Các đầu tàu kinh tế trước áp lực bứt tốc hai con số trong quý IV

Kinh tế Việt Nam tăng tốc mạnh trong 9 tháng đầu năm 2026, với GDP tăng 9,01%, riêng quý III tăng 9,95% - mức cao nhất trong 4 năm. Tuy nhiên, VN-Index vẫn giảm 0,89%, VN30 giảm 6,10%, trong khi khối ngoại bán ròng khoảng 97.200 tỷ đồng trên HOSE. Sự lệch pha cho thấy tăng trưởng kinh tế chưa lập tức chuyển thành dòng tiền và mức định giá cao hơn trên thị trường chứng khoán. Theo báo cáo “Cập nhật tình hình vĩ mô 9 tháng đầu năm 2026” của TCBS Research, GDP tăng tốc qua từng quý, từ 8,15% trong quý I lên 8,81% quý II và 9,95% quý III, đưa mức tăng 9 tháng lên 9,01%. Đáng chú ý, đà tăng này được củng cố bởi nhiều chỉ báo độc lập: khối lượng hàng hóa vận chuyển tăng 15,8%, thu ngân sách tăng 12,1%, xuất khẩu theo tờ khai hải quan tăng 24,5% và PMI duy trì trên ngưỡng 50 trong 15 tháng liên tiếp. Tuy nhiên, thị trường chứng khoán lại chưa phản ánh tương xứng. Sau 9 tháng, VN-Index giảm 0,89% so với cuối năm 2025, VN30 giảm 6,10%, thanh khoản bình quân giảm 26,9%, còn khối ngoại bán ròng khoảng 97.200 tỷ đồng trên HOSE. Nền kinh tế đang tăng tốc, nhưng dòng tiền trên thị trường cổ phiếu chưa chạy cùng nhịp. Tăng trưởng đang dựa nhiều hơn vào đầu tư Điểm đáng chú ý trong bức tranh kinh tế 9 tháng là động lực tăng trưởng đang nghiêng về phía đầu tư và mở rộng năng lực sản xuất. Khu vực công nghiệp - xây dựng tăng 11,21%, đóng góp 49,62% vào mức tăng chung. Riêng công nghiệp chế biến, chế tạo tăng 11,36%, đóng góp 33,85%, trong khi xây dựng tăng 12,22%. Khu vực dịch vụ tăng 8,69%; nông, lâm nghiệp và thủy sản tăng 4,02%. Ở phía sử dụng, tích lũy tài sản tăng 17,88%, riêng quý III tăng 21,39%, cao hơn đáng kể mức tăng 8,51% của tiêu dùng cuối cùng. Vốn đầu tư toàn xã hội 9 tháng đạt 3.109,6 nghìn tỷ đồng, tăng 15,1%. Điều này cho thấy tăng trưởng hiện không đơn thuần đến từ việc người dân chi tiêu nhiều hơn, mà đang được hỗ trợ mạnh bởi quá trình tích lũy tài sản, xây dựng và mở rộng sản xuất. Số liệu về công nghiệp cũng củng cố nhận định này. IIP 9 tháng tăng 12,3%, riêng quý III tăng 14,8%; công nghiệp chế biến, chế tạo tăng 12,9%. Chỉ số tiêu thụ ngành chế biến, chế tạo tăng 12,8%, cao hơn mức 9,1% cùng kỳ năm 2025. Sản lượng công nghiệp tăng ở cả 34/34 địa phương. TCBS đánh giá đây là dấu hiệu cho thấy chất lượng tăng trưởng được cải thiện, khi lao động có việc làm chỉ tăng khoảng 1,3%, trong khi năng suất lao động ước tăng khoảng 7,6%. Đáng chú ý, tín dụng đến cuối tháng 9 tăng 11,59%, thấp hơn mức 13,37% cùng kỳ, trong khi GDP lại tăng nhanh hơn. Dòng vốn đang đi vào năng lực sản xuất Một chi tiết đáng chú ý khác nằm ở cơ cấu nhập khẩu. 9 tháng, nhập khẩu đạt 453,72 tỷ USD, tăng 36,7%. Trong đó, máy móc, thiết bị chiếm 58,3%, nguyên, nhiên vật liệu chiếm 35,8%, còn hàng tiêu dùng chỉ chiếm 5,9%. Như vậy, 94,1% hàng nhập khẩu là tư liệu sản xuất. Theo TCBS, mức nhập siêu 19,42 tỷ USD trong bối cảnh này phần lớn phản ánh một nền kinh tế đang mở rộng công suất hơn là tiêu dùng vượt khả năng. Dòng vốn ngoại cũng cho thấy xu hướng tương tự. Vốn FDI đăng ký đạt 50,36 tỷ USD, tăng 76,4%, trong khi FDI thực hiện đạt 21,07 tỷ USD, tăng 12,1% và là mức cao nhất trong 5 năm. TCBS cho rằng dòng vốn đăng ký hiện tại có thể trở thành “đường ống” năng lực sản xuất cho giai đoạn 