Thứ năm, 19/11/2026

Điện thoại (024) 6287 3463

Đường dây nóng (024) 6287 3463

Liên hệ quảng cáo (+84)915.632.345

Thứ năm, 19/11/2026
Share on Facebook
Copy to Clipboard

MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ CÔNG TÁC KẾ TOÁN TÀI CHÍNH TẠI CÁC CÔNG TY NIÊM YẾT TRÊN TTCK VIỆT NAM

TTCK Việt nam cho đến nay vẫn chưa là “hàn thử biểu” của nền kinh tế và chưa là kênh huy động vốn của DN

 

ThS. Hoàng Thị Việt Hà

 

I. Vài nét về thực trạng TTCK Việt nam

TTCK Việt nam đã đi vào hoạt động từ năm 2000, sau  8 năm hoạt động đã trở thành một kênh huy động vốn dài hạn cho đầu tư phát triển. Theo đánh giá ban đầu TTCK Việt nam bước đầu hoạt động tương đối an toàn, không gây ra những biến động lớn hoặc tác động tiêu cực đến hoạt động kinh tế xã hôi của đất nước. Tính đến tháng 11 năm 2008 cả nước có 312 công ty niêm yết trên Sở giao dịch chứng khoán và Trung tâm giao dịch chứng khoán (TTGDCK). Hiện nay trên TTCK Việt nam, bên cạnh thị trường có tổ chức hoạt động của TTCK tự do còn ở phạm vi khá rộng với khoảng trên 800 loại cổ phiếu đang được giao dịch với giá trị ước tính gấp hơn 2 lần giá  trị của thị trường có tổ chức.  TTCK Việt nam cho đến nay vẫn chưa là “hàn thử biểu” của nền kinh tế và chưa là kênh huy động vốn của DN. Chức năng cung ứng vốn dài hạn cho nền kinh tế của TTCK Việt nam vẫn chưa thể hiện rõ. Vốn dài hạn vẫn chủ yếu được thực hiện thông qua thị trường tiền tệ. Đó là điểm bất cập không phù hợp với sự phát triển của TTTC.

Nhìn lại TTCK Việt nam sau 8 năm hoạt động, một số tồn tại đáng quan tâm, đó là:

a - Quy mô của TTCK Việt nam so với các nước trong khu vực vẫn còn nhỏ, tuy vốn hóa thị trường tăng nhanh có thời gian đạt 45% GDP. Trên TTCK chỉ có  một số công ty lớn ở lĩnh vực kinh doanh tương đối ổn định, có mức tăng trưởng đều qua các năm, còn lại phần lớn các công ty niêm yết vẫn chưa phải là công ty lớn nhất trong nền kinh tế và chưa đại diện tiêu biểu cho sự đóng góp tỷ trọng lớn vào GDP của Việt nam. Giá chứng khoán (chỉ số giá cổ phiếu VN- index) tăng giảm thất thường, TTCK trong thời gian qua vẫn chưa đảm bảo sự bền vững lành mạnh. Từ năm 2006 đến nay, TTCK Việt nam đã phát triển lên một cấp độ mới vừa trải  qua nhiều thăng trầm đột ngột. Thị trường có lúc  hừng hực sôi động, nở bung như “bong bóng” sau đó lại “xì hơi” tụt dốc. Tuy trong thời gian rất ngắn, TTCK Việt nam có những bước tiến vượt bậc và có không ít thành công, song cũng như chưa bao giờ như lúc này tâm lý bất ổn lại ngự trị trong các nhà đầu tư. Nếu nhìn lại sau 2 năm Việt nam gia nhập WTO chúng ta lại càng thấy rõ điều đó. Trong 2 năm 2007 và 2008, TTCK Việt nam diễn biến khá phức tạp thể hiện qua các giai đoạn phát triển khác nhau. Tiếp theo đà suy giảm của TTCK trong năm 2007, chỉ số giá chứng khoán trong năm 2008 tiếp tục diễn biến phức tạp theo chiều hướng suy giảm.

b- Về hoạt động của các tổ chức trung gian và hỗ trợ thị trường còn nhiều bất cập về tài chính. Mặc dù các công ty chứng khoán (CTCK) đã phát hành thêm cổ phiếu, trái phiếu để tăng quy mô vốn hoạt động hoặc vốn điều lệ từ các chủ sở hữu vốn (đối với các CTCK trực thuộc NHTM), nhưng nhìn chung vốn điều lệ vẫn còn thấp, đã ảnh hưởng đến khả năng tham gia thị trường của các công ty chỉ đóng vai trò đầu tư dẫn dắt thị trường hoặc rủi ro do mức vốn khả dụng thấp.

c- Các DN sau khi cổ phần hóa chưa tích cực đưa cổ phiếu vào đăng ký, lưu ký tập trung để niêm yết và giao dịch qua các SGDCK TP.HCM và TTGDCK Hà nội bởi nhiều lý do không chính đáng

d - Tuy Luật Chứng khoán được ra đời thay thế Nghị định 144/2003/NĐ-CP, ngày 28/11/2003 của Chính phủ về Chứng khoán và TTCK, song hệ thống pháp luật về TTCK còn bất cập và chưa được hoàn thiện. Sự đồng bộ, phù hợp với các văn bản quy phạm pháp luật khác có liên quan, đặc biệt là Luật Doanh nghiệp, Luật các tổ chức tín dụng, Luật kinh doanh bảo hiểm... còn chưa thật hoàn thiện. So với yêu cầu đòi hỏi của thực tế của sự phát triển thị trường tài chính và các định chế tài chính trong nền kinh tế thị trường đối với năng lực quản lý và sự phối hợp của các cơ quan quản lý Nhà nước còn hạn chế.

Thực hiện tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế, hệ thống kế toán Việt Nam trong những năm qua đã có sự đổi mới sâu sắc với Luật Kế toán đã được Quốc hội thông qua, Bộ Tài chính đã ban hành 26 chuẩn mực kế toán (VAS) và các thông tư hướng dẫn các chuẩn mực kế toán cũng như các văn bản sửa đổi, bổ sung. Mới đây, ngày 31/12/2007 Bộ Tài chính cũng đã ban hành Thông tư số 161/2007/TT-BTC về việc hướng dẫn thực hiện 16 chuẩn mực kế toán ban hành theo Quyết định số 149/2001/QĐ-BTC ngày 31/12/2001, Quyết định số 165/2002/QĐ-BTC ngày 31/12/2002 và Quyết định số 234/2003/QĐ-BTC ngày 30/12/2003 của Bộ trưởng Bộ Tài chính. Tuy nhiên, bên cạnh những mặt đạt được, chế độ kế toán DN hiện hành vẫn còn những tồn tại nhất định và điều này cũng đã và đang ảnh hưởng đến hiệu quả và chất lượng hoạt động của các công ty niêm yết và công ty đại chúng ở Việt nam hiện nay.

