ chậm trễ và cung cấp căn cứ phục vụ quyết định. Tuy nhiên, công nghệ không thay thế thẩm quyền, trách nhiệm và năng lực phán đoán của con người. Giá trị của công nghệ chỉ được phát huy khi đi cùng với dữ liệu có chất lượng, quy trình rõ ràng và trách nhiệm giải trình cụ thể. Suy cho cùng, thước đo quan trọng nhất của việc đổi mới không phải là số lượng quy trình được sửa đổi hay văn bản được ban hành, mà là khả năng giải quyết những vấn đề thực tiễn, tháo gỡ điểm nghẽn và nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị. Một quyết sách có chất lượng phải vừa đúng về định hướng, có căn cứ về khoa học, phù hợp với thực tiễn, vừa khả thi trong tổ chức thực hiện và có cơ chế kiểm chứng kết quả. Nâng cao chất lượng hoạch định chủ trương, quyết sách vì vậy không chỉ là yêu cầu hoàn thiện kỹ thuật xây dựng nghị quyết, mà là yêu cầu đổi mới phương thức lãnh đạo theo hướng khoa học, thực chất và hướng đến kết quả. Khi các khâu từ nhận diện vấn đề, hoạch định, ban hành đến tổ chức thực hiện, kiểm tra và điều chỉnh được kết nối thành một chu trình thống nhất, nghị quyết sẽ thực sự trở thành công cụ lãnh đạo hiệu quả, góp phần nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền của Đảng và đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Kinh tế tư nhân sau chủ trương cải cách lớn: vì sao ưu đãi chính sách chưa đủ để doanh nghiệp phát triển bền vững?

Tóm tắt: Nghị quyết 68-NQ/TW mở ra bước ngoặt trong phát triển kinh tế tư nhân Việt Nam, với nhiều chính sách ưu đãi về thuế, vốn, đất đai và đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy ưu đãi chưa đủ tạo ra doanh nghiệp mạnh nếu môi trường kinh doanh thiếu ổn định, khả năng tiếp cận nguồn lực chưa bình đẳng, thị trường đầu ra hạn chế và năng lực nội tại còn yếu. Bài viết phân tích những điểm nghẽn căn bản, từ đó kiến nghị chuyển trọng tâm từ hỗ trợ chi phí sang cải cách thể chế, thúc đẩy cạnh tranh bình đẳng, nâng cao năng suất và năng lực tự chủ của doanh nghiệp. Từ khóa: Kinh tế tư nhân; Nghị quyết 68-NQ/TW; cải cách thể chế; chính sách ưu đãi; năng lực cạnh tranh; phát triển bền vững. 1. Bước ngoặt chính sách và nghịch lý từ thực tiễn Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy phát triển kinh tế Việt Nam. Việc xác định kinh tế tư nhân là một trong những động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia không chỉ khẳng định vai trò của khu vực này, mà còn đặt ra yêu cầu đổi mới căn bản phương thức quản lý và kiến tạo phát triển. Nghị quyết đề ra mục tiêu đến năm 2030 có 2 triệu doanh nghiệp hoạt động, kinh tế tư nhân đóng góp khoảng 55–58% GDP, đạt tốc độ tăng trưởng bình quân 10–12%/năm. Để hiện thực hóa mục tiêu đó, Quốc hội ban hành Nghị quyết 198/2025/QH15 về một số cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân; Chính phủ tiếp tục cụ thể hóa bằng các chương trình hành động và Nghị định 20/2026/NĐ-CP.  Điểm đáng chú ý là chủ trương phát triển kinh tế tư nhân không còn dừng ở khuyến khích, mà chuyển sang tháo gỡ rào cản, bảo vệ quyền kinh doanh và tạo điều kiện để doanh nghiệp vươn lên. Tuy nhiên, thực tiễn đặt ra một nghịch lý: chính sách hỗ trợ ngày càng nhiều, nhưng khả năng tồn tại, mở rộng quy mô và nâng cao sức cạnh tranh của một bộ phận lớn doanh nghiệp vẫn hạn chế. Theo Cục Thống kê, 9 tháng năm 2026, cả nước có gần 149.700 doanh nghiệp thành lập mới, tăng 3,2% so với cùng kỳ; vốn đăng ký đạt 1,884 triệu tỷ đồng, tăng 32,7%. Tuy nhiên, tổng số doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động đạt gần 223.900, giảm 3,2%; trong khi 172.000 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường. Đáng chú ý, số doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể tăng 118,8%, dù một phần có thể là những trường hợp đã ngừng hoạt động từ trước.  