2027-2030 khi các dự án đi vào vận hành. Chuỗi vận động của dòng vốn cũng khá rõ: đầu tư toàn xã hội tăng 15,1%, xây dựng tăng 12,22%, vận tải và kho bãi tăng 11,03%, FDI thực hiện tăng 12,1%, chế biến chế tạo tăng 11,36%, xuất khẩu tăng 24,5% và thu nhập người lao động tăng 9%. Đây là nền tảng quan trọng để kỳ vọng lợi nhuận doanh nghiệp cải thiện. Nhưng lợi nhuận tăng chưa đủ để thị trường chứng khoán tăng giá. Ba “trạm” khiến tăng trưởng chưa chuyển thành định giá Theo TCBS, một chỉ tiêu vĩ mô chỉ đến được giá cổ phiếu khi đi qua ba trạm: lãi suất, lợi nhuận doanh nghiệp và dòng tiền. Trong ba yếu tố này, lợi nhuận đang thuận lợi nhất. GDP quý III tăng 9,95%, IIP tăng 14,8%, tiêu thụ ngành chế biến, chế tạo tăng 12,8% - những dữ liệu hỗ trợ triển vọng lợi nhuận của các nhóm sản xuất, hạ tầng và logistics. Ngược lại, trạm lãi suất đang trở nên khó khăn hơn. CPI bình quân 9 tháng tăng 4,52%, vượt nhẹ mục tiêu khoảng 4,5%; riêng tháng 9 tăng 5,08%, trong khi lạm phát cơ bản tăng 4,26%. Khi lạm phát vượt mục tiêu, dư địa nới lỏng tiền tệ trở nên hạn chế. Nói cách khác, tăng trưởng cao không đồng nghĩa với việc thị trường có thêm một môi trường tiền rẻ để đẩy định giá cổ phiếu lên. Ở trạm thứ ba, dòng tiền cũng chưa đảo chiều. Khối ngoại đã bán ròng khoảng 97.200 tỷ đồng trên HOSE trong 9 tháng; riêng tháng 9 còn bán ròng khoảng 4.500 tỷ đồng. Thanh khoản bình quân giảm 26,9% so với cùng kỳ. Vì vậy, dù nền kinh tế tạo ra thêm sản lượng và triển vọng lợi nhuận được cải thiện, thị trường vẫn thiếu một yếu tố quan trọng để tái định giá: dòng tiền. Một lý do khác khiến thị trường chưa thể hoàn toàn lạc quan là những tín hiệu sớm từ khu vực sản xuất. Chỉ số quản lý mua sắm (PMI) tháng 9 đạt 51,9 điểm, tiếp tục trên ngưỡng 50 và đánh dấu tháng thứ 15 liên tiếp mở rộng. Tuy nhiên, đơn hàng mới tăng chậm nhất 5 tháng, chủ yếu nhờ cầu trong nước. Đáng chú ý, đơn hàng xuất khẩu mới giảm tháng thứ hai liên tiếp, với mức giảm mạnh nhất kể từ tháng 4. Trong khi đó, tồn kho ngành chế biến tại ngày 30/9 tăng 11,9% so với cùng kỳ. Như vậy, sản lượng hiện tại vẫn rất mạnh, nhưng thị trường đang phải nhìn xa hơn con số GDP của 9 tháng để đánh giá đơn hàng và lợi nhuận của các quý tới. Sức khỏe doanh nghiệp cũng chưa hoàn toàn đồng đều. Tháng 9, số doanh nghiệp thành lập mới giảm 31,1%, trong khi số doanh nghiệp hoàn tất giải thể tăng 89,3%. TCBS cho rằng điều này cho thấy độ lan tỏa của tăng trưởng chưa đồng đều, đặc biệt giữa doanh nghiệp quy mô lớn và khu vực doanh nghiệp nhỏ. Khoảng cách giữa GDP và chứng khoán vì thế không hẳn phản ánh việc thị trường “bỏ qua” tăng trưởng. Ngược lại, thị trường đang đặt ra những yêu cầu cao hơn đối với chất lượng và tính bền vững của tăng trưởng. Trong quý IV, nhà đầu tư sẽ phải theo dõi sát diễn biến CPI, tín dụng, đơn hàng xuất khẩu và tồn kho. TCBS ước tính hệ thống tín dụng cần tăng thêm khoảng 3,4 điểm % trong ba tháng cuối năm để tiến gần định hướng khoảng 15% cả năm. Nếu tăng trưởng tiếp tục chuyển hóa thành lợi nhuận doanh nghiệp, lạm phát được kiểm soát và dòng tiền quay trở lại, khoảng cách giữa nền kinh tế và thị trường vốn có thể thu hẹp. Ngược lại, nếu lạm phát tiếp tục tăng, đơn hàng xuất khẩu suy yếu và dòng tiền chưa cải thiện, tốc độ tăng GDP cao cũng chưa đủ để tạo ra một mặt bằng định giá mới.