Việt nam đã gia nhập WTO và đẩy mạnh hội nhập kinh tế, điều đó giúp cho việc đẩy mạnh các nguồn vốn đầu tư nước ngoài vào Việt nam, đặc biệt là dòng vốn đầu tư gián tiếp thông qua TTCK, đáp ứng nhu cầu cho việc huy động nguồn vốn đầu tư nước ngoài khoảng 30% trong tổng số 140 tỷ USD cho giai đoạn phát triển kinh tế 2006-2010. Việc mở cửa TTCK Việt nam sẽ tạo ra sự cạnh tranh giữa các tổ chức kinh doanh chứng khoán trong và ngoài nước để cung cấp dịch vụ với chất lượng cao cho nhà đầu tư. Đồng thời từ đó sẽ trao đổi học tập kinh nghiệm và hợp tác trong việc phát triển TTCK Việt nam. Việt nam gia nhập WTO sẽ mang lại nhiều tác động trực tiếp tới hoạt động của các công ty niêm yết cũng như cung cấp dịch vụ chứng khoán. Đây cũng sẽ là những đối tượng chịu tác động trực tiếp của các cam kết cụ thể của Việt nam trong lĩnh vực này, đây là những thách thức.

Với sự phát triển của nền kinh tế và thị trường vốn, quy mô TTCK và nhu cầu về dịch vụ chứng khoán trong thời gian tới sẽ tăng mạnh. Sự xuất hiện của các quỹ  đầu tư và nhà ĐTNN có tác động mạnh tới phát triển thị trường, tuy nhiên cũng tiềm ẩn nguy cơ cao khi cơ sở hạ tầng chứng khoán phát triển không tương ứng với thị trường. Đồng thời, đây sẽ là thách thức lớn đối với việc giám sát rủi ro, duy trì sự phát triển bền vững của TTCK; đã và đang đặt ra nhiều yêu cầu và thách thức đối với công tác kế toán tài chính của các công ty niêm yết trước yêu cầu phát triển ổn định và bền vững của TTCK Việt nam cũng như nền kinh tế Việt nam.

 

II. Một số vấn đề về công tác kế toán tài chính của các DN niêm yết

            Vấn đề nổi lên trong hoạt động của TTCK đang cho thấy sự gia tăng những hạn chế, khiếm khuyết và cả các sai phạm liên quan đến các quy định về  kế toán tài chính của các công ty niêm yết. Có thể nói rằng những khiếm khuyết, bất cập  này chính là một trong những nguyên nhân chủ chốt và sâu xa ảnh hưởng đến sự phát triển của TTCK Việt nam. Để phát triển TTCK ổn định và bền vững cần thiết phải có biện pháp nhanh chóng để khắc phục những bất ổn liên quan đến công tác kế toán tài chính của các DN  niêm yết hiện nay.

Qua thực tế nghiên cứu và tìm hiểu, chúng tôi xin nêu ra những  vấn đề đáng quan tâm liên quan đến công tác kế toán tài chính của các DN  niêm yết hiện nay.

1. Vi phạm  quy định về công bố thông tin theo Luật Kế toán

Luật Chứng khoán đã dành một chương riêng - Chương VIII để quy định về vấn đề công bố thông tin, kèm theo đó là Thông tư số 38/2007/TT-BTC của Bộ Tài chính ban hành ngày 18/4/2007 hướng dẫn việc công bố thông tin trên TTCK.  Về vấn đề công khai thông tin, Sở giao dịch chứng khoán thành phố Hồ Chí Minh và TTGDCK Hà Nội được xem là 2 tổ chức giao dịch “canh trợ” chứng khoán của Việt nam. Uỷ ban chứng khoán Nhà nước là cơ quan điều hành cuộc chơi. Các cơ quan, tổ chức này đã có nhiều nỗ lực dựa vào các văn bản pháp luật để ban hành các qui định, qui chế nhằm bảo đảm các “chợ” chứng khoán  của Việt nam hoặt động công bằng, lành mạnh và có hiệu quả. Tuy nhiên, rủi ro lớn nhất của nhà đầu tư trong kinh doanh chứng khoán là vấn đề thông tin công khai. Thực tế cho thấy không có nhiều các DN thực hiện nghiêm Quy chế quản trị công ty theo Quyết định 12/QĐ-BTC ngày 13/3/2007 của Bộ Tài chính áp dụng cho các công ty niêm yết.

Kém công khai hoá là một trong số các vấn đề lớn của quản trị công ty hiện nay ở nước ta, ảnh hưởng rất lớn đến lòng tin của các nhà đầu tư. Chủ sở hữu, các cổ đông không nhận được một cách kịp thời, chính xác và đầy đủ các thông tin cơ bản về công ty. Các thông tin cơ bản đó bao gồm từ tổng số tài sản đến đánh giá chính xác về thực trạng tài chính hiện nay và thông tin về lưu chuyển tiền tệ trong quá khứ. Đó là những thông tin “cứng”, thông tin chuẩn mực cho phép các nhà đầu tư đánh giá trị giá công ty theo thực trạng, nghĩa là đánh giá trị giá công ty theo đúng những gì đã diễn ra trong quá khứ; hoặc cho phép nhà đầu tư ước tính được trị giá giải thể công ty theo cách các tài sản của công ty được bán một cách đơn lẻ.

Chủ sở hữu, các cổ đông nói chung cũng không nhận được thông tin “mềm”, hay thông tin dự tính tương lai. Thông tin loại này bao gồm những dự đoán của Hội đồng quản trị hay cán bộ quản lý khác về những biến đổi giá có thể xảy ra trên mỗi loại thị trường mà công ty đang hoạt động (thị trường sản phẩm, thị trường cung ứng nguyên liệu, thị trường vốn, thị trường lao động v.v.), và ước tính thay đổi cầu đối với sản phẩm của công ty. Thông tin loại này là không thể thiếu được để đánh giá trị giá công ty trong dòng vận động, vì nó cho phép nhà đầu tư dự tính được những thay đổi có thể xảy ra trong tương lai trong lưu chuyển tiền tệ.

Các thông tin trực tiếp liên quan đến lợi ích của những người quản lý cũng rất ít, thậm chí không được công khai hoá. Đó là các thông tin về tiền lương, thù lao, và lợi ích khác của người quản lý, thông tin về dòng tiền đến với cổ đông đa số.

Chế độ công bố thông tin của các DN trong nước không theo thông lệ quốc tế tốt nhất hoặc bị sai lệch vì bất kỳ lý do gì (như báo cáo sai sự thật, gian lận kiểm toán, do tham nhũng…) là một trong những nhân tố gây mất lòng tin lớn nhất ở các nhà đầu tư.