Các số liệu phản ánh cả sự năng động lẫn sức ép đối với cộng đồng doanh nghiệp. Gia nhập thị trường không đồng nghĩa với tồn tại bền vững; vốn đăng ký tăng không đồng nghĩa với năng lực sản xuất và hiệu quả kinh doanh tăng tương ứng. Vấn đề vì thế không chỉ là có thêm bao nhiêu doanh nghiệp, mà là bao nhiêu doanh nghiệp có thể tồn tại, lớn mạnh, nâng cao năng suất và cạnh tranh bằng thực lực. 2. Vì sao ưu đãi chưa đủ tạo nên doanh nghiệp mạnh? Thể chế chưa thông suốt, ưu đãi khó phát huy tác dụng. Đối với doanh nghiệp, sự ổn định, minh bạch và khả năng dự báo của chính sách nhiều khi quan trọng hơn một khoản ưu đãi tài chính. Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam 2025 của VCCI, công bố năm 2026, cho thấy tỷ lệ doanh nghiệp khảo sát gặp khó khăn do biến động chính sách, pháp luật tăng từ 16,9% năm 2024 lên 24,3% năm 2025. Chỉ khoảng 6–8% doanh nghiệp cho biết có thể thường xuyên hoặc luôn luôn dự đoán được thay đổi chính sách. Đây là vấn đề đáng suy nghĩ. Một doanh nghiệp có thể được miễn thuế ba năm, nhưng nếu mất nhiều thời gian hoàn thiện thủ tục đất đai, đầu tư, xây dựng hoặc thường xuyên đối mặt với cách hiểu pháp luật khác nhau, lợi ích từ ưu đãi có thể bị thu hẹp đáng kể. Xét về bản chất kinh tế, sự thiếu ổn định thể chế làm tăng chi phí giao dịch, chi phí phòng ngừa rủi ro và làm giảm động lực đầu tư dài hạn. Khi khó dự đoán môi trường kinh doanh, doanh nghiệp có xu hướng lựa chọn hoạt động ngắn hạn thay vì đầu tư công nghệ, nghiên cứu sản phẩm và mở rộng quy mô. Nghị quyết 198/2025/QH15 đã đặt ra yêu cầu giảm ít nhất 30% thời gian xử lý thủ tục hành chính, 30% chi phí tuân thủ pháp luật và 30% điều kiện kinh doanh. Đây là chủ trương đúng, nhưng kết quả phải được đo bằng chi phí thực tế doanh nghiệp tiết kiệm được, không đơn thuần bằng số thủ tục được công bố cắt giảm.  Một môi trường kinh doanh ít rủi ro, chi phí thấp và có thể dự báo chính là ưu đãi có giá trị nhất, bởi mọi doanh nghiệp đều được hưởng mà không cần cơ chế xin – cho. Có chính sách hỗ trợ vốn nhưng chưa tháo gỡ được rào cản tiếp cận. Thiếu vốn là khó khăn lớn của doanh nghiệp tư nhân, song vấn đề không chỉ nằm ở lãi suất, mà còn ở điều kiện tiếp cận tín dụng. Khảo sát PCI 2025 cho thấy 75,5% doanh nghiệp được hỏi đồng ý với nhận định không thể vay vốn nếu không có tài sản thế chấp; 54,2% cho rằng việc vay vốn khi thiếu tài sản bảo đảm rất khó khăn.  Điều này bộc lộ hạn chế trong cơ chế phân bổ vốn. Doanh nghiệp có năng lực công nghệ, đơn hàng và triển vọng tăng trưởng nhưng thiếu tài sản thế chấp có thể gặp khó khăn hơn doanh nghiệp sở hữu nhiều tài sản nhưng hiệu quả sản xuất thấp. Nếu chính sách chỉ tập trung hỗ trợ lãi suất mà không cải thiện khả năng tiếp cận tín dụng, lợi ích dễ nghiêng về nhóm doanh nghiệp vốn đã đủ điều kiện vay. Vì vậy, cần phát triển các hình thức tài trợ dựa trên dòng tiền, hợp đồng, năng lực quản trị và hiệu quả dự án; đồng thời hoàn thiện cơ chế bảo lãnh tín