Nhu cầu đầu tư gia tăng cùng mục tiêu tăng trưởng cao đang thúc đẩy việc mở rộng các nguồn vốn trung, dài hạn. Đi cùng quy mô vốn là yêu cầu nâng hiệu quả phân bổ, chất lượng dự án và phát triển cân bằng các kênh huy động. Vốn lớn hơn, hiệu quả cao hơn Bức tranh tăng trưởng năm 2026 cho thấy vai trò ngày càng nổi bật của đầu tư. Báo cáo Triển vọng Phát triển châu Á của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) cho biết, GDP Việt Nam tăng 8,2% trong nửa đầu năm, trong khi tổng vốn hình thành tài sản tăng 15,2%, phản ánh hoạt động đầu tư mạnh từ khu vực công, FDI và tư nhân. Vì thế, nhiều tổ chức quốc tế đã nâng dự báo tăng trưởng của Việt Nam, bởi những hỗ trợ từ sản xuất, nhu cầu trong nước, đầu tư công và FDI. Tuy nhiên, báo cáo của ADB cũng lưu ý, đầu tư và tín dụng tăng nhanh có thể làm gia tăng những điểm dễ tổn thương về tài chính và thu hẹp không gian chính sách. Theo ông Bùi Minh Giáp, Chuyên gia kinh tế trưởng ADB tại Việt Nam, tăng trưởng của Việt Nam có sự đóng góp của nhiều động lực, từ công nghiệp, xây dựng, dịch vụ đến tiêu dùng, đầu tư công, FDI và thương mại. Trong đó, hoạt động đầu tư đang diễn ra mạnh. Tuy nhiên, trọng tâm không chỉ nằm ở lượng vốn đưa vào nền kinh tế. Việt Nam phải nâng hiệu quả sử dụng vốn và lao động để cải thiện năng suất tổng hợp, đồng thời phát triển hạ tầng kết nối và chất lượng nguồn nhân lực. Với đầu tư công, ông Bùi Minh Giáp cho rằng, bên cạnh tiến độ giải ngân, vốn phải tập trung vào những dự án có chất lượng, khả năng lan tỏa và dẫn dắt đầu tư tư nhân, chẳng hạn các dự án giảm chi phí logistics, tăng an ninh năng lượng hoặc cải thiện kết nối vùng. Nếu lựa chọn được dự án hiệu quả, tác động trung và dài hạn sẽ khác với việc đẩy vốn chủ yếu nhằm đạt mục tiêu tăng trưởng trước mắt. Quy mô nguồn lực trong những năm tới cũng rất lớn. Theo phân tích của Ngân hàng UOB, Việt Nam cần khoảng 38,5 triệu tỷ đồng, tương đương khoảng 1,5 nghìn tỷ USD vốn đầu tư trong giai đoạn 2026-2030 để hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao. Nguồn lực này phục vụ hạ tầng, kinh tế xanh, công nghệ, mở rộng năng lực sản xuất, giáo dục và y tế. Tại buổi làm việc với Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC) ngày 28/9/2026, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn cũng nhấn mạnh, trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng 2 con số, nhu cầu vốn cho phát triển kinh tế rất lớn. Việc huy động và phân bổ hiệu quả các nguồn lực tài chính không chỉ đáp ứng yêu cầu trước mắt mà còn phục vụ các mục tiêu phát triển dài hạn, bền vững. Mở rộng các kênh vốn Theo Ngân hàng Nhà nước, tổng dư nợ của IFC tại Việt Nam hiện đạt 2,6 tỷ USD, trong khi tổng vốn cam kết trong tài khóa 2026 đạt 3 tỷ USD, bao gồm vốn ngắn hạn và dài hạn. Ông Arnaud Dupoizat, Giám đốc IFC khu vực Đông Á và Thái Bình Dương cho biết, IFC mong muốn tiếp tục mở rộng đầu tư, huy động vốn quốc tế và hỗ trợ khu vực tư nhân Việt Nam, trong đó chú trọng doanh nghiệp nhỏ và vừa, nông nghiệp và các dự án phát triển dài hạn. Đáng chú ý, IFC sẽ tập trung phát triển các công cụ tài chính trên thị trường vốn để bổ trợ cho nguồn vốn ngân hàng, nhất là đối với dự án dài hạn và hạ tầng; đồng thời huy động thêm nguồn lực quốc tế thông qua cơ chế đồng tài trợ và tăng kết nối nhà đầu tư quốc tế với Việt Nam. Chia sẻ thêm về hướng đa dạng hóa nguồn vốn, bà Jing Zhao, chuyên gia cao cấp về tài chính của Ngân hàng Thế giới cho rằng, việc lựa chọn nguồn tài trợ nên gắn với đặc điểm dự án. Với những dự án có ý nghĩa xã hội lớn nhưng khả năng thu hồi vốn thấp, nguồn lực công giữ vai trò chủ đạo. Trong khi đó, với các dự án có khả năng tạo doanh thu nhưng chưa đủ hấp dẫn nhà đầu tư, vốn công