Hiện thời, thông tin về đối tượng mà nhà đầu tư gửi gắm tiền bạc và “tương lai” của mình đến từ ba nguồn: Bản cáo bạch (do tự công ty soạn ra); các báo cáo tài chính (cũng do tự công ty đưa ra); và các tin đồn đại. Cả ba nguồn thông tin này, nói chung, không có gì đảm bảo chắc chắn. Có một tâm lý rất đỗi bình thường là không ai dại gì tự khai báo về “những cái dở” của mình. Cho nên, chỉ đến khi nội bộ Công ty Bông Bạch Tuyết xung đột thì người ta mới biết Công ty này báo lãi, nhưng thực ra đang lỗ nặng. Hoặc có thể nêu một ví dụ khác về  việc thông tin  thiếu có cơ sở tin cậy: Một công ty S trên sàn Hà nội có giá cổ phiếu có lúc lớn hơn 500.000đ/CP (mệnh giá 10.000đ), có báo cáo kết quả kinh doanh quí I, quí II năm 2007 dòng lãi ghi bằng mực đỏ (trong kế toán, mực đỏ là ghi số âm, gọi là lỗ) trong bảng phân tích tài chính ghi ROE = 6%; còn ROA = 30%. Với một người làm kế toán tuân theo Luật Kế toán sẽ gọi BCTC  của công ty này do một người không hiểu gì về kế toán lập. Rất tiếc là tổ chức quản lý “chợ” chứng khoán Hà nội không có ý kiến gì. Ở sàn chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh tình trạng không khá hơn. Một công ty niêm yết có vốn tự có sau năm 2006 là 11 tỷ đồng trong khi lợi nhuận ròng là 21 tỷ; quí I năm 2007 là 14 tỷ, trong khi họ chỉ trả cổ tức bằng tiền trong năm 2007 là 900 đồng trên một cổ phiếu còn lại chủ yếu trả bằng cổ phiếu thưởng và phát hành cổ phiếu. Tương tự như vật, nhiều CTCK dựa vào thông tin không đáng tin cậy để “làm mưa làm gió” làm giá đối với thị trường.

Các trường hợp vi phạm pháp luật về chứng khoán và TTCK bị xử phạt trong năm 2008:

Hành vi vi phạm

Số trường hợp vi phạm bị xử lý

Tỷ lệ

Vi phạm các quy định về công ty đại chúng, chào bán chứng khoán ra công chúng; vi phạm quy định về chế độ báo và công bố thông tin của công ty đại chúng, công ty niêm yết

 

94

 

75,8%

Vi phạm quy định về giao dịch chứng khoán như giao dịch giả tạo; thao túng thị trường; thực hiện giao dịch chứng khoán mà không báo cáo của các cổ đông nội bộ công ty niêm yết

 

19

 

15,3%

Vi phạm các quy định về hoạt động kinh doanh chứng khoán của các CTCK; vi phạm quy định về chế độ báo và công bố thông tin của CTCK

 

11

 

8,9%

Tổng số

124

100%

 

Nguồn: Uỷ ban chứng khoán Nhà nước

Một trong những giải pháp quan trọng bậc nhất để bảo vệ các nhà đầu tư là quy định kiểm toán độc lập đối với tất cả các công ty tham gia và chuẩn bị tham gia TTCK. Hiện nay, trong lĩnh vực kinh doanh, luật pháp của Việt nam mới chỉ buộc kiểm toán độc lập đối với DNNN, DN có vốn đầu tư nước ngoài và các tổ chức tín dụng. Còn hàng chục vạn DN, trong đó có hàng vạn công ty cổ phần (CTCP) không phải chịu quy định này. Sự cần thiết của kiểm toán nhiều người đã biết và tán đồng, nhưng hiện thời việc kiểm toán các CTCP mới chỉ bắt buộc thực hiện khi công ty định chào bán ra công chúng.

 

2. Sử dụng những thủ thuật  không chính đáng về kế toán

Qua thực tế hoạt động của TTCK Việt nam cho thấy, có nhiều lý do khiến các bản BCTC không minh bạch và một trong số đó là cổ phiếu bị đánh giá quá cao (overvaluation). Giá cổ phiếu cao đồng nghĩa với kỳ vọng cao của nhà đầu tư về khả năng sinh lợi của công ty, từ đó gây sức ép lên ban lãnh đạo công ty buộc phải tạo ra mức lợi nhuận tương ứng nếu không muốn nhận phản ứng tiêu cực từ thị trường. Mặt khác, ban lãnh đạo công ty  cũng nắm giữ một số lượng lớn cổ phiếu, nên bản thân họ không muốn giá cổ phiếu bị sụt giảm. Những lý do này khiến các nhà quản lý khó có lựa chọn nào khác hơn là tìm những thủ thuật để làm đẹp báo cáo tài chính, và nó được coi là biện pháp đối phó hữu hiệu nhằm tạo ra ảo tưởng công ty đang làm ăn phát đạt. Vì thế, một khi nhà đầu tư phát hiện DN thiếu minh bạch trong cung cấp thông tin, hậu quả sẽ khó lường. Trong bài viết này, chúng tôi xin đề cập đến những thủ thuật hợp pháp, tuân thủ theo chuẩn mực kế toán mà một số DN đã và đang sử dụng và đây cũng là những biện pháp được nhiều DN nước ngoài sử dụng. Chúng tôi cho rằng, dù áp dụng biện pháp nào, về lâu dài đều không có lợi cho nhà đầu tư cũng như cho chính công ty. Xét trên phạm vi toàn xã hội, hậu quả còn nặng nề hơn, vì bê bối tài chính của một công ty không chỉ ảnh hưởng riêng đến công ty đó, mà còn làm xói mòn lòng tin của nhà đầu tư đối với thị trường. Để ngăn chặc những tác động tiêu cực của “Overvaluation”, các DN cần có ý thức cung cấp thông tin đầy đủ và minh bạch cho nhà đầu tư.