dụng, thông tin tài chính doanh nghiệp và thị trường vốn dài hạn. Ngân hàng vẫn phải kiểm soát rủi ro, nhưng không nên để tài sản thế chấp trở thành thước đo gần như quyết định khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp. Ưu đãi đầu vào không thay thế được thị trường đầu ra. Một hạn chế của chính sách hỗ trợ truyền thống là quá chú trọng giảm chi phí sản xuất mà chưa quan tâm tương xứng đến khả năng tiêu thụ sản phẩm. Theo VCCI, tỷ lệ doanh nghiệp gặp khó khăn trong tìm kiếm khách hàng tăng từ 45,3% năm 2024 lên 60,2% năm 2025, trở thành trở ngại phổ biến nhất trong khảo sát.  Con số này cho thấy một thực tế: doanh nghiệp không thể phát triển chỉ nhờ được hỗ trợ vốn, giảm thuế hoặc giảm tiền thuê đất nếu thiếu đơn hàng và thị trường tiêu thụ. Miễn thuế thu nhập doanh nghiệp có thể tạo động lực đầu tư, nhưng hiệu quả trực tiếp đối với doanh nghiệp đang thua lỗ rất hạn chế. Tín dụng ưu đãi giúp tăng khả năng đầu tư, nhưng nếu sức cầu yếu, mở rộng sản xuất có thể làm tăng tồn kho và rủi ro tài chính. Vì vậy, chính sách phát triển kinh tế tư nhân phải gắn với phát triển thị trường trong nước, nâng cao chất lượng sản phẩm, mở rộng xuất khẩu và thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp nội địa với các tập đoàn lớn, doanh nghiệp FDI. Doanh nghiệp cần cơ hội kinh doanh thực chất hơn là những ưu đãi chỉ giúp giảm một phần chi phí nhưng không tạo thêm năng lực cạnh tranh. Năng lực nội tại yếu là điểm nghẽn quyết định. Ngay cả khi môi trường kinh doanh thuận lợi, doanh nghiệp vẫn khó phát triển bền vững nếu thiếu công nghệ, nhân lực và năng lực quản trị. Khảo sát PCI 2025 cho thấy chỉ 8,8% doanh nghiệp có đổi mới sản phẩm hoặc dịch vụ; 29,6% thực hiện ít nhất một cải tiến quy trình; 3,9% chi từ 3% doanh thu trở lên cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.  Những tỷ lệ này phản ánh hạn chế đáng kể về năng lực đổi mới trong nhóm doanh nghiệp khảo sát. Đổi mới công nghệ không đơn thuần là mua máy móc, phần mềm. Máy móc hiện đại không tự tạo ra năng suất nếu doanh nghiệp thiếu nhân lực kỹ thuật, quy trình quản lý và khả năng tổ chức sản xuất. Tương tự, chuyển đổi số sẽ khó phát huy hiệu quả nếu chỉ số hóa quy trình cũ mà không thay đổi mô hình quản trị. Đây là lý do chính sách ưu đãi không thể thay thế quá trình tích lũy năng lực nội tại. Về dài hạn, sức mạnh của doanh nghiệp không được quyết định bởi số tiền hỗ trợ nhận được, mà bởi khả năng tạo ra sản phẩm có giá trị gia tăng cao, kiểm soát chi phí, đổi mới công nghệ và đứng vững trước cạnh tranh.   3. Đổi mới chính sách: Từ ưu đãi sang kiến tạo năng lực phát triển Để Nghị quyết 68-NQ/TW thực sự đi vào cuộc sống, cần chuyển trọng tâm từ hỗ trợ theo số lượng doanh nghiệp sang nâng cao chất lượng, sức cạnh tranh và khả năng phát triển dài hạn. Trong đó, cần tập trung vào năm định hướng. Thứ nhất, lấy cải cách thể chế làm chính sách hỗ trợ quan trọng nhất. Tiếp tục xóa bỏ những rào cản gia nhập và mở rộng thị trường, bảo đảm quyền tài sản, quyền tự do kinh doanh và tính nhất quán trong thực thi pháp luật. Đặc biệt, phải chuyển mạnh từ quản lý theo tiền kiểm sang hậu kiểm dựa trên rủi ro; giảm thanh tra, kiểm tra chồng chéo; minh bạch trách nhiệm cơ quan công quyền. Cải cách phải được đánh giá bằng kết quả doanh nghiệp thực sự cảm nhận, không phải bằng số văn bản ban hành. Mỗi địa phương cần công khai thời gian giải quyết thủ tục, chi phí tuân thủ và tỷ lệ kiến nghị được xử lý đúng hạn, gắn với trách nhiệm người đứng đầu. Thứ hai, bảo đảm cạnh tranh bình đẳng và phân bổ nguồn lực theo hiệu quả. Báo cáo PCI 2025 cho thấy điểm trung vị về cạnh tranh bình đẳng chỉ đạt 5,51/10; chính sách hỗ trợ doanh nghiệp đạt 5,43/10. Những kết quả này đặt ra yêu cầu tiếp tục cải thiện chất lượng điều hành và khả năng tiếp cận chính sách.  