hoặc vốn ưu đãi có thể tham gia để chia sẻ rủi ro, qua đó thu hút thêm nguồn vốn tư nhân. Bà Jing Zhao cũng đề cập, các quỹ hưu trí, doanh nghiệp bảo hiểm và hình thức đầu tư tập thể như những nguồn vốn có đặc điểm kỳ hạn phù hợp với các khoản đầu tư dài hạn. Việc mở rộng sự tham gia của các tổ chức này phải đi cùng nâng cao năng lực đầu tư và phát triển nguồn dự án phù hợp. Cấu trúc các kênh huy động càng đáng chú ý khi ADB, cho biết dư nợ tín dụng tại Việt Nam đến cuối năm 2025 tương đương 145% GDP, trong khi thị trường trái phiếu doanh nghiệp khoảng 10% GDP. Theo ADB, chênh lệch kỳ hạn và bộ đệm vốn đặt ra yêu cầu thận trọng đối với việc tài trợ những dự án hạ tầng quy mô lớn, có thời gian thu hồi vốn dài. Ông Bùi Minh Giáp lưu ý, định hướng này không nhằm giảm vai trò của ngân hàng mà hướng tới một cấu trúc tài chính cân bằng hơn, trong đó các kênh vốn bổ trợ lẫn nhau. Để thị trường vốn đảm nhiệm tốt hơn vai trò cung ứng vốn trung và dài hạn, ngoài tăng phát hành cổ phiếu và trái phiếu, thị trường phải củng cố niềm tin thông qua công bố thông tin minh bạch, xếp hạng tín nhiệm độc lập, quản trị doanh nghiệp tốt hơn và cơ chế bảo vệ nhà đầu tư rõ ràng. Việc thị trường chứng khoán Việt Nam được FTSE Russell nâng hạng tạo thêm một điều kiện cho quá trình này. Tuy nhiên, theo Chuyên gia kinh tế trưởng của ADB, nâng hạng trước hết là chỉ báo ghi nhận những cải thiện đã đạt được; khả năng thu hút nguồn lực trong thời gian tới còn phụ thuộc vào môi trường chính sách, khả năng tiếp cận thông tin và mức độ minh bạch của thị trường. Như vậy, cùng với việc gia tăng quy mô nguồn lực, trọng tâm đang chuyển sang hiệu quả phân bổ và sự phù hợp về kỳ hạn. Vốn công, vốn tư nhân, tín dụng, thị trường vốn và nguồn lực quốc tế có thể bổ trợ cho nhau theo đặc điểm từng dự án, qua đó vừa đáp ứng nhu cầu đầu tư lớn, vừa nâng hiệu quả sử dụng vốn và chất lượng tăng trưởng.

Theo báo cáo Ước tính KQKD Q3/2026 của SSI Research, bức tranh lợi nhuận quý III/2026 giữa các doanh nghiệp có sự phân hóa rõ. Một số doanh nghiệp được hưởng lợi từ giá hàng hóa, sản lượng, bàn giao dự án hoặc sự phục hồi của tiêu dùng. Ngược lại, nhóm bất động sản và một số ngân hàng chịu tác động bởi nền so sánh cao, chi phí tăng hoặc tiến độ ghi nhận doanh thu chậm hơn. Loạt doanh nghiệp có thể tăng trưởng ba chữ số Viglacera (VGC) nằm trong nhóm có mức tăng trưởng lợi nhuận cao nhất. SSI Research ước tính lợi nhuận sau thuế quý III/2026 đạt 331 tỷ đồng, tăng 183% so với cùng kỳ, dù giảm 60% so với quý II. Động lực chính đến từ việc VGC bắt đầu ghi nhận doanh thu cho thuê đất tại KCN Tràng Yên, với khoảng 290 tỷ đồng, cùng sự phục hồi của mảng sản xuất kính. Kết quả kinh doanh còn được hỗ trợ bởi lãi suất tiền gửi tăng và chính sách thuế mới đối với sản phẩm kính xây dựng. Dự báo kết quả kinh doanh của SSI Research SSI Research cũng đề cập mức thuế chống bán phá giá đối với kính nổi nhập khẩu từ Indonesia và Malaysia ở mức 15,17%-63,39%. Với Masan (MSN), lợi nhuận sau thuế quý III/2026 được SSI Research ước tính đạt 4.200 tỷ đồng, tăng 125% so với cùng kỳ và tăng 11% so với quý trước. Mức tăng chủ yếu đến từ đóng góp đột biến của mảng khai khoáng, trong khi bán lẻ tiếp tục được kỳ vọng duy trì tăng trưởng. PHR cũng được dự báo đạt lợi nhuận sau thuế 576 tỷ đồng, tăng 118% so với cùng kỳ và 56% so với quý II. SSI Research dự báo sản lượng tiêu thụ cao su giảm khoảng 8%, nhưng giá bán bình quân tăng khoảng 18%. Đáng chú ý, lợi nhuận cả năm 2026 của PHR được dự báo tăng tới 234%. Trong nhóm tăng trưởng ba chữ số, NT2 được dự báo đạt 428 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế, gấp đôi cùng kỳ, dù giảm 39% so với quý trước. Sản lượng điện khí được