Trước hết, trong quá trình lập báo cáo tài chính, các công ty thường sử dụng rất nhiều các ước tính kế toán (Accrual earnings management) có ảnh hưởng trực tiếp tới lợi nhuận trong kỳ của công ty. Một số thủ thuật làm tăng mức lợi nhuận thường gặp như giảm mức khấu hao, giảm mức dự phòng, giảm giá hàng tồn kho, giảm dự phòng nơ khó đói, không ghi nhận chi phí khi tài sản bị giảm giá xuống dưới giá trị thuần, vốn hoá các khoản chi phí không đủ điều kiện... Thủ thuật phù phép lợi nhuận dựa trên các ước tính kế toán thực chất không làm tăng lợi nhuận mà chỉ đơn thuần chuyển lợi nhuận của kỳ sau sang kỳ hiện tại. Hậu quả tất yếu là lợi nhuận các năm sau sẽ bị giảm. Để tiếp tục đáp ứng kỳ vọng ngày càng cao của thị trường, BCTC các năm tiếp theo cũng phải được phù phép. Tuy nhiên, càng về sau, mức lợi nhuận cần phù phép càng lớn khiến cho việc sử dụng các ước tính kế toán trở lên vô hiệu. Đến khi “giấy không thể gói được lửa”, khủng hoảng là điều khó tránh khỏi.

Ngoài ra, một số DN còn có thể phù phép lợi nhuận thông qua việc giàn xếp một số giao dịch thực nhằm tăng lợi nhuận trong năm hiện tại, mặc dù các giao dịch đó có thể không có lợi cho công ty về lâu dài. Một biện pháp các DN thường sử dụng để tăng lợi nhuận khi thấy có nguy cơ không đạt kế hoạch đặt ra là giảm giá bán hoặc nới lỏng các điều kiện tín dụng nhằm tăng lượng hàng bán ra trong những tháng cuối năm tài chính. Biện pháp nữa là công bố kế hoạch tăng giá bán đầu năm sau. Ví dụ, để tăng lợi nhuận Quí IV/2007, công ty T đã dùng “chiêu” công bố kế hoạch tăng giá bán từ Quí I/2008, lập tức doanh thu Quí IV/2007 sẽ tăng vọt. Hai biện pháp này cho phép công ty tăng lợi nhuận trong năm hiện tại, nhưng sẽ bị giảm vào các năm sau, vì thực chất công ty đã chuyển lợi nhuận của năm sau sang năm hiện tại. Mặt khác, tăng giá bán năm sau còn làm giảm khả năng cạnh tranh của công ty trên thị trường.

Thực hiện trì hoãn thanh lý tài sản không có nhu cầu sử dụng hoặc các khoản đầu tư không hiệu quả cũng có thể coi là một phương pháp mà một số DN sử dụng. Đối với các tài sản DN không có nhu cầu sử dụng hoặc các khoản đầu tư không mang lại hiệu quả, giải pháp tối ưu là thanh lý càng sớm càng tốt. Tuy nhiên, thanh lý tài sản thường đem lại một khoản lỗ cho công ty trong năm hiện tại. Do đó, nếu lợi nhuận trong năm hiện tại có nguy cơ không đạt được mức kỳ vọng của thị trường, lãnh đạo công ty có thể không muốn thanh lý, mặc dù trì hoãn sẽ gây nhiều thiệt hại cho công ty như làm phát sinh chi phí bảo quản, cản trở không gian sản xuất. Với các tài sản và các khoản đầu tư không hiệu quả thì càng nắm giữ lâu, DN càng lỗ. Bên cạnh đó, ngoài việc trì hoãn thanh lý các khoản đầu tư không hiệu quả, công ty có thể bán các khoản đầu tư sinh lời nhằm tăng thêm lợi nhuận cho năm hiện tại. Động thái này được ví như “gặt lúa non”. Vì thế, áp dụng biện pháp trên có nghĩa là công ty tự nguyện bỏ qua tiềm năng sinh lời lớn từ các khoản đầu tư này trong những năm tiếp theo.

 

3. Những hạn chế, bất cập về chính sách liên quan đến công tác kế toán:

            Ngoài những vấn đề nêu trên, qua thực tế nghiên cứu, chúng tôi cũng nêu lên những vấn đề hạn chế, bất cập trong công tác kế toán liên quan đến các DN cổ phần và niêm yết ở Việt nam hiện nay đang cần có sự tháo gỡ và giải quyết kịp thời về cơ chế, chính sách của các cơ quan quản lý.

            3.1. Về vấn đề kế toán cổ phiếu ngân quĩ tại các công ty cổ phần

            Tùy theo tình hình phát triển, nhu cầu về vốn cũng như yêu cầu quản lý mà công ty cổ phần có thể mua lại các lọai cổ phiếu do mình đã phát hành. Các cổ phiếu đã phát hành được công ty cổ phần mua lại được gọi là cổ phiếu ngân quĩ. Tuy nhiên việc nhìn nhận về cổ phiếu ngân quĩ ở Việt nam cũng còn nhiều điều chưa rõ ràng.  Các công ty cổ phần khác nhau có cách hạch toán khác nhau về việc thu hồi và tái phát hành cổ phiếu ngân quĩ. Tuy nhiên hiện đang tồn tại sự khác biệt giữa kế toán Việt nam và những qui định của chuẩn mực quốc tế về cổ phiếu ngân quĩ. Theo chuẩn mực quốc tế về kế toán , “tài sản” của công ty phải là nguồn lợi kinh tế sẽ mang lại lợi nhuận cho công ty và việc mua lại cổ phiếu ngân quĩ này là luồng đi ra của tài sản DN. Trong khi đó theo kế toán Việt Nam, khi công ty cổ phần mua lại những cổ phiếu do họ phát hành thì những cổ phiếu này giờ trở thành tài sản đầu tư của DN. Cụ thể là cổ phiếu quĩ sẽ được phản ảnh vào tài khoản 121 “đầu tư chứng khoán ngắn hạn”, chi tiết 1211 – cổ phiếu. Việc hạch toán như vậy cũng có nghĩa là công ty cổ phần chuyển đổi từ vốn bằng tiền sang thành một khoản đầu tư tài chính. Khoản “đầu tư chứng khoán 121” của Việt nam cũng được hiểu là những hoạt động đầu tư ra bên ngoài DN với mục đích kiếm lời. Trong khi đó cổ phiếu ngân quĩ mà công ty đang nắm giữ là những cổ phiếu hiện đang không còn lưu hành nữa, cổ tức của những cổ phiếu này cũng không phải trả, nghĩa là chẳng có khoản lợi nào được tạo ra khi công ty đang nắm giữ những cổ phiếu này. Vậy thì cổ phiếu ngân quĩ có nên xem là tài sản của DN hay không?

            Ngoài ra cũng theo qui định của kế toán Việt nam, số dư tài khoản 121, phần giá trị cổ phiếu ngân quĩ được ghi bằng số âm dưới hình thức ghi trong ngoặc đơn (***) đặt dưới chỉ tiêu nguồn vốn kinh doanh của mục B – nguồn  vốn chủ sở hữu, bên nguồn vốn của bảng cân đối kế toán. Thực tế cho thấy, việc phản ánh như vậy chưa thật rõ ràng, vì một khoản được xem là tài sản, nhưng khi trình bày trên bảng cân đối kế toán lại phản ánh bên nguồn vốn.