Cần công khai tiêu chí phân bổ đất đai, tín dụng ưu đãi, cơ hội đầu tư và các chương trình hỗ trợ; hạn chế tối đa cơ chế xin – cho. Doanh nghiệp phải được cạnh tranh bằng năng suất, chất lượng và hiệu quả, không phải bằng khả năng tiếp cận quan hệ hay đặc quyền. Thứ ba, chuyển từ hỗ trợ đầu vào sang nâng cao năng suất. Ưu tiên các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ, đào tạo nhân lực, cải thiện quản trị và đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế. Hỗ trợ tài chính cần gắn với kết quả cụ thể như tăng năng suất, nâng chất lượng sản phẩm, phát triển thị trường và cải thiện năng lực tham gia chuỗi cung ứng. Chính sách ưu đãi phải có thời hạn, điều kiện và cơ chế đánh giá rõ ràng. Không nên duy trì hỗ trợ kéo dài đối với doanh nghiệp không cải thiện hiệu quả hoạt động, bởi điều đó có thể làm méo mó cạnh tranh và lãng phí nguồn lực. Thứ tư, tạo cơ hội thị trường để doanh nghiệp tư nhân lớn mạnh. Cần xây dựng chương trình phát triển nhà cung ứng trong nước, kết nối doanh nghiệp nhỏ và vừa với doanh nghiệp FDI, doanh nghiệp lớn và các dự án đầu tư công. Trọng tâm không phải tổ chức nhiều hội nghị kết nối, mà là giúp doanh nghiệp đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật, năng lực giao hàng và yêu cầu quản trị của đối tác. Đồng thời, mở rộng cơ hội tham gia mua sắm công, các dự án hạ tầng và lĩnh vực chiến lược trên cơ sở đấu thầu minh bạch, cạnh tranh và hiệu quả. Thứ năm, đổi mới tiêu chí đánh giá hiệu quả chính sách. Không nên chỉ lấy số doanh nghiệp thành lập mới hay tổng vốn đăng ký làm thước đo thành công. Cần bổ sung các chỉ tiêu về tỷ lệ doanh nghiệp duy trì hoạt động, năng suất lao động, mức độ đổi mới công nghệ, khả năng mở rộng quy mô và tham gia chuỗi giá trị. Đặc biệt, cần tăng cường kiểm toán, giám sát việc phân bổ và sử dụng nguồn lực hỗ trợ, bảo đảm mỗi đồng ngân sách tạo ra lợi ích kinh tế – xã hội tương xứng. Chính sách chỉ thực sự hiệu quả khi tạo được năng lực phát triển mới, thay vì duy trì sự phụ thuộc vào ưu đãi. 4. Kết luận Nghị quyết 68-NQ/TW mở ra cơ hội lớn để kinh tế tư nhân trở thành động lực mạnh mẽ của tăng trưởng. Tuy nhiên, chủ trương đột phá chỉ có thể tạo ra kết quả đột phá khi được chuyển hóa thành môi trường kinh doanh minh bạch, cạnh tranh bình đẳng và động lực đổi mới thực chất. Ưu đãi về thuế, vốn, đất đai là cần thiết, nhưng không thể thay thế cải cách thể chế, thị trường và năng lực nội tại của doanh nghiệp. Nhà nước phải kiến tạo môi trường phát triển, còn doanh nghiệp phải chủ động nâng cao năng suất, đổi mới công nghệ và quản trị. Thước đo thành công của chính sách không phải Nhà nước đã ưu đãi bao nhiêu, mà là doanh nghiệp đã mạnh lên như thế nào sau ưu đãi. Chỉ khi doanh nghiệp có thể phát triển bằng năng lực cạnh tranh thực chất, không phụ thuộc thường xuyên vào hỗ trợ, kinh tế tư nhân mới trở thành nền tảng vững chắc cho tăng trưởng nhanh, bền vững và nâng cao tính tự chủ của nền kinh tế. Tài liệu tham khảo 1. Bộ Chính trị. (2025). Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 04 tháng 5 năm 2025 về phát triển kinh tế tư nhân. https://baochinhphu.vn/toan-van-nghi-quyet-so-68-nq-tw-ve-phat-trien-kinh-te-tu-nhan-102250505122337909.htm; 2. Quốc hội. (2025). Nghị quyết số 198/2025/QH15 ngày 17 tháng 5 năm 2025 về một số cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân.https://vanban.chinhphu.vn/?classid=1&docid=213695&orggroupid=1&pageid=27160; 3. Chính phủ. (2026). Nghị định số 20/2026/NĐ-CP ngày 15 tháng 01 năm 2026 quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Nghị quyết số 198/2025/QH15 ngày 17 tháng 5 năm 2025 của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân. https://vanban.chinhphu.vn/?docid=216660&orggroupid=2&pageid=27160; 4. Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam. (2026). Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam 2025. https://api.vcci.com.vn/storage/filesvcci/6a06e39373a14.pdf; 5. Cục Thống kê. (2026, ngày 3 tháng 10). Cục Thống kê tổ chức họp báo công bố số liệu thống kê kinh tế – xã hội quý III và 9 tháng năm 2026. https://thongkeketnoi.nso.gov.vn/bai-viet/cuc-thong-ke-to-chuc-hop-bao-cong-bo-so-lieu-thong-ke-kinh-te-xa-hoi-quy-iii-va-9-thang-nam-2026-1e6acca5cc.

Tài sản công dôi dư sau sắp xếp bộ máy: biến nguồn lực bị bỏ không thành động lực tăng trưởng

Tóm tắt: Sắp xếp, tinh gọn bộ máy và tổ chức chính quyền địa phương hai cấp mở ra cơ hội cơ cấu lại nguồn lực tài sản công. Tuy nhiên, hàng nghìn cơ sở nhà, đất dôi dư chậm được khai thác đang gây lãng phí và làm giảm hiệu quả sử dụng nguồn lực quốc gia. Bài viết phân tích những điểm nghẽn trong quản lý, xử lý tài sản công; đồng thời đề xuất các giải pháp chuyển từ tư duy xử lý hành chính sang quản trị tài sản theo hiệu quả kinh tế – xã hội, biến nguồn lực dôi dư thành động lực tăng trưởng bền vững. Từ khóa: Tài sản công; nhà, đất dôi dư; sắp xếp bộ máy; chống lãng phí; quản trị tài sản; tăng trưởng kinh tế. 1. Tài sản công dôi dư: Nghịch lý nguồn lực trong nền kinh tế Trong bối cảnh Việt Nam đang tập trung huy động nguồn lực cho mục tiêu tăng trưởng cao, việc hàng nghìn trụ sở, cơ sở nhà, đất công chưa được sử dụng hiệu quả đặt ra một nghịch lý đáng suy nghĩ: một bên, ngân sách vẫn phải đầu tư thêm trường học, bệnh viện, công trình công cộng; bên kia, không ít tài sản hiện có lại bị bỏ trống, xuống cấp hoặc chậm đưa vào khai thác. Theo số liệu Bộ Tài chính công khai, được Thời báo Tài chính Việt Nam phản ánh ngày 27/10/2026, đến ngày 26/10/2026, cả nước có 31.530 cơ sở nhà, đất thuộc diện phải xử lý; trong đó 21.127 cơ sở đã hoàn thành, đạt khoảng 67%, còn 10.403 cơ sở chưa hoàn thành xử lý, khai thác. Riêng khối địa phương còn 9.608 cơ sở, chiếm hơn 92% tổng số chưa hoàn thành. Gia Lai còn 971 cơ sở, Đà Nẵng 965 cơ sở, Phú Thọ 622 cơ sở và Thanh Hóa 589 cơ sở [1]. Những con số trên phản ánh quy mô lớn của vấn đề, nhưng cần phân biệt: chưa hoàn thành xử lý không đồng nghĩa tất cả tài sản đều đang bỏ trống. Điều đáng quan tâm là khoảng cách giữa việc hoàn tất thủ tục hành chính với đưa tài sản vào sử dụng thực chất. Dưới góc độ kinh tế, tài sản công không chỉ là những con số ghi trên bảng cân đối tài sản nhà nước, mà còn là nguồn lực sản xuất và cung cấp dịch vụ công. Một khu đất bỏ không đồng nghĩa với cơ hội đầu