kỳ vọng tăng 40-50% nhờ nguồn cung khí được đảm bảo và chi phí khấu hao giảm. Bán lẻ, ngân hàng duy trì đà tăng trưởng Ở lĩnh vực bán lẻ, FRT được SSI Research dự báo đạt 530 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế, tăng 99% so với cùng kỳ và 18% so với quý II. Động lực đến từ việc mở rộng mạng lưới cửa hàng, hiệu quả hoạt động của chuỗi nhà thuốc và sự cải thiện của nhu cầu sản phẩm công nghệ. MWG được dự báo đạt 3.000 tỷ đồng lợi nhuận, tăng 68% so với cùng kỳ nhưng giảm 11% so với quý trước. SSI Research kỳ vọng nhu cầu thay thế, nâng cấp sản phẩm công nghệ, điện máy và sự cải thiện của chuỗi bách hóa tiếp tục hỗ trợ kết quả kinh doanh. Trong nhóm ngân hàng, HDB được dự báo đạt 7.000 tỷ đồng lợi nhuận, tăng 48%; MBB đạt 10.000 tỷ đồng, tăng 38%; MSB đạt 2.100 tỷ đồng, tăng 32%. Một số ngân hàng khác cũng được dự báo tăng trưởng như TPB 31%, BID và CTG cùng 27%, VIB 23%, TCB 15% và VCB 14%. Riêng VPB, SSI Research ước tính lợi nhuận sau thuế quý III đạt 10.000 tỷ đồng, tăng 9% so với cùng kỳ nhưng giảm 9% so với quý trước. Tăng trưởng tín dụng tiếp tục là động lực chính, trong khi thu nhập ngoài lãi được hỗ trợ bởi hoạt động tư vấn phát hành trái phiếu doanh nghiệp. Dầu khí, điện và cảng biển: lợi nhuận tiếp tục cải thiện Ở nhóm năng lượng, GAS được dự báo đạt 4.076 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế, tăng 60% so với cùng kỳ. PVT đạt khoảng 595 tỷ đồng, tăng 71%, trong khi POW đạt 1.103 tỷ đồng, tăng 36%. Với POW, sản lượng điện được kỳ vọng tăng 35-45%, nhờ các nhà máy nhiệt điện hiện hữu và đóng góp của dự án Nhơn Trạch 3&4. SSI Research dự báo lợi nhuận cả năm 2026 của POW tăng tới 156%. GMD cũng được dự báo đạt 720 tỷ đồng lợi nhuận, tăng 67%. Động lực đến từ sản lượng qua cảng Gemalink và lợi nhuận mảng vận tải biển. SSI Research đồng thời đề cập khoản hoàn nhập dự phòng bất thường 624 tỷ đồng từ thoái vốn tại CJ Logistics trong quý II/2026. Bất động sản phân hóa mạnh Ở nhóm bất động sản, VHM được SSI Research ước tính đạt 4.601 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế trong quý III, tăng 3,7% so với cùng kỳ nhưng giảm tới 83% so với quý trước. Lợi nhuận chủ yếu đến từ bàn giao các dự án Golden City, Wonder City, Royal Island và Green Paradise. NLG được dự báo đạt 236 tỷ đồng, tăng nhẹ 1% so với cùng kỳ. Trong khi đó, KDH có thể đạt 185 tỷ đồng, giảm 22%. Lợi nhuận KDH chủ yếu đến từ bàn giao sản phẩm thấp tầng tại dự án Gladia, trong khi quý trước có nền lợi nhuận cao và khoản lãi tài chính bất thường từ việc ngừng hợp nhất Bình Trưng Mới. HDG cũng nằm trong nhóm suy giảm, với lợi nhuận dự báo 176 tỷ đồng, giảm 38%. Đối với PVD, lợi nhuận được dự báo đạt 200 tỷ đồng, giảm 28%, do chi phí tăng từ khoản đầu tư giàn PVD IX trong quý III. IDC, STB chịu áp lực giảm lợi nhuận Ở chiều ngược lại, IDC là một trong những doanh nghiệp được dự báo giảm lợi nhuận mạnh nhất. SSI Research ước tính lợi nhuận sau thuế quý III đạt 457 tỷ đồng, giảm 53% so với cùng kỳ và 29% so với quý II. Nguyên nhân chủ yếu là diện tích đất khu công nghiệp bàn giao trong quý III dự kiến chỉ khoảng 10 ha, giảm 71% so với cùng kỳ. Trong đó, KCN Hựu Thạnh và KCN Phú Mỹ II mở rộng đóng góp chính. Giá cho thuê đất được dự báo khoảng 140 USD/m²/chu kỳ thuê, tăng 3%. Tại ngân hàng, STB được dự báo đạt 2.000 tỷ đồng lợi nhuận, giảm 45% so với cùng kỳ. SSI Research cho rằng chi phí dự phòng vẫn ở mức cao, dù tăng trưởng tín dụng được kỳ vọng cải thiện từ quý III. Đáng chú ý, HPG lại được dự báo tăng 37%, lên 5.500 tỷ đồng, nhưng giảm 14% so với quý trước. SSI Research cho rằng chi phí đầu vào tăng nhanh hơn giá thép trong quý III, trong khi mặt bằng lãi suất cao hơn làm gia tăng chi phí lãi vay.

