Việt Nam đang mở rộng vai trò trong chuỗi cung ứng điện tử và trí tuệ nhân tạo toàn cầu. Tuy nhiên, để tận dụng cơ hội này, năng lực sản xuất cần được hỗ trợ bởi hạ tầng công nghiệp đồng bộ, nguồn điện ổn định, logistics hiệu quả và mạng lưới nhà cung ứng đủ sức đáp ứng yêu cầu của các tập đoàn công nghệ.
Cơ hội từ chuỗi cung ứng AI
Làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo thêm nhu cầu đối với các sản phẩm điện tử, linh kiện và dịch vụ sản xuất công nghệ cao. Đây cũng là cơ hội để những nền kinh tế có nền tảng công nghiệp điện tử như Việt Nam mở rộng sự hiện diện trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Trong phân tích mới đây về cơ hội của Việt Nam trong chuỗi cung ứng AI, ông Frederic Neumann, Chuyên gia Kinh tế trưởng khu vực châu Á, đồng thời là Đồng Trưởng bộ phận Nghiên cứu Đầu tư Toàn cầu khu vực châu Á của HSBC và ông Justin Feng, Chuyên gia kinh tế khu vực châu Á của HSBC nhận định, siêu chu kỳ AI hiện vẫn duy trì động lực mạnh mẽ.

Nhiều doanh nghiệp đang tận dụng cơ hội từ chuỗi cung ứng AI Chỉ số nhà quản trị mua hàng (PMI) trong lĩnh vực điện tử cho thấy hoạt động sản xuất và đơn hàng tiếp tục mở rộng đối với các sản phẩm điện tử công nghiệp, điện tử tiêu dùng và máy tính tại châu Á cũng như trên thế giới.
Theo các chuyên gia HSBC, dù chưa sản xuất được những loại chip logic tiên tiến nhất hoặc bộ nhớ băng thông cao, Việt Nam đang cung cấp nhiều linh kiện thiết yếu cho trung tâm dữ liệu AI như tủ mạng máy chủ và bảng mạch in. Việt Nam cũng từng bước trở thành một mắt xích quan trọng trong lĩnh vực lắp ráp và kiểm thử bán dẫn gia công.
Nền tảng này được hình thành sau nhiều năm phát triển công nghiệp điện tử, với sự hiện diện của các tập đoàn lớn như Samsung, LG và hệ thống doanh nghiệp cung ứng. Theo HSBC, kim ngạch xuất khẩu máy móc điện và điện tử của Việt Nam trong năm 2025 đạt khoảng 160 tỷ USD, tương đương 30% GDP.
Dòng vốn đầu tư nước ngoài tiếp tục đóng vai trò quan trọng. Riêng trong ba năm gần đây, tổng vốn đầu tư trực tiếp ra nước ngoài từ Trung Quốc đại lục vào Việt Nam đạt khoảng 9 tỷ USD, góp phần mở rộng mạng lưới sản xuất và cung ứng linh kiện.
Tuy nhiên, các chuyên gia HSBC cũng chỉ ra rằng Việt Nam vẫn chủ yếu đảm nhiệm khâu lắp ráp cuối cùng, trong khi nhiều linh kiện và thiết bị có giá trị gia tăng cao hơn được cung cấp bởi doanh nghiệp nước ngoài.
Vì vậy, cơ hội từ AI không chỉ nằm ở việc mở rộng công suất sản xuất mà còn ở khả năng phát triển nhà cung ứng trong nước, tiếp thu công nghệ và nâng cao trình độ kỹ thuật. Đặc biệt, việc mở rộng các trung tâm dữ liệu và hoạt động sản xuất liên quan đến AI đang chịu những giới hạn ngày càng lớn về năng lượng, đất đai, nguồn nước và năng lực sản xuất.