tư bị trì hoãn; một trụ sở xuống cấp là nguồn vốn xã hội đang mất dần giá trị; một công trình chưa được khai thác có thể khiến ngân sách phải chi thêm để đáp ứng nhu cầu tương tự ở địa điểm khác. Lãng phí tài sản công vì vậy có ba tầng tổn thất: chi phí duy trì, bảo quản; giá trị tài sản suy giảm và chi phí cơ hội do nguồn lực không được đưa vào sử dụng. Đáng chú ý, chi phí cơ hội thường không thể hiện trực tiếp trong báo cáo ngân sách. Một cơ sở nhà, đất có thể vẫn được ghi nhận đầy đủ về mặt kế toán, nhưng hiệu quả kinh tế thực tế gần như bằng không nếu không tạo ra lợi ích tương xứng. Vấn đề cốt lõi không phải Nhà nước đang có bao nhiêu tài sản dôi dư, mà là bao nhiêu nguồn lực được giải phóng, tạo thêm giá trị cho nền kinh tế và phục vụ người dân.   2. Vì sao tài sản công chậm được đưa vào khai thác? Trước hết là bất cập trong tư duy quản lý. Trong cơ chế truyền thống, việc quản lý tài sản công thường chú trọng bảo đảm đúng thủ tục, đúng thẩm quyền và tránh thất thoát. Đây là yêu cầu cần thiết, nhưng chưa đủ. Khi tài sản trở thành dôi dư, nếu không xác định rõ trách nhiệm khai thác và hiệu quả sử dụng, tài sản có thể được bàn giao trên giấy tờ nhưng vẫn nằm im trên thực tế. Số liệu Bộ Tài chính công bố ngày 1/6/2026 cho thấy, tại thời điểm 27/5/2026, trong 11.412 cơ sở nhà, đất ở địa phương chưa hoàn thành xử lý hoặc chưa được khai thác triệt để, có 5.329 cơ sở đã giao cho tổ chức kinh doanh nhà hoặc phát triển quỹ đất nhưng chưa khai thác; 2.823 cơ sở đã có phương án nhưng chưa hoàn thành thực hiện; 3.260 cơ sở chưa có phương án xử lý [2]. Như vậy, nút thắt không chỉ nằm ở khâu quyết định xử lý, mà còn ở năng lực tổ chức thực hiện sau quyết định.Thứ hai, nhiều tài sản vướng hồ sơ pháp lý, quy hoạch, tình trạng sử dụng hoặc điều kiện chuyển đổi công năng. Trong khi đó, việc phối hợp giữa cơ quan quản lý tài sản, đất đai, quy hoạch và chính quyền địa phương chưa phải lúc nào cũng đồng bộ.Thứ ba, tâm lý e ngại trách nhiệm có thể khiến một số cơ quan lựa chọn giải pháp an toàn là chờ hướng dẫn hoặc xin ý kiến nhiều cấp. Điều này làm kéo dài thời gian xử lý, trong khi tài sản tiếp tục xuống cấp. Cuối cùng, chưa có cơ chế đánh giá đầy đủ hiệu quả kinh tế – xã hội đối với từng phương án khai thác. Không phải tài sản nào cũng có khả năng cho thuê hoặc bán với giá trị cao. Tại vùng sâu, vùng xa, nhu cầu thị trường hạn chế; ngược lại, những khu đất có vị trí thuận lợi cần được đánh giá thận trọng để tránh thất thoát địa tô và lợi ích công cộng. Căn nguyên sâu xa là chúng ta còn thiên về quản lý tài sản công như một đối tượng hành chính, thay vì quản trị tài sản như một nguồn lực kinh tế có chi phí cơ hội và trách nhiệm tạo giá trị. 3. Cơ chế đã tháo gỡ, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào thực thi Một chuyển biến quan trọng là Chính phủ ban hành Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP ngày 24/6/2026 về các cơ chế, chính sách đặc thù đẩy nhanh xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau sắp xếp bộ máy. Nghị quyết trao thẩm quyền chủ động hơn cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh; đơn giản hóa việc xây dựng phương án khai thác; cho phép khai thác một số tài sản chưa hoàn thiện giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và áp dụng phương thức niêm yết giá, chào giá cạnh tranh đối với việc cho thuê nhà