Thứ năm, 19/11/2026

Điện thoại (024) 6287 3463

Đường dây nóng (024) 6287 3463

Liên hệ quảng cáo (+84)915.632.345

Thứ năm, 19/11/2026
Share on Facebook
Copy to Clipboard

Ổn định vĩ mô 2026: Kỷ luật chính sách và dư địa phát triển

Bước vào năm 2026, kinh tế thế giới tiếp tục chịu tác động bởi bất định địa chính trị, phân mảnh thương mại và biến động tài chính - tiền tệ. Với độ mở lớn, Việt Nam chỉ có thể theo đuổi mục tiêu tăng trưởng cao một cách bền vững khi giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, qua đó tạo “dư địa” cho chính sách tài khóa - tiền tệ và đầu tư phát triển. Bài viết làm rõ bản chất của dư địa chính sách trong kỷ nguyên bất định, nhấn mạnh yêu cầu kỷ luật tài khóa, kỷ cương đầu tư công và vai trò của kiểm toán công trong phòng ngừa rủi ro, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực nhà nước.

Kỷ nguyên bất định và yêu cầu “neo” ổn định vĩ mô

Nếu giai đoạn trước, rủi ro kinh tế thường xuất hiện theo “một cú sốc” (khủng hoảng tài chính, dịch bệnh, biến động dầu khí), thì giai đoạn hiện nay, rủi ro có xu hướng chồng lớp: vừa là địa chính trị - an ninh năng lượng, vừa là phân mảnh thương mại - chuỗi cung ứng, vừa là biến động dòng vốn - tỷ giá, lại đồng thời chịu áp lực từ chuyển đổi xanh và chuyển đổi số. Đặc tính mới của bất định là khó dự báo, lan truyền nhanh và kéo dài, khiến “độ trễ” chính sách tăng lên khi phản ứng chậm, chi phí ổn định vĩ mô sẽ lớn hơn; khi phản ứng quá mạnh hoặc thiếu phối hợp, rủi ro mất cân đối lại tích tụ.Trong bối cảnh đó, ổn định kinh tế vĩ mô không chỉ nhằm “giữ trật tự chỉ tiêu” (lạm phát, tỷ giá, bội chi, nợ công), mà quan trọng hơn là neo kỳ vọng của thị trường và người dân: kỳ vọng lạm phát, kỳ vọng tỷ giá, kỳ vọng lãi suất và kỳ vọng về tính nhất quán của chính sách. Một nền kinh tế muốn tăng tốc phải có “đường băng” ổn định đủ dài để doanh nghiệp yên tâm đầu tư, ngân hàng yên tâm cấp tín dụng đúng chuẩn và Nhà nước có đủ dư địa xử lý cú sốc khi cần thiết. 

Nền tảng năm 2025: “đệm an toàn” quan trọng cho 2026

Điểm thuận lợi của Việt Nam khi bước vào năm 2026 là nền tảng vĩ mô năm 2025 tương đối tích cực. Theo công bố của cơ quan thống kê, tăng trưởng GDP năm 2025 đạt mức cao (8,02%), trong khi lạm phát bình quân được kiểm soát quanh ngưỡng mục tiêu của Quốc hội. Đây là hai biến số then chốt tạo ra tính tin cậy cho điều hành tăng trưởng cao, giúp cải thiện nguồn thu và năng lực trả nợ; lạm phát ổn định giúp giảm chi phí vốn và giữ sức mua của người dân. Một lợi thế đáng chú ý khác là dư địa tài khóa. Các báo cáo chính thức những năm gần đây cho thấy tỷ lệ nợ công/GDP của Việt Nam đã giảm đáng kể so với giai đoạn 2020-2021, tạo khoảng trống để ưu tiên chi đầu tư phát triển, nhất là các dự án hạ tầng chiến lược, năng lượng, logistics và chuyển đổi số. Tuy nhiên, chính “khoảng trống” này cũng có thể trở thành rủi ro nếu xuất hiện tâm lý chủ quan. Dư địa tài khóa không phải là “quyền chi tiêu rộng tay”, mà là nguồn lực chiến lược cần được quản trị bằng kỷ luật, minh bạch và trách nhiệm giải trình.

Dư địa chính sách năm 2026: có, nhưng không vô hạn

Trong điều hành kinh tế, “dư địa chính sách” thường bị hiểu đơn giản là còn “room” nợ công, còn “room” lạm phát, còn “room” tín dụng. Cách hiểu đó đúng nhưng chưa đủ. Bản chất của dư địa chính sách là khả năng triển khai các biện pháp hỗ trợ tăng trưởng mà không làm suy yếu ổn định vĩ mô trung hạn.

Dư địa tài khóa cơ hội mở rộng đầu tư phát triển, nhưng phải “đúng dự án - đúng tiến độ - đúng hiệu quả”. Khi thế giới bất định, vai trò của tài khóa càng nổi bật, bởi đầu tư công và chi tiêu công có thể tạo lực kéo tổng cầu, kích hoạt đầu tư tư nhân, đồng thời nâng năng lực cung ứng dài hạn. Nhưng tài khóa chỉ thực sự hiệu quả khi chi tiêu chuyển hóa thành năng lực sản xuất mới và năng suất mới. Nếu đầu tư công dàn trải, đội vốn, chậm tiến độ, hoặc chọn dự án theo “cơ chế xin - cho”, thì chi tiêu sẽ làm tăng nghĩa vụ nợ mà không tạo ra năng lực trả nợ tương ứng, khiến dư địa nhanh chóng thu hẹp. Vì vậy, mở rộng tài khóa năm 2026 cần bám 3 kỷ luật: (i) Kỷ luật lựa chọn dự án theo hiệu quả - lan tỏa - khả năng hoàn thành; (ii) Kỷ luật thực hiện (tiến độ, chất lượng, định mức, kiểm soát đội vốn); (iii) Kỷ luật minh bạch - kiểm toán - công khai để chống thất thoát, lãng phí và lợi ích nhóm.

Dư địa tiền tệ: linh hoạt nhưng phải nâng “chất lượng tín dụng”. Tiền tệ có thể hỗ trợ tăng trưởng thông qua lãi suất, thanh khoản và tín dụng. Nhưng trong kỷ nguyên bất định, bài toán quan trọng không phải chỉ là “tăng tín dụng bao nhiêu”, mà là tín dụng chảy vào đâu và rủi ro được kiểm soát thế nào. Nếu tín dụng tăng nhanh nhưng dồn vào các phân khúc đầu cơ, thị trường tài sản dễ biến động, hoặc doanh nghiệp yếu kém, thì rủi ro nợ xấu tăng lên, chi phí xử lý hệ thống sẽ lớn, làm “đóng” dư địa chính sách của các năm sau. Điều hành tiền tệ năm 2026 vì thế cần nhấn mạnh: (i) định hướng tín dụng vào lĩnh vực tạo năng suất (sản xuất, xuất khẩu, công nghiệp chế biến chế tạo, công nghệ, hạ tầng), (ii) kiểm soát chặt rủi ro ở các lĩnh vực nhạy cảm, (iii) tăng phối hợp với tài khóa để tránh tình trạng chính sách “kéo - đẩy” ngược chiều.

Dư địa đối ngoại: tăng sức chống chịu thương mại và giảm rủi ro “lan truyền”. Việt Nam có lợi thế hội nhập sâu và mạng lưới FTA rộng, nhưng cũng chịu tác động mạnh khi thị trường thế giới biến động. Dư địa đối ngoại bền vững không chỉ là dự trữ ngoại hối hay cán cân thương mại, mà còn là năng lực thích ứng tiêu chuẩn xanh - tiêu chuẩn số - truy xuất nguồn gốc và khả năng nâng tỷ lệ nội địa hóa để tránh rủi ro về xuất xứ, phòng vệ thương mại. Nói cách khác, dư địa đối ngoại phụ thuộc ngày càng nhiều vào chất lượng thể chế và năng lực doanh nghiệp, chứ không chỉ phụ thuộc vào “con số” ngắn hạn.

Kỷ luật chính sách: điều kiện đủ để biến dư địa thành tăng trưởng bền vững

Trong thực tiễn, nhiều quốc gia có dư địa nhưng không chuyển hóa được thành tăng trưởng bền vững vì thiếu kỷ luật chính sách. Kỷ luật ở đây gồm ba tầng: Kỷ luật tài khóa: tuân thủ trần bội chi - nợ công, minh bạch ngân sách, kiểm soát nghĩa vụ nợ tiềm ẩn; Kỷ cương đầu tư công: chống đội vốn, chống chậm tiến độ, chống phân bổ dàn trải; Kỷ luật phối hợp chính sách: tài khóa - tiền tệ - giá cả - thị trường tài sản vận hành đồng bộ, tránh tạo sốc kỳ vọng. Từ góc nhìn quản trị công, kỷ luật chính sách không thể chỉ dựa vào chỉ đạo hành chính. Nó cần cơ chế kiểm soát quyền lực tài chính công, cơ chế trách nhiệm giải trình, và đặc biệt là bằng chứng độc lập để đánh giá hiệu quả thực thi. Đây là “không gian” mà kiểm toán công có thể và cần đóng vai trò trung tâm.