Tại một DN khác, hội đồng quản trị quyết định dùng các quĩ DN để mua lại các cổ phiếu làm cổ phiếu ngân quĩ như quĩ đầu tư phát triển, quĩ khấu hao... Cách hạch toán như vậy sẽ trực tiếp thay đổi vốn chủ sở hữu (vốn chủ sở hữu giảm). Ví dụ sau đây sẽ cho thấy việc hạch toán cổ phiếu ngân quỹ làm giảm vốn chủ sở hữu: công ty cổ phần B có bảng cân đối kế toán trước khi mua lại cổ phiếu làm cổ phiếu quĩ như sau: (trích)

Nguồn vốn chủ sở hữu:                      10.140.000.000

Nguồn vốn kinh doanh:                     10.000.000.000

(cổ phiếu thường 1.000.000 cổ phiếu, mệnh giá 10.000 đ/cổ phiếu)

Quĩ đầu tư phát triển:                                       20.000.000

Lợi nhuận chưa phân phối:    120.000.000

Giả sử công ty B dùng quĩ đầu tư phát triển mua lại 2.000 cổ phiếu để làm cổ phiếu ngân quĩ, giá mua đúng  bằng mệnh giá 10.000 đ/ cổ phiếu. Vậy bảng cân đối kế toán sau khi mua lại sẽ là:

Nguồn  vốn chủ sở hữu          10.120.000.000

Nguồn vốn kinh doanh           10.000.000.000

(cổ phiếu thường 1.000.000 cổ phiếu, mệnh giá 10.000 đồng/cổ phiếu

Lợi nhuận thực hiện               120.000.000

Vậy tổng vốn sở hữu có giảm đi, tuy nhiên giá trị phần vốn điều lệ không thay đổi, phần mô tả cổ phiếu trên nếu mô tả là 998.000 cổ  phiếu thì cũng  không chính xác (vì nếu lấy vốn kinh doanh  là 10.000.000.000 chia cho số cổ phiếu thì mệnh giá bây giờ tăng thành 10.020 đ >10.000 đồng/cổ phiếu). Nếu vẫn tiếp tục mô tả 1.000.000 cổ phiếu thì cũng không phải vì thực sự chỉ có 998.000 cổ phiếu đang lưu hành còn 2.000 cổ phiếu ký quĩ hiện đang không còn lưu hành nữa. Ngoài ra chẳng có sự trình bày thích hợp nào khác trên bảng cân đối kế toán cho thấy được những chi phí bỏ ra để mua lại cổ phiếu ngân quĩ.

Sau khi giữ cổ phiếu ngân quĩ một thời gian, khi có nhu cầu, công ty cổ phần có thể tái phát hành lại cổ phiếu ngân quĩ. Theo kế toán  Việt nam khi đó phần chênh lệch giữa giá bán cổ phiếu ngân quĩ ra thị trường và giá mà công ty cổ phần đã mua lại những cổ phiếu này trước kia sẽ được xem như doanh thu hay chi phí hoạt động tài chính, hoặc có một số DN hạch toán trực tiếp làm tăng hay giảm lợi nhuận chưa phân phối. Như đã đề cập ở phần trên, theo chuẩn mực kế toán quốc tế  qui định (SIC 16) là “không có khoản thu nhập hay mất mát nào ghi nhận trên báo cáo thu nhập liên quan đến việc bán, phát hành hay chấm dứt sử dụng của cổ phiếu ngân quĩ”. Nhiều ý kiến cho rằng việc phản ánh của kế toán Việt nam liên quan đến việc tái phát hành của cổ phiếu ngân quĩ là chưa chính xác.

 

3.2. Về vấn đề liên quan đến lập báo cáo tài chính hợp nhất.

Về thời điểm lập báo cáo tài chính hợp nhất (BCTCHN) lần đầu tiên, VAS 25 – BCTCHN và các khoản đầu tư vào công ty con không quy định, còn VAS 11 – Hợp nhất kinh doanh thì quy định thời điểm lập BCTCHN “đó là thời điểm sớm nhất theo quy định hiện hành”. Thông tư 161/2007/TT-BTC cũng không quy định. Tuy nhiên, khi hướng dẫn sự điều chỉnh trong quá trình hợp nhất thì lại luôn xuất hiện cụm từ “…điều chỉnh từ sau ngày đầu tư đến cuối kỳ trước”. Với cụm từ này đối tượng quan tâm sẽ chỉ hiểu được đó là ảnh hưởng của những thay đổi trong khoản thời gian từ sau ngày đầu tư đến đầu năm nay chứ không biết được ảnh hưởng tại ngay thời điểm hợp nhất hay đầu tư. Điều này sẽ không chính xác vì không thể tính toán được những khoản chênh lệch phát sinh tại thời điểm đó (giá phí hợp nhất, lợi thế thương mại…). Bên cạnh đó, cũng không biết được ảnh hưởng của từng thời điểm đầu tư vì tại ngày đầu tư tỷ lệ vốn đầu tư vào công ty con có thể là 60% nhưng thời gian sau – chưa kết thúc năm tài chính, vẫn trong niên độ kế toán đó – tỷ lệ đầu tư của nhà đầu tư tiếp tục bổ sung thêm là 70% điều này sẽ không xử lý được nếu cứ áp dụng theo quy định hiện hành. Thực tế hiện nay theo quy định của Chuẩn mực kế toán quốc tế số 27 (IFRS 27), BCTCHN và BCTC riêng có chia thời điểm lập BCTCHN thành là: thời điểm hợp nhất, thời điểm cuối năm của năm hợp nhất, thời điểm năm hợp nhất liền kề và thời điểm những năm tiếp theo.

Theo quy định hiện hành về BCTCHN, đối tượng quan tâm sẽ thấy hầu như đây là những quy định để lập Bảng cân đối kế toán hợp nhất mà không có các BCTC khác (vì theo quy định hệ thống BCTCHN phải gồm 04 mẫu biểu báo cáo), mặc dù Báo cáo kết quả kinh doanh hợp nhất tuy đề cập tới nhưng chỉ có chỉ tiêu lợi nhuận sau thuế thu nhập DN rất khó thực hiện. Như vậy, với quy định này thì cuối kỳ lập BCTCHN sẽ thực hiện rất khó khăn. Đối với các chuẩn mực kế toán quốc tế thì có quy định đầy đủ đến Bảng cân đối kế toán hợp nhất, Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh hợp nhất và Báo cáo lưu chuyển tiền tệ hợp nhất.