thuộc phạm vi điều chỉnh của cơ chế đặc thù [3]. Đây là bước tiến đáng ghi nhận, tạo điều kiện chuyển từ quản lý thụ động sang khai thác chủ động. Tiếp đó, Công điện số 68/CĐ-TTg ngày 7/10/2026 yêu cầu đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác tài sản dôi dư, khắc phục tình trạng bỏ hoang, sử dụng kém hiệu quả, bảo đảm hoàn thành trong năm 2026; đồng thời nhấn mạnh trách nhiệm trực tiếp của người đứng đầu và yêu cầu xử lý ngay những cơ sở không sử dụng quá 12 tháng đã được thanh tra chỉ ra [4]. Tuy nhiên, phân cấp mạnh hơn phải đi cùng công khai và trách nhiệm giải trình cao hơn. Nếu thiếu cơ chế giám sát, nguy cơ định giá không phù hợp, lựa chọn đối tượng thuê thiếu minh bạch hoặc chuyển dịch lợi ích công sang lợi ích tư vẫn có thể xảy ra. Vì vậy, cải cách thể chế phải đồng thời giải quyết hai yêu cầu: không để tài sản công bị đóng băng bởi thủ tục, nhưng cũng không để việc đẩy nhanh khai thác trở thành kẽ hở gây thất thoát tài sản nhà nước. 4. Giải pháp biến tài sản dôi dư thành động lực tăng trưởng Thứ nhất, chuyển từ kiểm kê tài sản sang quản trị theo hiệu quả sử dụng. Cần xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất về nhà, đất dôi dư, thể hiện rõ vị trí, diện tích, giá trị, tình trạng pháp lý, thời gian bỏ trống, chi phí duy trì và phương án khai thác. Đặc biệt, phải công khai danh mục tài sản đủ điều kiện khai thác để người dân, doanh nghiệp và các tổ chức có thể tiếp cận thông tin bình đẳng. Không nên đánh giá thành tích bằng số quyết định bàn giao, mà bằng tỷ lệ tài sản thực sự được sử dụng, nguồn thu ròng, chi phí ngân sách tiết kiệm được và lợi ích xã hội tạo ra. Thứ hai, phân loại tài sản và lựa chọn phương án khai thác theo lợi ích tổng thể. Đối với tài sản phù hợp nhu cầu công cộng, cần ưu tiên chuyển đổi thành trường học, cơ sở y tế, thiết chế văn hóa và nơi cung cấp dịch vụ công. Đây là phương án vừa tận dụng nguồn lực hiện có, vừa giảm áp lực đầu tư mới. Thực tế đã có những kết quả tích cực. Theo Bộ Tài chính, đến thời điểm công bố tháng 6/2026, các địa phương đã bố trí 3.015 cơ sở phục vụ giáo dục, đào tạo; 648 cơ sở cho y tế; 2.385 cơ sở làm thiết chế văn hóa, thể thao [2]. Đối với tài sản có lợi thế thương mại, cần khai thác thông qua các hình thức phù hợp pháp luật, bảo đảm công khai và hiệu quả tài chính. Những tài sản xuống cấp, không còn nhu cầu sử dụng phải có phương án xử lý dứt điểm, tránh tiếp tục chi ngân sách duy trì vô thời hạn. Tuy nhiên, hiệu quả không thể chỉ đo bằng số tiền thu được. Một cơ sở được chuyển thành trường học có thể đem lại lợi ích xã hội lớn hơn phương án cho thuê thương mại. Thứ ba, gắn khai thác tài sản dôi dư với phát triển kinh tế tư nhân. Đây là hướng đi cần được coi trọng. Tại những địa điểm phù hợp, có thể nghiên cứu sử dụng nhà, đất công dôi dư làm không gian khởi nghiệp, trung tâm hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, cơ sở đào tạo nghề hoặc địa điểm cung cấp dịch vụ. Cách tiếp cận này tạo ra lợi ích kép: Nhà nước giảm chi phí quản lý tài sản không sử dụng, còn doanh nghiệp có thêm cơ hội tiếp cận mặt bằng với chi phí hợp lý. Tuy nhiên, mọi chính sách hỗ trợ phải đúng đối tượng, đúng thẩm quyền, công khai điều kiện tiếp cận và bảo đảm cạnh tranh bình đẳng; tuyệt đối không biến cơ chế ưu đãi thành đặc quyền sử dụng tài sản công. Thứ tư, gắn phân cấp với trách nhiệm cá nhân và