Trong điều kiện bình thường, kiểm toán thường được nhìn như công cụ phát hiện sai phạm và kiến nghị xử lý. Nhưng trong kỷ nguyên bất định, khi dư địa chính sách trở thành tài sản chiến lược, kiểm toán công cần được nhìn đúng vai trò như một thiết chế bảo đảm kỷ luật tài chính công, góp phần củng cố ổn định vĩ mô theo ba hướng. Thứ nhất, kiểm toán để bảo vệ kỷ luật tài khóa. Kiểm toán ngân sách, kiểm toán nợ công và nghĩa vụ nợ tiềm ẩn giúp nhận diện sớm rủi ro tài khóa, giảm khả năng “mở rộng vượt khả năng hấp thụ” và củng cố tính bền vững của chính sách chi tiêu trong trung hạn. Thứ hai, kiểm toán để nâng hiệu quả đầu tư công theo 3E (kinh tế - hiệu quả - hiệu lực). Khi mục tiêu tăng trưởng cao đòi hỏi mở rộng đầu tư phát triển, “điểm nghẽn” không nằm ở thiếu vốn mà thường nằm ở: lựa chọn dự án, thủ tục, quản trị dự án, định mức - đơn giá và trách nhiệm của chủ đầu tư. Kiểm toán hoạt động và kiểm toán hiệu quả, nếu làm tốt, sẽ giúp chuyển từ “chi đúng” sang “chi đáng”. Thứ ba, kiểm toán để củng cố niềm tin và trách nhiệm giải trình. Niềm tin thị trường là “neo” quan trọng của ổn định vĩ mô. Một hệ thống tài chính công minh bạch, kiểm toán mạnh, công khai kết quả và theo dõi thực hiện kiến nghị nghiêm túc sẽ làm giảm “phí rủi ro” của nền kinh tế, qua đó giảm chi phí vốn, tăng sức hấp dẫn đầu tư.

Năm 2026 đòi hỏi một tư duy điều hành mới: không chỉ ứng phó với rủi ro đã xảy ra, mà quản trị rủi ro ngay trong thiết kế và thực thi chính sách. Việt Nam có dư địa chính sách nhất định nhờ nền tảng vĩ mô tích cực và dư địa tài khóa cải thiện; song dư địa đó không vô hạn và có thể bị thu hẹp nhanh nếu thiếu kỷ luật tài chính công, thiếu kỷ cương đầu tư và thiếu phối hợp chính sách. Vì vậy, thông điệp cốt lõi cho năm 2026 là giữ ổn định vĩ mô để mở dư địa phát triển, và mở dư địa phải đi cùng kỷ luật chính sách. Trong cấu trúc đó, kiểm toán công không chỉ là công cụ kiểm tra sau cùng, mà là thiết chế “gác cổng” kỷ luật tài khóa, bảo đảm hiệu quả sử dụng nguồn lực và củng cố niềm tin - nền tảng quan trọng nhất của ổn định trong kỷ nguyên bất định.

Tài liệu tham khảo

1. Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2024). Nghị quyết về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2025 và giai đoạn 2026-2030. Hà Nội;

2. Chính phủ (2025). Báo cáo tình hình thực hiện ngân sách nhà nước năm 2025, kế hoạch ngân sách nhà nước năm 2026. Hà Nội;

3. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (2025). Báo cáo điều hành chính sách tiền tệ, tín dụng và ổn định hệ thống ngân hàng năm 2025; định hướng năm 2026. Hà Nội;

4. Kiểm toán nhà nước (2024). Báo cáo tổng hợp kết quả kiểm toán năm 2023-2024 và kiến nghị đối với quản lý tài chính công, đầu tư công. Hà Nội;

5. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) (2024). Vietnam: Article IV Consultation – Staff Report. Washington, D.C.

Tác giả:

TS. Đào Thị Bích Hòa, Trường Đại học Thành Đông

ThS. Nguyễn Thị Hải Yến, Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội

(Theo Tạp chí Nghiên cứu Khoa học kiểm toán, số tháng 2/2026)

Lượt xem: 11

Làn sóng AI đặt ra bài toán mới cho hạ tầng công nghiệp Việt Nam

Việt Nam đang mở rộng vai trò trong chuỗi cung ứng điện tử và trí tuệ nhân tạo toàn cầu. Tuy nhiên, để tận dụng cơ hội này, năng lực sản xuất cần được hỗ trợ bởi hạ tầng công nghiệp đồng bộ, nguồn điện ổn định, logistics hiệu quả và mạng lưới nhà cung ứng đủ sức đáp ứng yêu cầu của các tập đoàn công nghệ. Cơ hội từ chuỗi cung ứng AI Làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo thêm nhu cầu đối với các sản phẩm điện tử, linh kiện và dịch vụ sản xuất công nghệ cao. Đây cũng là cơ hội để những nền kinh tế có nền tảng công nghiệp điện tử như Việt Nam mở rộng sự hiện diện trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Trong phân tích mới đây về cơ hội của Việt Nam trong chuỗi cung ứng AI, ông Frederic Neumann, Chuyên gia Kinh tế trưởng khu vực châu Á, đồng thời là Đồng Trưởng bộ phận Nghiên cứu Đầu tư Toàn cầu khu vực châu Á của HSBC và ông Justin Feng, Chuyên gia kinh tế khu vực châu Á của HSBC nhận định, siêu chu kỳ AI hiện vẫn duy trì động lực mạnh mẽ. Nhiều doanh nghiệp đang tận dụng cơ hội từ chuỗi cung ứng AI Chỉ số nhà quản trị mua hàng (PMI) trong lĩnh vực điện tử cho thấy hoạt động sản xuất và đơn hàng tiếp tục mở rộng đối với các sản phẩm điện tử công nghiệp, điện tử tiêu dùng và máy tính tại châu Á cũng như trên thế giới. Theo các chuyên gia HSBC, dù chưa sản xuất được những loại chip logic tiên tiến nhất hoặc bộ nhớ băng thông cao, Việt Nam đang cung cấp nhiều linh kiện thiết yếu cho trung tâm dữ liệu AI như tủ mạng máy chủ và bảng mạch in. Việt Nam cũng từng bước trở thành một mắt xích quan trọng trong lĩnh vực lắp ráp và kiểm thử bán dẫn gia công. Nền tảng này được hình thành sau nhiều năm phát triển công nghiệp điện tử, với sự hiện diện của các tập đoàn lớn như Samsung, LG và hệ thống doanh nghiệp cung ứng. Theo HSBC, kim ngạch xuất khẩu máy móc điện và điện tử của Việt Nam trong năm 2025 đạt khoảng 160 tỷ USD, tương đương 30% GDP. Dòng vốn đầu tư nước ngoài tiếp tục đóng vai trò quan trọng. Riêng trong ba năm gần đây, tổng vốn đầu tư trực tiếp ra nước ngoài từ Trung Quốc đại lục vào Việt Nam đạt khoảng 9 tỷ USD, góp phần mở rộng mạng lưới sản xuất và cung ứng linh kiện. Tuy nhiên, các chuyên gia HSBC cũng chỉ ra rằng Việt Nam vẫn chủ yếu đảm nhiệm khâu lắp ráp cuối cùng, trong khi nhiều linh kiện và thiết bị có giá trị gia tăng cao hơn được cung cấp bởi doanh nghiệp nước ngoài. Vì vậy, cơ hội từ AI không chỉ nằm ở việc mở rộng công suất sản xuất mà còn ở khả năng phát triển nhà cung ứng trong nước, tiếp thu công nghệ và nâng cao trình độ kỹ thuật. Đặc biệt, việc mở rộng các trung tâm dữ liệu và hoạt động sản xuất liên quan đến AI đang chịu những giới hạn ngày càng lớn về năng lượng, đất đai, nguồn nước và năng lực sản xuất. Hạ tầng phải theo kịp công nghệ Tại một diễn đàn về công nghiệp gần đây, ông ChangKyun Seo, Phó Tổng Giám đốc phụ trách Kho vận, Cơ sở hạ tầng và Hành chính nhân sự Amkor Technology Việt Nam cho rằng, để phát triển hệ sinh thái công nghiệp bán dẫn, cần bảo đảm đồng thời ba yếu tố gồm nguồn nhân lực, hạ tầng kỹ thuật và mạng lưới nhà cung ứng. Trong đó, nguồn điện ổn định là yêu cầu đặc biệt quan trọng đối với các nhà máy sản xuất công nghệ cao. Theo đại diện Amkor, nhà máy hiện vận hành khoảng 2.000 máy móc, thiết bị sản xuất và dự kiến đầu tư bổ sung hơn 1.500 máy trong năm tới. Khi quy mô sản xuất mở rộng, nhu cầu điện tăng lên, đồng thời yêu cầu về chất lượng và tính liên tục của nguồn cung cũng cao hơn. Đặc thù sản xuất bán dẫn khiến những sự cố gián đoạn điện dù rất ngắn cũng có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến dây chuyền sản xuất. Vì vậy, khả năng cung cấp điện ổn định không chỉ là điều kiện kỹ thuật mà còn liên quan trực tiếp đến hiệu quả đầu tư. Ngoài năng lượng, đại diện Amkor cũng đề xuất xây dựng nền tảng thông tin trực tuyến về các nhà cung ứng nội địa, giúp doanh nghiệp FDI thuận lợi hơn khi tìm kiếm, đánh giá và kết nối đối tác. Từ phía doanh nghiệp mua hàng, bà Hoàng Thu Thủy, đại diện Bộ phận Mua hàng Toàn cầu Panasonic Việt Nam cho biết, 4 tiêu chí cơ bản khi lựa chọn nhà cung cấp gồm: chất lượng, giá thành, giao hàng và dịch vụ. Tuy nhiên, trước những biến động của thị trường, doanh nghiệp còn cần khả năng ứng phó với gián đoạn chuỗi cung ứng, ứng dụng công nghệ để nâng năng suất, giảm chi phí và đáp ứng các yêu cầu về môi trường, xã hội và quản trị. Ngoài ra, theo ông Đinh Hoài Nam, Giám đốc cấp cao Phát triển Kinh doanh và Thương mại SLP Việt Nam, nhà đầu tư hiện không chỉ tìm kiếm địa điểm sản xuất có chi phí phù hợp mà còn cần hạ tầng giúp nhanh chóng đi vào vận hành, kết nối thuận lợi với nhà cung ứng, khách hàng và thị trường xuất khẩu. Việc phát triển đồng bộ hạ tầng công nghiệp và logistics, từ sản xuất, lưu kho đến phân phối, giúp doanh nghiệp rút ngắn thời gian giao hàng, giảm chi phí tồn kho và nâng cao khả năng thích ứng trước biến động. Từ những yêu cầu trên, tại các địa phương tập trung nhiều dự án công nghệ cao, việc nâng cấp hạ tầng đang trở thành một nhiệm vụ quan trọng để đáp ứng nhu cầu mở rộng sản xuất. Các địa phương cũng chú trọng phát triển nguồn nhân lực kỹ thuật, đặc biệt trong các lĩnh vực bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và sản xuất thông minh. Theo các chuyên gia HSBC, trong thập kỷ qua, Việt Nam ghi nhận mức gia tăng độ phức tạp của cơ cấu xuất khẩu lớn nhất châu Á, chủ yếu nhờ lĩnh vực điện tử. Tuy nhiên, để duy trì lợi thế, Việt Nam cần tận dụng làn sóng AI để xây dựng năng lực sản xuất và công nghệ, thay vì chỉ mở rộng công suất. Chính vì thế, việc nâng cấp hạ tầng công nghiệp, phát triển nguồn nhân lực và mạng lưới nhà cung ứng trong nước sẽ có vai trò quan trọng trong quá trình Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng AI, từng bước đảm nhiệm những công đoạn có giá trị gia tăng cao hơn.