Không dừng ở địa giới hành chính Một thay đổi đáng chú ý trong tư duy phát triển vùng được đặt ra tại Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 28/8/2026 của Bộ Chính trị về phát triển các vùng và tổ chức không gian phát triển quốc gia trong giai đoạn mới là yêu cầu tái cấu trúc, quản lý và khai thác hiệu quả không gian phát triển vùng đồng bộ với không gian phát triển quốc gia trên cơ sở phát huy tối đa ưu điểm nổi trội, lợi thế cạnh tranh, bản sắc văn hoá của từng vùng và từng địa phương; phát huy vai trò đi đầu, dẫn dắt, lan toả của các vùng động lực, hành lang kinh tế, cực tăng trưởng… Yêu cầu này cho thấy nguồn lực phát triển cần được nhìn trong không gian rộng hơn phạm vi của từng địa phương, gắn với vị trí, chức năng và khả năng kết nối của mỗi địa bàn trong tổng thể vùng, các hành lang kinh tế. Đối với phía Bắc, hành lang kinh tế Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh được xác định là một trong những hành lang kinh tế quan trọng, tạo không gian kết nối từ khu vực cửa khẩu, qua các trung tâm kinh tế, sản xuất lớn tới hệ thống cảng biển. Phát biểu tại Diễn đàn Logistics vùng lần VII năm 2026 mới đây, ông Nguyễn Ngọc Tuấn, Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương cho rằng, không gian kinh tế cần được cấu trúc theo các dòng lưu chuyển của hàng hóa, vốn, công nghệ, nhân lực và tri thức. Trong đó, hành lang kinh tế, cực tăng trưởng và chuỗi giá trị được kết nối để tạo ra giá trị gia tăng và sức lan tỏa. Trong cấu trúc này, logistics là một trong những lĩnh vực thể hiện được tính liên vùng. Dòng hàng từ nhà máy đến thị trường, cảng biển hay cửa khẩu thường đi qua nhiều địa phương và nhiều đầu mối khác nhau. Theo ông Hà Vũ Hào, Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Cảng Hải Phòng, một container không kết thúc hành trình khi rời tàu xuống cảng. Hiệu quả của cảng biển phụ thuộc mật thiết vào sự đồng bộ của hạ tầng phía sau, bao gồm đường bộ, đường thủy nội địa, đường sắt, các cảng cạn, kho bãi và trung tâm logistics. Bởi ngay cả khi cảng được đầu tư hiện đại, nếu kết nối hậu cần không thông suốt thì chuỗi logistics vẫn có thể bị nghẽn. Là một doanh nghiệp vận tải, ông Cáp Trọng Cường, Tổng Giám đốc Tập đoàn Macstar cũng đề cập đến tình trạng nhiều khu công nghiệp, khu chế xuất và cụm công nghiệp chưa có vị trí phù hợp để phương tiện thủy tiếp cận. Theo ông Cường, tình trạng này làm tăng chi phí khai thác và khiến doanh nghiệp khó duy trì các tuyến vận tải thường xuyên. Do đó cần hoàn thiện quy hoạch và đầu tư cảng cạn, ICD, bãi container rỗng, cảng thủy nội địa và trung tâm logistics gắn với các tuyến đường thủy; đồng thời hình thành các tuyến vận tải thủy thường xuyên kết nối cảng biển với ICD, cảng cạn, khu công nghiệp và trung tâm logistics. Đảm bảo hiệu quả của mạng lưới Nghị quyết số 27-NQ/TW không chỉ đặt vấn đề tổ chức lại không gian mà còn yêu cầu đổi mới cơ chế điều phối và liên kết vùng; tăng tính đồng bộ giữa quy hoạch, đầu tư, kết cấu hạ tầng và phân bổ nguồn lực. Mục tiêu là khắc phục tình trạng phát triển phân tán, thiếu liên kết giữa các địa phương. Điểm này càng đáng chú ý khi nhu cầu đầu tư hạ tầng ngày càng lớn. Một dự án nằm trên địa bàn một tỉnh, thành phố có thể phục vụ hoạt động sản xuất, xuất nhập khẩu của nhiều địa phương khác. Ngược lại, hiệu quả của một công trình lớn cũng có thể phụ thuộc vào những hạng mục nằm ngoài địa giới nơi công trình đó được đầu tư. Cảng biển là một trường hợp điển hình. Công suất cảng tăng nhưng khả năng tiếp nhận thêm dòng hàng còn phụ thuộc vào năng lực vận chuyển, kho bãi, trung chuyển và các khu vực sản xuất phía sau. Tương tự, khi một khu công nghiệp mở rộng sản xuất, nhu cầu hạ tầng phát sinh không chỉ ở địa phương đặt khu công nghiệp mà còn trên hành trình hàng hóa tới cảng biển, cửa khẩu và thị trường. Vì thế, việc lựa chọn nguồn lực đầu tư cần tính đến phạm vi tác động