Theo Thông tư số 23/2005/TT-BTC ngày 30/3/2005 của Bộ Tài chính, phần hướng dẫn kế toán Chuẩn mực “BCTCHN và kế toán khoản đầu tư vào công ty con” tại điểm hướng dẫn bổ sung Mục C “Lợi ích của cổ đông thiểu số” trong Bảng cân đối kế toán hợp nhất có mã số là 500. Nhưng phần “Tổng cộng nguồn vốn” vẫn là mã số 440 là chưa hợp lý nhưng vấn đề này vẫn chưa được điều chỉnh trong thông tư 161/2007/TT-BTC; đồng thời cũng chưa quy định về việc xác định Lợi ích của cổ đông thiểu số một cách cụ thể.

Bên cạnh đó, thực tế cho thấy, so với trước đây thì việc lập hệ thống BCTC hiện nay phức tạp hơn nhiều, Bảng cân đối kế toán, Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh và báo cáo lưu chuyển tiền tệ có nhiều chỉ tiêu được tổng hợp, rút gọn hơn trước đây và những chỉ tiêu này sẽ được trình bày rõ hơn trong phần thuyết minh, điều này dẫn đến vấn đề là để lập được BCTC này thì cần thiết phải Lập Bản thuyết minh BCTC trước vì như vậy mới có cơ sở số liệu để ghi vào các chỉ tiêu được tham chiếu. Theo quy trình lập hệ thống BCTC là lại lập Bản thuyết minh BCTC trước là hoàn toàn không hợp lý. Bên cạnh đó, trong quá trình hạch toán kế toán, chế độ quy định có 3 hoạt động là hoạt động kinh doanh, hoạt động tài chính và hoạt động khác. Nhưng trong Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh lại chia ra 2 hoạt động kinh doanh (bao gồm hoạt động kinh doanh và hoạt động tài chính) và hoạt động khác điều này làm cho sự tư duy của người lập chưa được logic. Hơn thế nữa, trong báo cáo lưu chuyển tiền tệ lại chia ra luồng tiền của 3 hoạt động là hoạt động kinh doanh, hoạt động đầu tư và hoạt động khác, với cách quy định này thì cơ bản thống nhất với quy định về hạch toán nhưng vẫn không thống nhất với việc trình bày trên Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh./.

 

Tài liệu tham khảo:

1. Kế toán quản trị trong DN, Tạp chí Kế toán số tháng 9-2007;

 2.Ý kiến trao đổi vể hướng dẫn áp dụng kế toán quản trị trong DN, Tạp chí Kinh tế phát triển số tháng 12-2008;

3. Kế toán quản trị trong kiểm soát chất lượng toàn diện - Vấn đề cần quan tâm của các DN Việt Nam, http://www.vaa.vn, 17-10-2008;

4. PGS TS. Phạm Văn Dược (2002), “Vận dụng kế toán quản trị vào các DN Việt Nam”, Đề tài nghiên cứu khoa học, Trường Đại Học Kinh Tế Tp.HCM;

5. Nguyễn Sơn, “Tăng cường quản lý giám sát nhằm phát triển ổn định, bền vững TTCK Việt nam”, Hội thảo khoa học quốc tế “Cơ chế và biện pháp giám sát TTTC Việt Nam và Trung Quốc”, Hà Nội, 11/2008

6. Nguyễn Đình Tài, Sự hình thành và phát triển TTTC của nền kinh tế chuyển đổi Việt nam, NXB “Chính trị Quốc gia”, 1999.

7. Robert S.Kaplan, Anthony A.Atkinson, “Advanced Management Accounting” (Second Edition), Prentice Hall International Inc, Chapter 10: “Measuring Quality” pages: 372- 411;

8. Anthony A.Atkinson, Rajiv D. Banker, Robert S.Kaplan,, S. Mark Young, “Management Accounting” (Third Edition), Prentice Hall International Inc, Chapter 10: “Motivating Behavior in Management Accounting anh Control Systems” pages: 394- 424