Từ thu hút FDI đến nâng tầm năng lực công nghiệp hỗ trợ Việt Nam

Nghị quyết số 10-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng thu hút đầu tư nước ngoài, tăng cường liên kết giữa khu vực FDI và doanh nghiệp trong nước. Từ thực tiễn công nghiệp hỗ trợ, việc phát triển nhà cung ứng, nâng cao năng lực công nghệ và hình thành mạng lưới sản xuất nội địa đang trở thành những yếu tố quan trọng để gia tăng giá trị tạo ra tại Việt Nam. Tăng cường liên kết FDI đòi hỏi doanh nghiệp trong nước chủ động nâng cấp năng lực Từ thu hút FDI đến phát triển nhà cung ứng nội địa Sau nhiều năm thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), Việt Nam đã hình thành những trung tâm sản xuất lớn trong lĩnh vực điện tử, cơ khí, ô tô và nhiều ngành công nghiệp chế biến, chế tạo. Sự hiện diện của các tập đoàn đa quốc gia tạo ra nhu cầu đáng kể về linh kiện, phụ tùng, thiết bị và dịch vụ kỹ thuật, mở rộng thị trường cho doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ trong nước. Tuy nhiên, quy mô đầu tư và xuất khẩu của khu vực FDI chưa phản ánh đầy đủ khả năng tham gia của doanh nghiệp Việt Nam vào chuỗi giá trị. Phần lớn tập đoàn đa quốc gia đã thiết lập mạng lưới nhà cung cấp ổn định trước khi đầu tư vào Việt Nam. Do đó, doanh nghiệp nội địa muốn gia nhập chuỗi phải chứng minh được khả năng cạnh tranh về chất lượng, giá thành và tiến độ giao hàng. Trong bối cảnh như vậy, Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 8/6/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài trong giai đoạn mới đặt ra định hướng nâng cao chất lượng thu hút FDI, tăng cường liên kết với doanh nghiệp trong nước, thúc đẩy chuyển giao công nghệ và nâng cao giá trị gia tăng nội địa. Tuy nhiên, mức độ nội địa hóa còn phụ thuộc vào mục tiêu đầu tư của từng tập đoàn. Vì thế, tăng cường liên kết FDI đòi hỏi doanh nghiệp trong nước chủ động nâng cấp năng lực, đồng thời cần những cơ chế kết nối phù hợp với nhu cầu thực tế của nhà mua hàng. Tại Công ty TNHH Dụng cụ An Mi, doanh nghiệp chuyên sản xuất dụng cụ cắt gọt kim loại phục vụ ngành cơ khí chính xác, bà Nguyễn Nguyệt Anh, Giám đốc An Mi cho biết, khoảng 70% khách hàng của doanh nghiệp là các công ty FDI. Để đáp ứng yêu cầu của từng nhóm khách hàng, An Mi lựa chọn chuyên môn hóa hoạt động sản xuất. Nhà máy tại Hưng Yên phục vụ lĩnh vực ô tô, xe máy, hàng không - vũ trụ và an ninh - quốc phòng; nhà máy tại Bắc Ninh, khánh thành ngày 15/10/2026, tập trung vào công nghiệp 3C gồm máy tính, thiết bị truyền thông và điện tử tiêu dùng. Theo bà Nguyễn Nguyệt Anh, doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy đầu tư năng lực sản xuất sang xây dựng năng lực cung ứng. Máy móc, thiết bị và nhân lực là điều kiện ban đầu, nhưng yêu cầu quan trọng hơn là khả năng đáp ứng ổn định về chất lượng, tiến độ và quản trị. Bên cạnh năng lực sản xuất trực tiếp, hoạt động kết nối và tổ chức nguồn cung cũng đóng vai trò quan trọng trong việc tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp Việt Nam và khu vực FDI. Cũng về vấn đề này, bà Trần Thị Thương Huyền, Giám đốc Công ty cổ phần Bách Liên, doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực vật tư, thiết bị và dịch vụ bảo trì, sửa chữa, vận hành nhà máy (MRO) với thương hiệu VietMRO cho biết, Công ty hiện phục vụ hơn 1.000 khách hàng, phần lớn là các nhà máy FDI và nhà máy lớn trong nước. Lợi thế của nhà cung ứng không đơn thuần nằm ở quy mô mạng lưới, mà còn ở khả năng điều phối nguồn hàng, xác định đúng sản phẩm, đúng tiêu chuẩn và giao hàng đúng thời điểm. Trong môi trường sản xuất công nghiệp, việc thiếu một linh kiện hoặc vật tư cần thiết có thể ảnh hưởng đến hoạt động của cả dây chuyền. Vì vậy, doanh nghiệp cung ứng phải xây dựng năng lực vận hành ổn định, minh bạch và có khả năng đáp ứng khi nhu cầu của khách hàng tăng lên. Nâng năng lực chế tạo, gia tăng giá trị trong nước Cùng với việc phát triển mạng lưới nhà cung ứng, yêu cầu quan trọng khác trong thực hiện định hướng của Nghị quyết số 10-NQ/TW là nâng cao năng lực công nghệ, từng bước mở rộng sự tham gia của doanh nghiệp Việt Nam vào những công đoạn có giá trị gia tăng cao. Trong lĩnh vực cơ khí chế tạo, Công ty cổ phần Cơ điện TOMECO là một trường hợp cho thấy quá trình nâng cấp công nghệ gắn với yêu cầu của khách hàng quốc tế. Theo ông Lê Quý Khả, Chủ tịch Hội đồng quản trị, Tổng Giám đốc TOMECO, việc hợp tác với các đối tác nước ngoài đã thúc đẩy doanh nghiệp từng bước hoàn thiện hệ thống quản lý chất lượng, quy trình hàn và hồ sơ kỹ thuật. Để chủ động thực hiện các công đoạn sản xuất có yêu cầu kỹ thuật cao, TOMECO đầu tư Nhà máy Công nghiệp hỗ trợ TOMECO SI tại Khu công nghiệp Hỗ trợ Nam Hà Nội (HANSSIP). Nhà máy tập trung vào cơ khí chính xác, gia công hạng nặng, chế tạo thiết bị công suất lớn và sản phẩm OEM phục vụ xuất khẩu. Việc đưa những công đoạn trước đây phải thuê ngoài vào sản xuất nội bộ giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng kiểm soát chất lượng, tiến độ và đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật phức tạp. Tuy nhiên, nâng cao năng lực của từng doanh nghiệp cần đi cùng việc phát triển hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ, trong đó có sự kết nối giữa doanh nghiệp trong nước, nhà đầu tư FDI và các tổ chức nghiên cứu. Theo ông Nguyễn Hoàng, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Công nghiệp hỗ trợ TP. Hà Nội (HANSIBA), Chủ tịch Tập đoàn N&G, sự hiện diện của doanh nghiệp Việt Nam cùng các nhà đầu tư quốc tế tạo thêm cơ hội hợp tác sản xuất, phát triển mạng lưới cung ứng và thu hút doanh nghiệp trong nước tham gia hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ. Như vậy, từ định hướng của Nghị quyết số 10-NQ/TW đến thực tiễn sản xuất, yêu cầu tăng cường liên kết FDI cần được triển khai đồng thời với phát triển năng lực doanh nghiệp trong nước. Qua đó góp phần nâng cao khả năng tham gia chuỗi cung ứng, tăng giá trị sản xuất trong nước và phát huy hiệu quả lan tỏa của dòng vốn FDI.