của từng dự án, nhất là những công trình phục vụ dòng hàng và hoạt động sản xuất của nhiều địa phương. Từ góc nhìn quốc tế, ông Stéphane Graber, Tổng Giám đốc Liên đoàn các Hiệp hội Giao nhận Vận tải Thế giới (FIATA) nhấn mạnh, đầu tư cơ sở hạ tầng là điều kiện cần nhưng chưa đủ. Khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng còn phụ thuộc vào chia sẻ thông tin, hợp tác công - tư và mức độ ứng dụng các công cụ thương mại số phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế. Ông Graber đưa ra 4 nhóm điều kiện đối với một trung tâm trung chuyển, gồm vị trí địa lý và hạ tầng vật lý; kết nối đa phương thức; tốc độ và độ ổn định trong vận hành; khả năng kết nối dữ liệu và đồng bộ pháp lý. Trong đó, dữ liệu vận tải, thương mại và thông quan cần được trao đổi thuận lợi giữa các bên trong chuỗi logistics. Đại diện FIATA cũng khuyến nghị tăng kết nối các tuyến đường sắt, đường thủy nội địa và đường bộ từ cảng biển đến các trung tâm sản xuất, nhà máy; đồng thời thúc đẩy hài hòa thủ tục hải quan nhằm hạn chế tình trạng hàng hóa đã được xử lý nhanh ở một đầu nhưng lại bị ách tắc ở điểm tiếp theo. Đối với doanh nghiệp, điều cần thiết là một mạng lưới có khả năng đưa hàng hóa từ nơi sản xuất tới thị trường ổn định và thuận lợi. Còn với mỗi địa phương, hiệu quả của một dự án liên vùng có thể vượt khỏi phạm vi địa giới khi công trình đó đồng thời mở rộng khả năng tiếp cận cảng biển, cửa khẩu và thị trường cho doanh nghiệp ở các địa phương khác, qua đó phát huy tốt hơn vai trò dẫn dắt và lan tỏa của các cực tăng trưởng.

Khoảng cách từ có tiền đến tạo ra công nghệ Việt Nam đang đứng trước yêu cầu vừa mở rộng các nguồn lực cho phát triển, vừa nâng hiệu quả sử dụng khi mô hình tăng trưởng ngày càng dựa nhiều hơn vào khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chất lượng nguồn nhân lực. Vì thế, vấn đề quan trọng hơn là đưa những nguồn lực sẵn có vào đúng nơi, kết nối với nhau và chuyển hóa thành năng suất, giá trị gia tăng. Phát biểu tại Hội thảo khoa học quốc gia “Khơi thông và sử dụng hiệu quả các nguồn lực cho phát triển kinh tế trong kỷ nguyên mới” mới đây, PGS.TS. Bùi Đức Thọ, Giám đốc Đại học Kinh tế Quốc dân cho rằng, trong giai đoạn phát triển mới, vấn đề không chỉ là Việt Nam có bao nhiêu nguồn lực, mà quan trọng hơn là làm thế nào khai thông những nguồn lực đang bị ách tắc, khơi dậy nguồn lực tiềm ẩn, thu hút nguồn lực mới và phân bổ hiệu quả để tạo ra giá trị kinh tế - xã hội cao nhất. Theo PGS.TS Vũ Trọng Lâm, Giám đốc, Tổng Biên tập Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, lợi thế phát triển của một quốc gia ngày càng được quyết định bởi năng lực tổ chức, kết nối và chuyển hóa nguồn lực thành năng suất, giá trị gia tăng và sức mạnh phát triển. Đặt trong yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng, câu chuyện sử dụng nguồn lực càng rõ hơn ở lĩnh vực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. PGS.TS Vũ Sỹ Cường, Học viện Tài chính cho biết, khi mô hình phát triển chuyển sang dựa nhiều hơn vào tri thức và công nghệ, cách huy động và sử dụng nguồn lực tài chính cũng phải thay đổi. Thực tế cho thấy khu vực doanh nghiệp đang ngày càng giữ vai trò lớn hơn trong hoạt động nghiên cứu và phát triển. Năm 2023, R&D tại khu vực doanh nghiệp chiếm 77,76% tổng chi R&D, trong khi các tổ chức R&D chiếm 11,93%. Con số này cho thấy dư địa đáng kể để chuyển trọng tâm từ Nhà nước trực tiếp cấp vốn sang sử dụng nguồn lực công làm “vốn mồi”, tạo động lực để doanh nghiệp tăng đầu tư cho nghiên cứu, đổi mới công nghệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Tuy nhiên, theo PGS.TS. Vũ Sỹ Cường, một số chính sách hiện vẫn mới dừng ở văn bản khung; doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, còn thiếu thông tin về các chương trình hỗ trợ. Vì thế, yêu cầu đặt ra không đơn thuần là bổ sung thêm một nguồn vốn mới, mà cần phổ biến và