thời hạn xử lý. Mỗi cơ sở dôi dư cần xác định rõ đơn vị quản lý, phương án xử lý, người chịu trách nhiệm và thời hạn đưa vào sử dụng. Đối với tài sản không có vướng mắc pháp lý nhưng kéo dài thời gian xử lý, phải kiểm tra nguyên nhân, làm rõ trách nhiệm và xem xét kết quả trong đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ. Đồng thời, Kiểm toán nhà nước và cơ quan thanh tra cần tăng cường kiểm tra những tài sản có giá trị lớn, chậm khai thác, sử dụng sai mục đích hoặc có nguy cơ thất thoát. Đặc biệt, cần mở rộng trọng tâm kiểm toán từ tuân thủ thủ tục sang đánh giá tính kinh tế, hiệu quả và hiệu lực của việc quản lý, sử dụng tài sản công. Thứ năm, thiết lập thước đo hiệu quả mới và giám sát thường xuyên. Bộ Tài chính cần nghiên cứu hệ thống chỉ tiêu đánh giá gồm: tỷ lệ tài sản thực tế đưa vào sử dụng; thời gian xử lý bình quân; chi phí duy trì tài sản bỏ trống; giá trị tài chính thu được và lợi ích xã hội từ chuyển đổi công năng. Kết quả phải được công khai định kỳ, tạo điều kiện so sánh giữa các địa phương và xác định những điểm nghẽn cần tháo gỡ. Quan trọng hơn, không nên khuyến khích xử lý tài sản bằng mọi giá để đạt chỉ tiêu. Việc lựa chọn phương án phải dựa trên so sánh chi phí – lợi ích, phù hợp quy hoạch, nhu cầu sử dụng và mục tiêu phát triển dài hạn. Kết luận Sắp xếp, tinh gọn bộ máy không chỉ nhằm giảm đầu mối, nâng cao hiệu lực quản lý mà còn phải tạo bước chuyển căn bản trong sử dụng nguồn lực quốc gia. Nếu hàng nghìn trụ sở, cơ sở nhà, đất tiếp tục bị bỏ không, hiệu quả kinh tế của cuộc cải cách sẽ bị hạn chế. Vấn đề đặt ra không đơn thuần là xử lý nhanh tài sản dôi dư, mà phải khai thác đúng, minh bạch và hiệu quả. Muốn vậy, cần chuyển từ tư duy quản lý hành chính sang quản trị tài sản theo giá trị; từ trách nhiệm bàn giao sang trách nhiệm khai thác; từ đánh giá bằng thủ tục sang đánh giá bằng kết quả kinh tế - xã hội. Thước đo thành công không phải bao nhiêu tài sản được thanh lý hay chuyển giao, mà là bao nhiêu nguồn lực được giải phóng, bao nhiêu chi phí ngân sách được tiết kiệm và bao nhiêu giá trị mới được tạo ra cho người dân, doanh nghiệp và nền kinh tế. Đó mới là ý nghĩa thực chất của chống lãng phí và nâng cao hiệu quả quản trị tài sản công trong giai đoạn phát triển mới. Tài liệu tham khảo [1] Vân Hà (2026), “Cả nước còn hơn 10.400 cơ sở nhà, đất dôi dư chưa hoàn thành xử lý”, Thời báo Tài chính Việt Nam, ngày 27/10/2026. https://thoibaotaichinhvietnam.vn/ca-nuoc-con-hon-10-400-co-so-nha-dat-doi-du-chua-hoan-thanh-xu-ly-205956-205956.html. [2] Báo Điện tử Chính phủ (2026), “Tăng tốc xử lý nhà đất dôi dư sau tinh gọn tổ chức bộ máy”, ngày 1/6/2026. https://baochinhphu.vn/tang-toc-xu-ly-nha-dat-doi-du-sau-tinh-gon-to-chuc-bo-may-102260601175305658.htm. [3] Chính phủ (2026), Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP ngày 24/6/2026 về các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau khi sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, sắp xếp đơn vị hành chính. https://vanban.chinhphu.vn/?docid=218561&pageid=27160 [4] Thủ tướng Chính phủ (2026), Công điện số 68/CĐ-TTg ngày 7/10/2026 về việc đẩy nhanh tiến độ thực hiện xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau khi sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy, sắp xếp đơn vị hành chính. https://chinhphu.vn/?classid=2&docid=219866&pageid=27160