Các đầu tàu kinh tế trước áp lực bứt tốc hai con số trong quý IV

Để đạt mục tiêu tăng trưởng GDP cả năm 2026 ở mức hai con số, Chính phủ yêu cầu các địa phương có quy mô kinh tế lớn phát huy mạnh hơn vai trò dẫn dắt. Trong khi Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh phải tăng tốc đáng kể, Hải Phòng, Quảng Ninh, Bắc Ninh cần duy trì đà tăng trưởng cao, thúc đẩy đầu tư, sản xuất và tiêu dùng. Áp lực tăng trưởng dồn vào những tháng cuối năm Theo Nghị quyết số 312/NQ-CP ngày 5/10/2026 của Chính phủ, GDP quý III ước tăng 9,95% so với cùng kỳ, đưa mức tăng trưởng 9 tháng lên 9,01%. Để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số cả năm, GDP quý IV phải tăng trên 12,5%. Tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 9/2026, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng nhấn mạnh, đây là nhiệm vụ rất nặng nề, đòi hỏi các bộ, ngành, địa phương nỗ lực cao nhất. Đặc biệt, các cực tăng trưởng lớn như Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Đồng Nai, Bắc Ninh phải khai thác mạnh hơn dư địa, đóng góp nhiều hơn cho tăng trưởng cả nước. Yêu cầu này được lượng hóa trong kịch bản tăng trưởng quý IV ban hành kèm Nghị quyết số 312/NQ-CP. Nguồn: Nghị quyết số 312/NQ-CP ngày 5/10/2026 về Phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 9 năm 2026 và Hội nghị trực tuyến Chính phủ với địa phương Theo đó, Thành phố Hồ Chí Minh, địa phương chiếm 23,3% tổng GRDP cả nước năm 2025, đạt mức tăng trưởng 9,06% trong 9 tháng. Để hoàn thành mục tiêu 10,2% cả năm, Thành phố cần tăng 13,23% trong quý IV. Trong khi đó, Hà Nội phải đạt 16,55% trong quý cuối năm, sau khi tăng 8,85% trong 9 tháng, để hoàn thành mục tiêu 11%. Hải Phòng tăng trưởng 12,08% sau 9 tháng nhưng vẫn cần đạt 15,39% trong quý IV để hoàn thành mục tiêu 13% cả năm. Bắc Ninh cần tăng 14,37%, Quảng Ninh 14,24%. Riêng Đồng Nai, với mức tăng trưởng 10,01% sau 9 tháng, được yêu cầu duy trì tốc độ, tối thiểu đạt 9,98% trong quý IV và phấn đấu cao hơn. Đáng chú ý, Thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội chiếm tới 35,7% tổng GRDP cả nước năm 2025. Nếu tính thêm Hải Phòng, Đồng Nai, Bắc Ninh và Quảng Ninh, tỷ trọng của sáu địa phương đạt 53,7%. Vì thế, kết quả của nhóm này có ảnh hưởng lớn tới tăng trưởng chung. Để hiện thực hóa kịch bản, Chính phủ yêu cầu từng địa phương xác định rõ dư địa tăng trưởng, tập trung tháo gỡ khó khăn cho những dự án có khả năng sớm hoàn thành, đưa vào khai thác và doanh nghiệp có khả năng mở rộng sản xuất, kinh doanh. Các cực kinh tế dồn lực cho đầu tư, sản xuất Đối với Thủ đô Hà Nội, đầu tư công và phát triển hạ tầng tiếp tục là những động lực quan trọng. Các dự án như đường Vành đai 4 - Vùng Thủ đô, tuyến kết nối sân bay Gia Bình không chỉ thúc đẩy hoạt động xây dựng mà còn mở rộng không gian phát triển công nghiệp, đô thị và dịch vụ. Theo GS.TS. Hoàng Văn Cường, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, Thành phố Hà Nội có quy mô đầu tư công đứng đầu cả nước, công tác giải phóng mặt bằng phức tạp nhưng tiến độ giải ngân vẫn thuộc nhóm dẫn đầu. Điều này cho thấy vai trò quan trọng của năng lực thực thi trong huy động và sử dụng nguồn lực phát triển. Với Thành phố Hồ Chí Minh, dư địa tăng trưởng gắn với đầu tư hạ tầng, phát triển thị trường và các ngành dịch vụ giá trị gia tăng cao. Những công trình như Vành đai 3, Vành đai 4, tuyến cao tốc kết nối Thành phố Hồ Chí Minh - Mộc Bài cùng định hướng phát triển Trung tâm Tài chính quốc tế được kỳ vọng tạo thêm động lực dài hạn. Trước mắt, Thành phố cần đẩy nhanh tiến độ dự án, tháo gỡ vướng mắc về đất đai, thủ tục đầu tư, đồng thời thúc đẩy tiêu dùng, thương mại và du lịch. Ở phía Bắc, Hải Phòng phát huy lợi thế công nghiệp, cảng biển, logistics và liên kết vùng để thúc đẩy sản xuất, xuất khẩu. Trong khi đó, Quảng Ninh có dư địa từ công nghiệp chế biến, chế tạo, đầu tư ngoài ngân sách và du lịch. Một góc Thành phố Hải Phòng Theo GS.TS. Hoàng Văn Cường, công nghiệp chế biến, chế tạo của Quảng Ninh trong 8 tháng đầu năm tăng 31,77% so với cùng kỳ, vốn đầu tư ngoài ngân sách trong nước đạt 182.732 tỷ đồng. Đây là những nguồn lực quan trọng để địa phương duy trì tốc độ tăng trưởng cao. Bắc Ninh cũng đang phát huy lợi thế về công nghiệp điện tử, thu hút đầu tư và tham gia chuỗi cung ứng quốc tế. Quy hoạch chung đô thị Bắc Ninh được phê duyệt trong tháng 7/2026 xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực phát triển, hướng tới hình thành trung tâm công nghiệp điện tử, bán dẫn và trí tuệ nhân tạo. Trong khi đó, Đồng Nai tập trung phát huy lợi thế công nghiệp, thúc đẩy các dự án hạ tầng kết nối như Biên Hòa - Vũng Tàu, Dầu Giây - Tân Phú và các tuyến giao thông liên vùng. Để tạo thêm động lực trong quý cuối năm, Chính phủ yêu cầu đẩy nhanh giải ngân vốn đầu tư công, phấn đấu hoàn thành 100% kế hoạch được giao. Theo đó, Hà Nội tăng cường theo dõi tiến độ, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp và các dự án xây dựng; Hải Phòng tập trung xử lý dự án tồn đọng, phát triển hạ tầng công nghiệp; Quảng Ninh triển khai đợt cao điểm 90 ngày đêm hoàn thành nhiệm vụ cuối năm. Tuy nhiên, tăng trưởng không thể chỉ dựa vào gia tăng đầu tư. GS.TS. Hoàng Văn Cường cho rằng, điểm nghẽn phát triển đang dịch chuyển từ thể chế, chính sách sang năng lực tổ chức thực thi. Phân quyền mạnh hơn nhưng nếu thiếu nhân lực, dữ liệu và hạ tầng số, hiệu quả giải quyết công việc khó cải thiện tương ứng. Phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế mới 2026 mới đây, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ chủ trương đúng sang đột phá trong thực thi. Kết quả phải thể hiện bằng những thay đổi cụ thể trong môi trường kinh doanh, năng lực quản trị địa phương và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Đặc biệt, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương lưu ý, đầu tư công phải trở thành vốn mồi dẫn dắt đầu tư xã hội, trong khi nguồn vốn dài hạn cần được phân bổ vào những dự án chất lượng, hiệu quả và minh bạch. Đồng thời, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phải thực sự tạo ra năng suất, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh. Như vậy, kết quả tăng trưởng quý IV không chỉ quyết định khả năng hoàn thành mục tiêu GDP hai con số năm 2026, mà còn phản ánh hiệu quả điều hành, sử dụng nguồn lực của từng địa phương, tạo nền tảng phát triển cho năm 2027.