hướng dẫn cụ thể hơn cho doanh nghiệp về các ưu đãi thuế, tài chính dành cho R&D; hỗ trợ doanh nghiệp tham gia chuỗi giá trị trong nước và toàn cầu; hỗ trợ đăng ký quyền sở hữu trí tuệ và chuyển đổi sang mô hình doanh nghiệp khoa học, công nghệ... Nhìn rộng hơn từ nguồn lực tài chính sang hiệu quả của toàn bộ nền kinh tế, PGS.TS. Hoàng Văn Hoan, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh cho rằng, một nghịch lý đang tồn tại là các nguồn lực của Việt Nam mở rộng nhanh hơn khả năng chuyển hóa thành kết quả phát triển. Trong giai đoạn 2015-2025, quy mô vốn đầu tư, nhân lực, khoa học, công nghệ và hạ tầng số đều được mở rộng. Thị trường vốn tiếp tục phát triển, đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng ngày càng lớn. Tuy nhiên, tốc độ tăng TFP giai đoạn 2021-2025 chỉ đạt 2,91%, gần như không thay đổi so với giai đoạn trước; hiệu quả sử dụng vốn chưa ổn định và nguồn lực chưa chuyển mạnh sang các ngành có năng suất cao. Theo PGS.TS. Hoàng Văn Hoan, vấn đề cần giải quyết là “khoảng cách” giữa có nguồn lực và chuyển hóa được nguồn lực. Một trong những hướng đi quan trọng là làm rõ quyền, lợi ích và trách nhiệm của các chủ thể, đồng thời kết nối thể chế, thị trường, doanh nghiệp, công nghệ và dữ liệu. Trong đó, khu vực tư nhân giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Khi doanh nghiệp đã trở thành khu vực chiếm tỷ trọng lớn trong tổng chi R&D, hiệu quả chính sách không chỉ thể hiện ở số tiền ngân sách dành cho khoa học, công nghệ, mà còn ở khả năng tạo ra môi trường để doanh nghiệp sẵn sàng bỏ thêm vốn, chấp nhận rủi ro nghiên cứu và đưa kết quả nghiên cứu ra thị trường. Có vốn, có công nghệ vẫn cần người làm chủ Dòng tiền và công nghệ mới chỉ là một phần của bài toán. Khả năng chuyển hóa những nguồn lực này thành năng suất còn phụ thuộc trực tiếp vào nguồn nhân lực công nghệ chất lượng cao. GS.TSKH Nguyễn Đình Đức, Chủ tịch Hội đồng Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội cho biết, Việt Nam đã đạt những kết quả đáng ghi nhận trong khoa học, công nghệ và chuyển đổi số. Kinh tế số đóng góp 14,02% GDP; năng suất lao động đạt khoảng 245 triệu đồng/lao động và tăng 6,83% theo giá so sánh. Tuy nhiên, đầu tư cho R&D mới ở mức khoảng 0,41% GDP năm 2023, thấp hơn đáng kể so với mục tiêu 2% GDP vào năm 2030 theo định hướng tại Nghị quyết 57-NQ/TW. Khoảng cách cũng thể hiện rõ ở nguồn nhân lực. Nhu cầu kỹ sư công nghệ thông tin và công nghệ số hiện khoảng 150.000 người mỗi năm, trong khi khả năng đáp ứng mới đạt khoảng 50%. Các lĩnh vực AI, khoa học dữ liệu, an ninh mạng và bán dẫn đặc biệt cần nguồn nhân lực trình độ cao. Theo GS.TSKH Nguyễn Đình Đức, nếu không đồng thời cải thiện đầu tư cho R&D, chất lượng nhân lực và liên kết nghiên cứu - sản xuất, công nghệ khó trở thành động lực tăng trưởng thực chất. Vì thế, bài toán không thể giải quyết riêng ở từng nguồn lực. Một hướng được đề xuất là xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo “4 nhà”, trong đó Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, doanh nghiệp là trung tâm đổi mới sáng tạo, nhà trường là cái nôi nghiên cứu và nhà khoa học là hạt nhân. Các trường đại học cũng cần chuyển mạnh sang mô hình đại học nghiên cứu, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Từ những khoảng cách về vốn, công nghệ đến nhân lực, yêu cầu đặt ra không chỉ là dành thêm nguồn lực cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, mà quan trọng hơn là thay đổi cách sử dụng và đo lường hiệu quả của nguồn lực này. Khi mỗi đồng vốn công có thể kéo thêm vốn doanh nghiệp, mỗi kết quả nghiên cứu có đường đi vào sản xuất và nguồn nhân lực đủ khả năng làm chủ công nghệ, khoảng cách từ “có nguồn lực” đến “tạo ra giá trị” mới thực sự được thu hẹp. Đây mới là nền tảng để khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành động lực thực chất cho mục tiêu tăng trưởng cao trong giai đoạn mới.