Hạ tầng phải theo kịp công nghệ
Tại một diễn đàn về công nghiệp gần đây, ông ChangKyun Seo, Phó Tổng Giám đốc phụ trách Kho vận, Cơ sở hạ tầng và Hành chính nhân sự Amkor Technology Việt Nam cho rằng, để phát triển hệ sinh thái công nghiệp bán dẫn, cần bảo đảm đồng thời ba yếu tố gồm nguồn nhân lực, hạ tầng kỹ thuật và mạng lưới nhà cung ứng.
Trong đó, nguồn điện ổn định là yêu cầu đặc biệt quan trọng đối với các nhà máy sản xuất công nghệ cao. Theo đại diện Amkor, nhà máy hiện vận hành khoảng 2.000 máy móc, thiết bị sản xuất và dự kiến đầu tư bổ sung hơn 1.500 máy trong năm tới. Khi quy mô sản xuất mở rộng, nhu cầu điện tăng lên, đồng thời yêu cầu về chất lượng và tính liên tục của nguồn cung cũng cao hơn.

Đặc thù sản xuất bán dẫn khiến những sự cố gián đoạn điện dù rất ngắn cũng có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến dây chuyền sản xuất. Vì vậy, khả năng cung cấp điện ổn định không chỉ là điều kiện kỹ thuật mà còn liên quan trực tiếp đến hiệu quả đầu tư.
Ngoài năng lượng, đại diện Amkor cũng đề xuất xây dựng nền tảng thông tin trực tuyến về các nhà cung ứng nội địa, giúp doanh nghiệp FDI thuận lợi hơn khi tìm kiếm, đánh giá và kết nối đối tác.
Từ phía doanh nghiệp mua hàng, bà Hoàng Thu Thủy, đại diện Bộ phận Mua hàng Toàn cầu Panasonic Việt Nam cho biết, 4 tiêu chí cơ bản khi lựa chọn nhà cung cấp gồm: chất lượng, giá thành, giao hàng và dịch vụ.
Tuy nhiên, trước những biến động của thị trường, doanh nghiệp còn cần khả năng ứng phó với gián đoạn chuỗi cung ứng, ứng dụng công nghệ để nâng năng suất, giảm chi phí và đáp ứng các yêu cầu về môi trường, xã hội và quản trị.
Ngoài ra, theo ông Đinh Hoài Nam, Giám đốc cấp cao Phát triển Kinh doanh và Thương mại SLP Việt Nam, nhà đầu tư hiện không chỉ tìm kiếm địa điểm sản xuất có chi phí phù hợp mà còn cần hạ tầng giúp nhanh chóng đi vào vận hành, kết nối thuận lợi với nhà cung ứng, khách hàng và thị trường xuất khẩu.
Việc phát triển đồng bộ hạ tầng công nghiệp và logistics, từ sản xuất, lưu kho đến phân phối, giúp doanh nghiệp rút ngắn thời gian giao hàng, giảm chi phí tồn kho và nâng cao khả năng thích ứng trước biến động.
Từ những yêu cầu trên, tại các địa phương tập trung nhiều dự án công nghệ cao, việc nâng cấp hạ tầng đang trở thành một nhiệm vụ quan trọng để đáp ứng nhu cầu mở rộng sản xuất. Các địa phương cũng chú trọng phát triển nguồn nhân lực kỹ thuật, đặc biệt trong các lĩnh vực bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và sản xuất thông minh.
Theo các chuyên gia HSBC, trong thập kỷ qua, Việt Nam ghi nhận mức gia tăng độ phức tạp của cơ cấu xuất khẩu lớn nhất châu Á, chủ yếu nhờ lĩnh vực điện tử. Tuy nhiên, để duy trì lợi thế, Việt Nam cần tận dụng làn sóng AI để xây dựng năng lực sản xuất và công nghệ, thay vì chỉ mở rộng công suất.
Chính vì thế, việc nâng cấp hạ tầng công nghiệp, phát triển nguồn nhân lực và mạng lưới nhà cung ứng trong nước sẽ có vai trò quan trọng trong quá trình Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng AI, từng bước đảm nhiệm những công đoạn có giá trị gia tăng cao hơn.