Kinh tế tăng trưởng 9,01%, vì sao VN-Index vẫn chưa bứt phá?

Kinh tế Việt Nam tăng tốc mạnh trong 9 tháng đầu năm 2026, với GDP tăng 9,01%, riêng quý III tăng 9,95% - mức cao nhất trong 4 năm. Tuy nhiên, VN-Index vẫn giảm 0,89%, VN30 giảm 6,10%, trong khi khối ngoại bán ròng khoảng 97.200 tỷ đồng trên HOSE. Sự lệch pha cho thấy tăng trưởng kinh tế chưa lập tức chuyển thành dòng tiền và mức định giá cao hơn trên thị trường chứng khoán. Theo báo cáo “Cập nhật tình hình vĩ mô 9 tháng đầu năm 2026” của TCBS Research, GDP tăng tốc qua từng quý, từ 8,15% trong quý I lên 8,81% quý II và 9,95% quý III, đưa mức tăng 9 tháng lên 9,01%. Đáng chú ý, đà tăng này được củng cố bởi nhiều chỉ báo độc lập: khối lượng hàng hóa vận chuyển tăng 15,8%, thu ngân sách tăng 12,1%, xuất khẩu theo tờ khai hải quan tăng 24,5% và PMI duy trì trên ngưỡng 50 trong 15 tháng liên tiếp. Tuy nhiên, thị trường chứng khoán lại chưa phản ánh tương xứng. Sau 9 tháng, VN-Index giảm 0,89% so với cuối năm 2025, VN30 giảm 6,10%, thanh khoản bình quân giảm 26,9%, còn khối ngoại bán ròng khoảng 97.200 tỷ đồng trên HOSE. Nền kinh tế đang tăng tốc, nhưng dòng tiền trên thị trường cổ phiếu chưa chạy cùng nhịp. Tăng trưởng đang dựa nhiều hơn vào đầu tư Điểm đáng chú ý trong bức tranh kinh tế 9 tháng là động lực tăng trưởng đang nghiêng về phía đầu tư và mở rộng năng lực sản xuất. Khu vực công nghiệp - xây dựng tăng 11,21%, đóng góp 49,62% vào mức tăng chung. Riêng công nghiệp chế biến, chế tạo tăng 11,36%, đóng góp 33,85%, trong khi xây dựng tăng 12,22%. Khu vực dịch vụ tăng 8,69%; nông, lâm nghiệp và thủy sản tăng 4,02%. Ở phía sử dụng, tích lũy tài sản tăng 17,88%, riêng quý III tăng 21,39%, cao hơn đáng kể mức tăng 8,51% của tiêu dùng cuối cùng. Vốn đầu tư toàn xã hội 9 tháng đạt 3.109,6 nghìn tỷ đồng, tăng 15,1%. Điều này cho thấy tăng trưởng hiện không đơn thuần đến từ việc người dân chi tiêu nhiều hơn, mà đang được hỗ trợ mạnh bởi quá trình tích lũy tài sản, xây dựng và mở rộng sản xuất. Số liệu về công nghiệp cũng củng cố nhận định này. IIP 9 tháng tăng 12,3%, riêng quý III tăng 14,8%; công nghiệp chế biến, chế tạo tăng 12,9%. Chỉ số tiêu thụ ngành chế biến, chế tạo tăng 12,8%, cao hơn mức 9,1% cùng kỳ năm 2025. Sản lượng công nghiệp tăng ở cả 34/34 địa phương. TCBS đánh giá đây là dấu hiệu cho thấy chất lượng tăng trưởng được cải thiện, khi lao động có việc làm chỉ tăng khoảng 1,3%, trong khi năng suất lao động ước tăng khoảng 7,6%. Đáng chú ý, tín dụng đến cuối tháng 9 tăng 11,59%, thấp hơn mức 13,37% cùng kỳ, trong khi GDP lại tăng nhanh hơn. Dòng vốn đang đi vào năng lực sản xuất Một chi tiết đáng chú ý khác nằm ở cơ cấu nhập khẩu. 9 tháng, nhập khẩu đạt 453,72 tỷ USD, tăng 36,7%. Trong đó, máy móc, thiết bị chiếm 58,3%, nguyên, nhiên vật liệu chiếm 35,8%, còn hàng tiêu dùng chỉ chiếm 5,9%. Như vậy, 94,1% hàng nhập khẩu là tư liệu sản xuất. Theo TCBS, mức nhập siêu 19,42 tỷ USD trong bối cảnh này phần lớn phản ánh một nền kinh tế đang mở rộng công suất hơn là tiêu dùng vượt khả năng. Dòng vốn ngoại cũng cho thấy xu hướng tương tự. Vốn FDI đăng ký đạt 50,36 tỷ USD, tăng 76,4%, trong khi FDI thực hiện đạt 21,07 tỷ USD, tăng 12,1% và là mức cao nhất trong 5 năm. TCBS cho rằng dòng vốn đăng ký hiện tại có thể trở thành “đường ống” năng lực sản xuất cho giai đoạn 2027-2030 khi các dự án đi vào vận hành. Chuỗi vận động của dòng vốn cũng khá rõ: đầu tư toàn xã hội tăng 15,1%, xây dựng tăng 12,22%, vận tải và kho bãi tăng 11,03%, FDI thực hiện tăng 12,1%, chế biến chế tạo tăng 11,36%, xuất khẩu tăng 24,5% và thu nhập người lao động tăng 9%. Đây là nền tảng quan trọng để kỳ vọng lợi nhuận doanh nghiệp cải thiện. Nhưng lợi nhuận tăng chưa đủ để thị trường chứng khoán tăng giá. Ba “trạm” khiến tăng trưởng chưa chuyển thành định giá Theo TCBS, một chỉ tiêu vĩ mô chỉ đến được giá cổ phiếu khi đi qua ba trạm: lãi suất, lợi nhuận doanh nghiệp và dòng tiền. Trong ba yếu tố này, lợi nhuận đang thuận lợi nhất. GDP quý III tăng 9,95%, IIP tăng 14,8%, tiêu thụ ngành chế biến, chế tạo tăng 12,8% - những dữ liệu hỗ trợ triển vọng lợi nhuận của các nhóm sản xuất, hạ tầng và logistics. Ngược lại, trạm lãi suất đang trở nên khó khăn hơn. CPI bình quân 9 tháng tăng 4,52%, vượt nhẹ mục tiêu khoảng 4,5%; riêng tháng 9 tăng 5,08%, trong khi lạm phát cơ bản tăng 4,26%. Khi lạm phát vượt mục tiêu, dư địa nới lỏng tiền tệ trở nên hạn chế. Nói cách khác, tăng trưởng cao không đồng nghĩa với việc thị trường có thêm một môi trường tiền rẻ để đẩy định giá cổ phiếu lên. Ở trạm thứ ba, dòng tiền cũng chưa đảo chiều. Khối ngoại đã bán ròng khoảng 97.200 tỷ đồng trên HOSE trong 9 tháng; riêng tháng 9 còn bán ròng khoảng 4.500 tỷ đồng. Thanh khoản bình quân giảm 26,9% so với cùng kỳ. Vì vậy, dù nền kinh tế tạo ra thêm sản lượng và triển vọng lợi nhuận được cải thiện, thị trường vẫn thiếu một yếu tố quan trọng để tái định giá: dòng tiền. Một lý do khác khiến thị trường chưa thể hoàn toàn lạc quan là những tín hiệu sớm từ khu vực sản xuất. Chỉ số quản lý mua sắm (PMI) tháng 9 đạt 51,9 điểm, tiếp tục trên ngưỡng 50 và đánh dấu tháng thứ 15 liên tiếp mở rộng. Tuy nhiên, đơn hàng mới tăng chậm nhất 5 tháng, chủ yếu nhờ cầu trong nước. Đáng chú ý, đơn hàng xuất khẩu mới giảm tháng thứ hai liên tiếp, với mức giảm mạnh nhất kể từ tháng 4. Trong khi đó, tồn kho ngành chế biến tại ngày 30/9 tăng 11,9% so với cùng kỳ. Như vậy, sản lượng hiện tại vẫn rất mạnh, nhưng thị trường đang phải nhìn xa hơn con số GDP của 9 tháng để đánh giá đơn hàng và lợi nhuận của các quý tới. Sức khỏe doanh nghiệp cũng chưa hoàn toàn đồng đều. Tháng 9, số doanh nghiệp thành lập mới giảm 31,1%, trong khi số doanh nghiệp hoàn tất giải thể tăng 89,3%. TCBS cho rằng điều này cho thấy độ lan tỏa của tăng trưởng chưa đồng đều, đặc biệt giữa doanh nghiệp quy mô lớn và khu vực doanh nghiệp nhỏ. Khoảng cách giữa GDP và chứng khoán vì thế không hẳn phản ánh việc thị trường “bỏ qua” tăng trưởng. Ngược lại, thị trường đang đặt ra những yêu cầu cao hơn đối với chất lượng và tính bền vững của tăng trưởng. Trong quý IV, nhà đầu tư sẽ phải theo dõi sát diễn biến CPI, tín dụng, đơn hàng xuất khẩu và tồn kho. TCBS ước tính hệ thống tín dụng cần tăng thêm khoảng 3,4 điểm % trong ba tháng cuối năm để tiến gần định hướng khoảng 15% cả năm. Nếu tăng trưởng tiếp tục chuyển hóa thành lợi nhuận doanh nghiệp, lạm phát được kiểm soát và dòng tiền quay trở lại, khoảng cách giữa nền kinh tế và thị trường vốn có thể thu hẹp. Ngược lại, nếu lạm phát tiếp tục tăng, đơn hàng xuất khẩu suy yếu và dòng tiền chưa cải thiện, tốc độ tăng GDP cao cũng chưa đủ để tạo ra một mặt bằng định giá mới.