Lượt xem: 0

Làn sóng AI đặt ra bài toán mới cho hạ tầng công nghiệp Việt Nam

Việt Nam đang mở rộng vai trò trong chuỗi cung ứng điện tử và trí tuệ nhân tạo toàn cầu. Tuy nhiên, để tận dụng cơ hội này, năng lực sản xuất cần được hỗ trợ bởi hạ tầng công nghiệp đồng bộ, nguồn điện ổn định, logistics hiệu quả và mạng lưới nhà cung ứng đủ sức đáp ứng yêu cầu của các tập đoàn công nghệ. Cơ hội từ chuỗi cung ứng AI Làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo thêm nhu cầu đối với các sản phẩm điện tử, linh kiện và dịch vụ sản xuất công nghệ cao. Đây cũng là cơ hội để những nền kinh tế có nền tảng công nghiệp điện tử như Việt Nam mở rộng sự hiện diện trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Trong phân tích mới đây về cơ hội của Việt Nam trong chuỗi cung ứng AI, ông Frederic Neumann, Chuyên gia Kinh tế trưởng khu vực châu Á, đồng thời là Đồng Trưởng bộ phận Nghiên cứu Đầu tư Toàn cầu khu vực châu Á của HSBC và ông Justin Feng, Chuyên gia kinh tế khu vực châu Á của HSBC nhận định, siêu chu kỳ AI hiện vẫn duy trì động lực mạnh mẽ. Nhiều doanh nghiệp đang tận dụng cơ hội từ chuỗi cung ứng AI Chỉ số nhà quản trị mua hàng (PMI) trong lĩnh vực điện tử cho thấy hoạt động sản xuất và đơn hàng tiếp tục mở rộng đối với các sản phẩm điện tử công nghiệp, điện tử tiêu dùng và máy tính tại châu Á cũng như trên thế giới. Theo các chuyên gia HSBC, dù chưa sản xuất được những loại chip logic tiên tiến nhất hoặc bộ nhớ băng thông cao, Việt Nam đang cung cấp nhiều linh kiện thiết yếu cho trung tâm dữ liệu AI như tủ mạng máy chủ và bảng mạch in. Việt Nam cũng từng bước trở thành một mắt xích quan trọng trong lĩnh vực lắp ráp và kiểm thử bán dẫn gia công. Nền tảng này được hình thành sau nhiều năm phát triển công nghiệp điện tử, với sự hiện diện của các tập đoàn lớn như Samsung, LG và hệ thống doanh nghiệp cung ứng. Theo HSBC, kim ngạch xuất khẩu máy móc điện và điện tử của Việt Nam trong năm 2025 đạt khoảng 160 tỷ USD, tương đương 30% GDP. Dòng vốn đầu tư nước ngoài tiếp tục đóng vai trò quan trọng. Riêng trong ba năm gần đây, tổng vốn đầu tư trực tiếp ra nước ngoài từ Trung Quốc đại lục vào Việt Nam đạt khoảng 9 tỷ USD, góp phần mở rộng mạng lưới sản xuất và cung ứng linh kiện. Tuy nhiên, các chuyên gia HSBC cũng chỉ ra rằng Việt Nam vẫn chủ yếu đảm nhiệm khâu lắp ráp cuối cùng, trong khi nhiều linh kiện và thiết bị có giá trị gia tăng cao hơn được cung cấp bởi doanh nghiệp nước ngoài. Vì vậy, cơ hội từ AI không chỉ nằm ở việc mở rộng công suất sản xuất mà còn ở khả năng phát triển nhà cung ứng trong nước, tiếp thu công nghệ và nâng cao trình độ kỹ thuật. Đặc biệt, việc mở rộng các trung tâm dữ liệu và hoạt động sản xuất liên quan đến AI đang chịu những giới hạn ngày càng lớn về năng lượng, đất đai, nguồn nước và năng lực sản xuất. Hạ tầng phải theo kịp công nghệ Tại một diễn đàn về công nghiệp gần đây, ông ChangKyun Seo, Phó Tổng Giám đốc phụ trách Kho vận, Cơ sở hạ tầng và Hành chính nhân sự Amkor Technology Việt Nam cho rằng, để phát triển hệ sinh thái công nghiệp bán dẫn, cần bảo đảm đồng thời ba yếu tố gồm nguồn nhân lực, hạ tầng kỹ thuật và mạng lưới nhà cung ứng. Trong đó, nguồn điện ổn định là yêu cầu đặc biệt quan trọng đối với các nhà máy sản xuất công nghệ cao. Theo đại diện Amkor, nhà máy hiện vận hành khoảng 2.000 máy móc, thiết bị sản xuất và dự kiến đầu tư bổ sung hơn 1.500 máy trong năm tới. Khi quy mô sản xuất mở rộng, nhu cầu điện tăng lên, đồng thời yêu cầu về chất lượng và tính liên tục của nguồn cung cũng cao hơn. Đặc thù sản xuất bán dẫn khiến những sự cố gián đoạn điện dù rất ngắn cũng có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến dây chuyền sản xuất. Vì vậy, khả năng cung cấp điện ổn định không chỉ là điều kiện kỹ thuật mà còn liên quan trực tiếp đến hiệu quả đầu tư. Ngoài năng lượng, đại diện Amkor cũng đề xuất xây dựng nền tảng thông tin trực tuyến về các nhà cung ứng nội địa, giúp doanh nghiệp FDI thuận lợi hơn khi tìm kiếm, đánh giá và kết nối đối tác. Từ phía doanh nghiệp mua hàng, bà Hoàng Thu Thủy, đại diện Bộ phận Mua hàng Toàn cầu Panasonic Việt Nam cho biết, 4 tiêu chí cơ bản khi lựa chọn nhà cung cấp gồm: chất lượng, giá thành, giao hàng và dịch vụ. Tuy nhiên, trước những biến động của thị trường, doanh nghiệp còn cần khả năng ứng phó với gián đoạn chuỗi cung ứng, ứng dụng công nghệ để nâng năng suất, giảm chi phí và đáp ứng các yêu cầu về môi trường, xã hội và quản trị. Ngoài ra, theo ông Đinh Hoài Nam, Giám đốc cấp cao Phát triển Kinh doanh và Thương mại SLP Việt Nam, nhà đầu tư hiện không chỉ tìm kiếm địa điểm sản xuất có chi phí phù hợp mà còn cần hạ tầng giúp nhanh chóng đi vào vận hành, kết nối thuận lợi với nhà cung ứng, khách hàng và thị trường xuất khẩu. Việc phát triển đồng bộ hạ tầng công nghiệp và logistics, từ sản xuất, lưu kho đến phân phối, giúp doanh nghiệp rút ngắn thời gian giao hàng, giảm chi phí tồn kho và nâng cao khả năng thích ứng trước biến động. Từ những yêu cầu trên, tại các địa phương tập trung nhiều dự án công nghệ cao, việc nâng cấp hạ tầng đang trở thành một nhiệm vụ quan trọng để đáp ứng nhu cầu mở rộng sản xuất. Các địa phương cũng chú trọng phát triển nguồn nhân lực kỹ thuật, đặc biệt trong các lĩnh vực bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và sản xuất thông minh. Theo các chuyên gia HSBC, trong thập kỷ qua, Việt Nam ghi nhận mức gia tăng độ phức tạp của cơ cấu xuất khẩu lớn nhất châu Á, chủ yếu nhờ lĩnh vực điện tử. Tuy nhiên, để duy trì lợi thế, Việt Nam cần tận dụng làn sóng AI để xây dựng năng lực sản xuất và công nghệ, thay vì chỉ mở rộng công suất. Chính vì thế, việc nâng cấp hạ tầng công nghiệp, phát triển nguồn nhân lực và mạng lưới nhà cung ứng trong nước sẽ có vai trò quan trọng trong quá trình Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng AI, từng bước đảm nhiệm những công đoạn có giá trị gia tăng cao hơn.