Dòng vốn cho tăng trưởng chuyển sang nhiều kênh

Nhu cầu đầu tư gia tăng cùng mục tiêu tăng trưởng cao đang thúc đẩy việc mở rộng các nguồn vốn trung, dài hạn. Đi cùng quy mô vốn là yêu cầu nâng hiệu quả phân bổ, chất lượng dự án và phát triển cân bằng các kênh huy động. Vốn lớn hơn, hiệu quả cao hơn Bức tranh tăng trưởng năm 2026 cho thấy vai trò ngày càng nổi bật của đầu tư. Báo cáo Triển vọng Phát triển châu Á của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) cho biết, GDP Việt Nam tăng 8,2% trong nửa đầu năm, trong khi tổng vốn hình thành tài sản tăng 15,2%, phản ánh hoạt động đầu tư mạnh từ khu vực công, FDI và tư nhân. Vì thế, nhiều tổ chức quốc tế đã nâng dự báo tăng trưởng của Việt Nam, bởi những hỗ trợ từ sản xuất, nhu cầu trong nước, đầu tư công và FDI. Tuy nhiên, báo cáo của ADB cũng lưu ý, đầu tư và tín dụng tăng nhanh có thể làm gia tăng những điểm dễ tổn thương về tài chính và thu hẹp không gian chính sách. Theo ông Bùi Minh Giáp, Chuyên gia kinh tế trưởng ADB tại Việt Nam, tăng trưởng của Việt Nam có sự đóng góp của nhiều động lực, từ công nghiệp, xây dựng, dịch vụ đến tiêu dùng, đầu tư công, FDI và thương mại. Trong đó, hoạt động đầu tư đang diễn ra mạnh. Tuy nhiên, trọng tâm không chỉ nằm ở lượng vốn đưa vào nền kinh tế. Việt Nam phải nâng hiệu quả sử dụng vốn và lao động để cải thiện năng suất tổng hợp, đồng thời phát triển hạ tầng kết nối và chất lượng nguồn nhân lực. Với đầu tư công, ông Bùi Minh Giáp cho rằng, bên cạnh tiến độ giải ngân, vốn phải tập trung vào những dự án có chất lượng, khả năng lan tỏa và dẫn dắt đầu tư tư nhân, chẳng hạn các dự án giảm chi phí logistics, tăng an ninh năng lượng hoặc cải thiện kết nối vùng. Nếu lựa chọn được dự án hiệu quả, tác động trung và dài hạn sẽ khác với việc đẩy vốn chủ yếu nhằm đạt mục tiêu tăng trưởng trước mắt. Quy mô nguồn lực trong những năm tới cũng rất lớn. Theo phân tích của Ngân hàng UOB, Việt Nam cần khoảng 38,5 triệu tỷ đồng, tương đương khoảng 1,5 nghìn tỷ USD vốn đầu tư trong giai đoạn 2026-2030 để hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao. Nguồn lực này phục vụ hạ tầng, kinh tế xanh, công nghệ, mở rộng năng lực sản xuất, giáo dục và y tế. Tại buổi làm việc với Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC) ngày 28/9/2026, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn cũng nhấn mạnh, trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng 2 con số, nhu cầu vốn cho phát triển kinh tế rất lớn. Việc huy động và phân bổ hiệu quả các nguồn lực tài chính không chỉ đáp ứng yêu cầu trước mắt mà còn phục vụ các mục tiêu phát triển dài hạn, bền vững. Mở rộng các kênh vốn Theo Ngân hàng Nhà nước, tổng dư nợ của IFC tại Việt Nam hiện đạt 2,6 tỷ USD, trong khi tổng vốn cam kết trong tài khóa 2026 đạt 3 tỷ USD, bao gồm vốn ngắn hạn và dài hạn. Ông Arnaud Dupoizat, Giám đốc IFC khu vực Đông Á và Thái Bình Dương cho biết, IFC mong muốn tiếp tục mở rộng đầu tư, huy động vốn quốc tế và hỗ trợ khu vực tư nhân Việt Nam, trong đó chú trọng doanh nghiệp nhỏ và vừa, nông nghiệp và các dự án phát triển dài hạn. Đáng chú ý, IFC sẽ tập trung phát triển các công cụ tài chính trên thị trường vốn để bổ trợ cho nguồn vốn ngân hàng, nhất là đối với dự án dài hạn và hạ tầng; đồng thời huy động thêm nguồn lực quốc tế thông qua cơ chế đồng tài trợ và tăng kết nối nhà đầu tư quốc tế với Việt Nam. Chia sẻ thêm về hướng đa dạng hóa nguồn vốn, bà Jing Zhao, chuyên gia cao cấp về tài chính của Ngân hàng Thế giới cho rằng, việc lựa chọn nguồn tài trợ nên gắn với đặc điểm dự án. Với những dự án có ý nghĩa xã hội lớn nhưng khả năng thu hồi vốn thấp, nguồn lực công giữ vai trò chủ đạo. Trong khi đó, với các dự án có khả năng tạo doanh thu nhưng chưa đủ hấp dẫn nhà đầu tư, vốn công hoặc vốn ưu đãi có thể tham gia để chia sẻ rủi ro, qua đó thu hút thêm nguồn vốn tư nhân. Bà Jing Zhao cũng đề cập, các quỹ hưu trí, doanh nghiệp bảo hiểm và hình thức đầu tư tập thể như những nguồn vốn có đặc điểm kỳ hạn phù hợp với các khoản đầu tư dài hạn. Việc mở rộng sự tham gia của các tổ chức này phải đi cùng nâng cao năng lực đầu tư và phát triển nguồn dự án phù hợp. Cấu trúc các kênh huy động càng đáng chú ý khi ADB, cho biết dư nợ tín dụng tại Việt Nam đến cuối năm 2025 tương đương 145% GDP, trong khi thị trường trái phiếu doanh nghiệp khoảng 10% GDP. Theo ADB, chênh lệch kỳ hạn và bộ đệm vốn đặt ra yêu cầu thận trọng đối với việc tài trợ những dự án hạ tầng quy mô lớn, có thời gian thu hồi vốn dài. Ông Bùi Minh Giáp lưu ý, định hướng này không nhằm giảm vai trò của ngân hàng mà hướng tới một cấu trúc tài chính cân bằng hơn, trong đó các kênh vốn bổ trợ lẫn nhau. Để thị trường vốn đảm nhiệm tốt hơn vai trò cung ứng vốn trung và dài hạn, ngoài tăng phát hành cổ phiếu và trái phiếu, thị trường phải củng cố niềm tin thông qua công bố thông tin minh bạch, xếp hạng tín nhiệm độc lập, quản trị doanh nghiệp tốt hơn và cơ chế bảo vệ nhà đầu tư rõ ràng. Việc thị trường chứng khoán Việt Nam được FTSE Russell nâng hạng tạo thêm một điều kiện cho quá trình này. Tuy nhiên, theo Chuyên gia kinh tế trưởng của ADB, nâng hạng trước hết là chỉ báo ghi nhận những cải thiện đã đạt được; khả năng thu hút nguồn lực trong thời gian tới còn phụ thuộc vào môi trường chính sách, khả năng tiếp cận thông tin và mức độ minh bạch của thị trường. Như vậy, cùng với việc gia tăng quy mô nguồn lực, trọng tâm đang chuyển sang hiệu quả phân bổ và sự phù hợp về kỳ hạn. Vốn công, vốn tư nhân, tín dụng, thị trường vốn và nguồn lực quốc tế có thể bổ trợ cho nhau theo đặc điểm từng dự án, qua đó vừa đáp ứng nhu cầu đầu tư lớn, vừa nâng hiệu quả sử dụng vốn và chất lượng tăng trưởng.

Từ thu hút FDI đến nâng tầm năng lực công nghiệp hỗ trợ Việt Nam

Nghị quyết số 10-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng thu hút đầu tư nước ngoài, tăng cường liên kết giữa khu vực FDI và doanh nghiệp trong nước. Từ thực tiễn công nghiệp hỗ trợ, việc phát triển nhà cung ứng, nâng cao năng lực công nghệ và hình thành mạng lưới sản xuất nội địa đang trở thành những yếu tố quan trọng để gia tăng giá trị tạo ra tại Việt Nam. Tăng cường liên kết FDI đòi hỏi doanh nghiệp trong nước chủ động nâng cấp năng lực Từ thu hút FDI đến phát triển nhà cung ứng nội địa Sau nhiều năm thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), Việt Nam đã hình thành những trung tâm sản xuất lớn trong lĩnh vực điện tử, cơ khí, ô tô và nhiều ngành công nghiệp chế biến, chế tạo. Sự hiện diện của các tập đoàn đa quốc gia tạo ra nhu cầu đáng kể về linh kiện, phụ tùng, thiết bị và dịch vụ kỹ thuật, mở rộng thị trường cho doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ trong nước. Tuy nhiên, quy mô đầu tư và xuất khẩu của khu vực FDI chưa phản ánh đầy đủ khả năng tham gia của doanh nghiệp Việt Nam vào chuỗi giá trị. Phần lớn tập đoàn đa quốc gia đã thiết lập mạng lưới nhà cung cấp ổn định trước khi đầu tư vào Việt Nam. Do đó, doanh nghiệp nội địa muốn gia nhập chuỗi phải chứng minh được khả năng cạnh tranh về chất lượng, giá thành và tiến độ giao hàng. Trong bối cảnh như vậy, Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 8/6/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài trong giai đoạn mới đặt ra định hướng nâng cao chất lượng thu hút FDI, tăng cường liên kết với doanh nghiệp trong nước, thúc đẩy chuyển giao công nghệ và nâng cao giá trị gia tăng nội địa. Tuy nhiên, mức độ nội địa hóa còn phụ thuộc vào mục tiêu đầu tư của từng tập đoàn. Vì thế, tăng cường liên kết FDI đòi hỏi doanh nghiệp trong nước chủ động nâng cấp năng lực, đồng thời cần những cơ chế kết nối phù hợp với nhu cầu thực tế của nhà mua hàng. Tại Công ty TNHH Dụng cụ An Mi, doanh nghiệp chuyên sản xuất dụng cụ cắt gọt kim loại phục vụ ngành cơ khí chính xác, bà Nguyễn Nguyệt Anh, Giám đốc An Mi cho biết, khoảng 70% khách hàng của doanh nghiệp là các công ty FDI. Để đáp ứng yêu cầu của từng nhóm khách hàng, An Mi lựa chọn chuyên môn hóa hoạt động sản xuất. Nhà máy tại Hưng Yên phục vụ lĩnh vực ô tô, xe máy, hàng không - vũ trụ và an ninh - quốc phòng; nhà máy tại Bắc Ninh, khánh thành ngày 15/10/2026, tập trung vào công nghiệp 3C gồm máy tính, thiết bị truyền thông và điện tử tiêu dùng. Theo bà Nguyễn Nguyệt Anh, doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy đầu tư năng lực sản xuất sang xây dựng năng lực cung ứng. Máy móc, thiết bị và nhân lực là điều kiện ban đầu, nhưng yêu cầu quan trọng hơn là khả năng đáp ứng ổn định về chất lượng, tiến độ và quản trị. Bên cạnh năng lực sản xuất trực tiếp, hoạt động kết nối và tổ chức nguồn cung cũng đóng vai trò quan trọng trong việc tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp Việt Nam và khu vực FDI. Cũng về vấn đề này, bà Trần Thị Thương Huyền, Giám đốc Công ty cổ phần Bách Liên, doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực vật tư, thiết bị và dịch vụ bảo trì, sửa chữa, vận hành nhà máy (MRO) với thương hiệu VietMRO cho biết, Công ty hiện phục vụ hơn 1.000 khách hàng, phần lớn là các nhà máy FDI và nhà máy lớn trong nước. Lợi thế của nhà cung ứng không đơn thuần nằm ở quy mô mạng lưới, mà còn ở khả năng điều phối nguồn hàng, xác định đúng sản phẩm, đúng tiêu chuẩn và giao hàng đúng thời điểm. Trong môi trường sản xuất công nghiệp, việc thiếu một linh kiện hoặc vật tư cần thiết có thể ảnh hưởng đến hoạt động của cả dây chuyền. Vì vậy, doanh nghiệp cung ứng phải xây dựng năng lực vận hành ổn định, minh bạch và có khả năng đáp ứng khi nhu cầu của khách hàng tăng lên. Nâng năng lực chế tạo, gia tăng giá trị trong nước Cùng với việc phát triển mạng lưới nhà cung ứng, yêu cầu quan trọng khác trong thực hiện định hướng của Nghị quyết số 10-NQ/TW là nâng cao năng lực công nghệ, từng bước mở rộng sự tham gia của doanh nghiệp Việt Nam vào những công đoạn có giá trị gia tăng cao. Trong lĩnh vực cơ khí chế tạo, Công ty cổ phần Cơ điện TOMECO là một trường hợp cho thấy quá trình nâng cấp công nghệ gắn với yêu cầu của khách hàng quốc tế. Theo ông Lê Quý Khả, Chủ tịch Hội đồng quản trị, Tổng Giám đốc TOMECO, việc hợp tác với các đối tác nước ngoài đã thúc đẩy doanh nghiệp từng bước hoàn thiện hệ thống quản lý chất lượng, quy trình hàn và hồ sơ kỹ thuật. Để chủ động thực hiện các công đoạn sản xuất có yêu cầu kỹ thuật cao, TOMECO đầu tư Nhà máy Công nghiệp hỗ trợ TOMECO SI tại Khu công nghiệp Hỗ trợ Nam Hà Nội (HANSSIP). Nhà máy tập trung vào cơ khí chính xác, gia công hạng nặng, chế tạo thiết bị công suất lớn và sản phẩm OEM phục vụ xuất khẩu. Việc đưa những công đoạn trước đây phải thuê ngoài vào sản xuất nội bộ giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng kiểm soát chất lượng, tiến độ và đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật phức tạp. Tuy nhiên, nâng cao năng lực của từng doanh nghiệp cần đi cùng việc phát triển hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ, trong đó có sự kết nối giữa doanh nghiệp trong nước, nhà đầu tư FDI và các tổ chức nghiên cứu. Theo ông Nguyễn Hoàng, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Công nghiệp hỗ trợ TP. Hà Nội (HANSIBA), Chủ tịch Tập đoàn N&G, sự hiện diện của doanh nghiệp Việt Nam cùng các nhà đầu tư quốc tế tạo thêm cơ hội hợp tác sản xuất, phát triển mạng lưới cung ứng và thu hút doanh nghiệp trong nước tham gia hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ. Như vậy, từ định hướng của Nghị quyết số 10-NQ/TW đến thực tiễn sản xuất, yêu cầu tăng cường liên kết FDI cần được triển khai đồng thời với phát triển năng lực doanh nghiệp trong nước. Qua đó góp phần nâng cao khả năng tham gia chuỗi cung ứng, tăng giá trị sản xuất trong nước và phát huy hiệu quả lan tỏa của dòng vốn FDI.

Làn sóng AI đặt ra bài toán mới cho hạ tầng công nghiệp Việt Nam

Việt Nam đang mở rộng vai trò trong chuỗi cung ứng điện tử và trí tuệ nhân tạo toàn cầu. Tuy nhiên, để tận dụng cơ hội này, năng lực sản xuất cần được hỗ trợ bởi hạ tầng công nghiệp đồng bộ, nguồn điện ổn định, logistics hiệu quả và mạng lưới nhà cung ứng đủ sức đáp ứng yêu cầu của các tập đoàn công nghệ. Cơ hội từ chuỗi cung ứng AI Làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo thêm nhu cầu đối với các sản phẩm điện tử, linh kiện và dịch vụ sản xuất công nghệ cao. Đây cũng là cơ hội để những nền kinh tế có nền tảng công nghiệp điện tử như Việt Nam mở rộng sự hiện diện trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Trong phân tích mới đây về cơ hội của Việt Nam trong chuỗi cung ứng AI, ông Frederic Neumann, Chuyên gia Kinh tế trưởng khu vực châu Á, đồng thời là Đồng Trưởng bộ phận Nghiên cứu Đầu tư Toàn cầu khu vực châu Á của HSBC và ông Justin Feng, Chuyên gia kinh tế khu vực châu Á của HSBC nhận định, siêu chu kỳ AI hiện vẫn duy trì động lực mạnh mẽ. Nhiều doanh nghiệp đang tận dụng cơ hội từ chuỗi cung ứng AI Chỉ số nhà quản trị mua hàng (PMI) trong lĩnh vực điện tử cho thấy hoạt động sản xuất và đơn hàng tiếp tục mở rộng đối với các sản phẩm điện tử công nghiệp, điện tử tiêu dùng và máy tính tại châu Á cũng như trên thế giới. Theo các chuyên gia HSBC, dù chưa sản xuất được những loại chip logic tiên tiến nhất hoặc bộ nhớ băng thông cao, Việt Nam đang cung cấp nhiều linh kiện thiết yếu cho trung tâm dữ liệu AI như tủ mạng máy chủ và bảng mạch in. Việt Nam cũng từng bước trở thành một mắt xích quan trọng trong lĩnh vực lắp ráp và kiểm thử bán dẫn gia công. Nền tảng này được hình thành sau nhiều năm phát triển công nghiệp điện tử, với sự hiện diện của các tập đoàn lớn như Samsung, LG và hệ thống doanh nghiệp cung ứng. Theo HSBC, kim ngạch xuất khẩu máy móc điện và điện tử của Việt Nam trong năm 2025 đạt khoảng 160 tỷ USD, tương đương 30% GDP. Dòng vốn đầu tư nước ngoài tiếp tục đóng vai trò quan trọng. Riêng trong ba năm gần đây, tổng vốn đầu tư trực tiếp ra nước ngoài từ Trung Quốc đại lục vào Việt Nam đạt khoảng 9 tỷ USD, góp phần mở rộng mạng lưới sản xuất và cung ứng linh kiện. Tuy nhiên, các chuyên gia HSBC cũng chỉ ra rằng Việt Nam vẫn chủ yếu đảm nhiệm khâu lắp ráp cuối cùng, trong khi nhiều linh kiện và thiết bị có giá trị gia tăng cao hơn được cung cấp bởi doanh nghiệp nước ngoài. Vì vậy, cơ hội từ AI không chỉ nằm ở việc mở rộng công suất sản xuất mà còn ở khả năng phát triển nhà cung ứng trong nước, tiếp thu công nghệ và nâng cao trình độ kỹ thuật. Đặc biệt, việc mở rộng các trung tâm dữ liệu và hoạt động sản xuất liên quan đến AI đang chịu những giới hạn ngày càng lớn về năng lượng, đất đai, nguồn nước và năng lực sản xuất. Hạ tầng phải theo kịp công nghệ Tại một diễn đàn về công nghiệp gần đây, ông ChangKyun Seo, Phó Tổng Giám đốc phụ trách Kho vận, Cơ sở hạ tầng và Hành chính nhân sự Amkor Technology Việt Nam cho rằng, để phát triển hệ sinh thái công nghiệp bán dẫn, cần bảo đảm đồng thời ba yếu tố gồm nguồn nhân lực, hạ tầng kỹ thuật và mạng lưới nhà cung ứng. Trong đó, nguồn điện ổn định là yêu cầu đặc biệt quan trọng đối với các nhà máy sản xuất công nghệ cao. Theo đại diện Amkor, nhà máy hiện vận hành khoảng 2.000 máy móc, thiết bị sản xuất và dự kiến đầu tư bổ sung hơn 1.500 máy trong năm tới. Khi quy mô sản xuất mở rộng, nhu cầu điện tăng lên, đồng thời yêu cầu về chất lượng và tính liên tục của nguồn cung cũng cao hơn. Đặc thù sản xuất bán dẫn khiến những sự cố gián đoạn điện dù rất ngắn cũng có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến dây chuyền sản xuất. Vì vậy, khả năng cung cấp điện ổn định không chỉ là điều kiện kỹ thuật mà còn liên quan trực tiếp đến hiệu quả đầu tư. Ngoài năng lượng, đại diện Amkor cũng đề xuất xây dựng nền tảng thông tin trực tuyến về các nhà cung ứng nội địa, giúp doanh nghiệp FDI thuận lợi hơn khi tìm kiếm, đánh giá và kết nối đối tác. Từ phía doanh nghiệp mua hàng, bà Hoàng Thu Thủy, đại diện Bộ phận Mua hàng Toàn cầu Panasonic Việt Nam cho biết, 4 tiêu chí cơ bản khi lựa chọn nhà cung cấp gồm: chất lượng, giá thành, giao hàng và dịch vụ. Tuy nhiên, trước những biến động của thị trường, doanh nghiệp còn cần khả năng ứng phó với gián đoạn chuỗi cung ứng, ứng dụng công nghệ để nâng năng suất, giảm chi phí và đáp ứng các yêu cầu về môi trường, xã hội và quản trị. Ngoài ra, theo ông Đinh Hoài Nam, Giám đốc cấp cao Phát triển Kinh doanh và Thương mại SLP Việt Nam, nhà đầu tư hiện không chỉ tìm kiếm địa điểm sản xuất có chi phí phù hợp mà còn cần hạ tầng giúp nhanh chóng đi vào vận hành, kết nối thuận lợi với nhà cung ứng, khách hàng và thị trường xuất khẩu. Việc phát triển đồng bộ hạ tầng công nghiệp và logistics, từ sản xuất, lưu kho đến phân phối, giúp doanh nghiệp rút ngắn thời gian giao hàng, giảm chi phí tồn kho và nâng cao khả năng thích ứng trước biến động. Từ những yêu cầu trên, tại các địa phương tập trung nhiều dự án công nghệ cao, việc nâng cấp hạ tầng đang trở thành một nhiệm vụ quan trọng để đáp ứng nhu cầu mở rộng sản xuất. Các địa phương cũng chú trọng phát triển nguồn nhân lực kỹ thuật, đặc biệt trong các lĩnh vực bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và sản xuất thông minh. Theo các chuyên gia HSBC, trong thập kỷ qua, Việt Nam ghi nhận mức gia tăng độ phức tạp của cơ cấu xuất khẩu lớn nhất châu Á, chủ yếu nhờ lĩnh vực điện tử. Tuy nhiên, để duy trì lợi thế, Việt Nam cần tận dụng làn sóng AI để xây dựng năng lực sản xuất và công nghệ, thay vì chỉ mở rộng công suất. Chính vì thế, việc nâng cấp hạ tầng công nghiệp, phát triển nguồn nhân lực và mạng lưới nhà cung ứng trong nước sẽ có vai trò quan trọng trong quá trình Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng AI, từng bước đảm nhiệm những công đoạn có giá trị gia tăng cao hơn.