Từ thu hút FDI đến nâng tầm năng lực công nghiệp hỗ trợ Việt Nam

Nghị quyết số 10-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng thu hút đầu tư nước ngoài, tăng cường liên kết giữa khu vực FDI và doanh nghiệp trong nước. Từ thực tiễn công nghiệp hỗ trợ, việc phát triển nhà cung ứng, nâng cao năng lực công nghệ và hình thành mạng lưới sản xuất nội địa đang trở thành những yếu tố quan trọng để gia tăng giá trị tạo ra tại Việt Nam. Tăng cường liên kết FDI đòi hỏi doanh nghiệp trong nước chủ động nâng cấp năng lực Từ thu hút FDI đến phát triển nhà cung ứng nội địa Sau nhiều năm thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), Việt Nam đã hình thành những trung tâm sản xuất lớn trong lĩnh vực điện tử, cơ khí, ô tô và nhiều ngành công nghiệp chế biến, chế tạo. Sự hiện diện của các tập đoàn đa quốc gia tạo ra nhu cầu đáng kể về linh kiện, phụ tùng, thiết bị và dịch vụ kỹ thuật, mở rộng thị trường cho doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ trong nước. Tuy nhiên, quy mô đầu tư và xuất khẩu của khu vực FDI chưa phản ánh đầy đủ khả năng tham gia của doanh nghiệp Việt Nam vào chuỗi giá trị. Phần lớn tập đoàn đa quốc gia đã thiết lập mạng lưới nhà cung cấp ổn định trước khi đầu tư vào Việt Nam. Do đó, doanh nghiệp nội địa muốn gia nhập chuỗi phải chứng minh được khả năng cạnh tranh về chất lượng, giá thành và tiến độ giao hàng. Trong bối cảnh như vậy, Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 8/6/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài trong giai đoạn mới đặt ra định hướng nâng cao chất lượng thu hút FDI, tăng cường liên kết với doanh nghiệp trong nước, thúc đẩy chuyển giao công nghệ và nâng cao giá trị gia tăng nội địa. Tuy nhiên, mức độ nội địa hóa còn phụ thuộc vào mục tiêu đầu tư của từng tập đoàn. Vì thế, tăng cường liên kết FDI đòi hỏi doanh nghiệp trong nước chủ động nâng cấp năng lực, đồng thời cần những cơ chế kết nối phù hợp với nhu cầu thực tế của nhà mua hàng. Tại Công ty TNHH Dụng cụ An Mi, doanh nghiệp chuyên sản xuất dụng cụ cắt gọt kim loại phục vụ ngành cơ khí chính xác, bà Nguyễn Nguyệt Anh, Giám đốc An Mi cho biết, khoảng 70% khách hàng của doanh nghiệp là các công ty FDI. Để đáp ứng yêu cầu của từng nhóm khách hàng, An Mi lựa chọn chuyên môn hóa hoạt động sản xuất. Nhà máy tại Hưng Yên phục vụ lĩnh vực ô tô, xe máy, hàng không - vũ trụ và an ninh - quốc phòng; nhà máy tại Bắc Ninh, khánh thành ngày 15/10/2026, tập trung vào công nghiệp 3C gồm máy tính, thiết bị truyền thông và điện tử tiêu dùng. Theo bà Nguyễn Nguyệt Anh, doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy đầu tư năng lực sản xuất sang xây dựng năng lực cung ứng. Máy móc, thiết bị và nhân lực là điều kiện ban đầu, nhưng yêu cầu quan trọng hơn là khả năng đáp ứng ổn định về chất lượng, tiến độ và quản trị. Bên cạnh năng lực sản xuất trực tiếp, hoạt động kết nối và tổ chức nguồn cung cũng đóng vai trò quan trọng trong việc tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp Việt Nam và khu vực FDI. Cũng về vấn đề này, bà Trần Thị Thương Huyền, Giám đốc Công ty cổ phần Bách Liên, doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực vật tư, thiết bị và dịch vụ bảo trì, sửa chữa, vận hành nhà máy (MRO) với thương hiệu VietMRO cho biết, Công ty hiện phục vụ hơn 1.000 khách hàng, phần lớn là các nhà máy FDI và nhà máy lớn trong nước. Lợi thế của nhà cung ứng không đơn thuần nằm ở quy mô mạng lưới, mà còn ở khả năng điều phối nguồn hàng, xác định đúng sản phẩm, đúng tiêu chuẩn và giao hàng đúng thời điểm. Trong môi trường sản xuất công nghiệp, việc thiếu một linh kiện hoặc vật tư cần thiết có thể ảnh hưởng đến hoạt động của cả dây chuyền. Vì vậy, doanh nghiệp cung ứng phải xây dựng năng lực vận hành ổn định, minh bạch và có khả năng đáp ứng khi nhu cầu của khách hàng tăng lên. Nâng năng lực chế tạo, gia tăng giá trị trong nước Cùng với việc phát triển mạng lưới nhà cung ứng, yêu cầu quan trọng khác trong thực hiện định hướng của Nghị quyết số 10-NQ/TW là nâng cao năng lực công nghệ, từng bước mở rộng sự tham gia của doanh nghiệp Việt Nam vào những công đoạn có giá trị gia tăng cao. Trong lĩnh vực cơ khí chế tạo, Công ty cổ phần Cơ điện TOMECO là một trường hợp cho thấy quá trình nâng cấp công nghệ gắn với yêu cầu của khách hàng quốc tế. Theo ông Lê Quý Khả, Chủ tịch Hội đồng quản trị, Tổng Giám đốc TOMECO, việc hợp tác với các đối tác nước ngoài đã thúc đẩy doanh nghiệp từng bước hoàn thiện hệ thống quản lý chất lượng, quy trình hàn và hồ sơ kỹ thuật. Để chủ động thực hiện các công đoạn sản xuất có yêu cầu kỹ thuật cao, TOMECO đầu tư Nhà máy Công nghiệp hỗ trợ TOMECO SI tại Khu công nghiệp Hỗ trợ Nam Hà Nội (HANSSIP). Nhà máy tập trung vào cơ khí chính xác, gia công hạng nặng, chế tạo thiết bị công suất lớn và sản phẩm OEM phục vụ xuất khẩu. Việc đưa những công đoạn trước đây phải thuê ngoài vào sản xuất nội bộ giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng kiểm soát chất lượng, tiến độ và đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật phức tạp. Tuy nhiên, nâng cao năng lực của từng doanh nghiệp cần đi cùng việc phát triển hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ, trong đó có sự kết nối giữa doanh nghiệp trong nước, nhà đầu tư FDI và các tổ chức nghiên cứu. Theo ông Nguyễn Hoàng, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Công nghiệp hỗ trợ TP. Hà Nội (HANSIBA), Chủ tịch Tập đoàn N&G, sự hiện diện của doanh nghiệp Việt Nam cùng các nhà đầu tư quốc tế tạo thêm cơ hội hợp tác sản xuất, phát triển mạng lưới cung ứng và thu hút doanh nghiệp trong nước tham gia hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ. Như vậy, từ định hướng của Nghị quyết số 10-NQ/TW đến thực tiễn sản xuất, yêu cầu tăng cường liên kết FDI cần được triển khai đồng thời với phát triển năng lực doanh nghiệp trong nước. Qua đó góp phần nâng cao khả năng tham gia chuỗi cung ứng, tăng giá trị sản xuất trong nước và phát huy hiệu quả lan tỏa của dòng vốn FDI.

Các đầu tàu kinh tế trước áp lực bứt tốc hai con số trong quý IV

Để đạt mục tiêu tăng trưởng GDP cả năm 2026 ở mức hai con số, Chính phủ yêu cầu các địa phương có quy mô kinh tế lớn phát huy mạnh hơn vai trò dẫn dắt. Trong khi Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh phải tăng tốc đáng kể, Hải Phòng, Quảng Ninh, Bắc Ninh cần duy trì đà tăng trưởng cao, thúc đẩy đầu tư, sản xuất và tiêu dùng. Áp lực tăng trưởng dồn vào những tháng cuối năm Theo Nghị quyết số 312/NQ-CP ngày 5/10/2026 của Chính phủ, GDP quý III ước tăng 9,95% so với cùng kỳ, đưa mức tăng trưởng 9 tháng lên 9,01%. Để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số cả năm, GDP quý IV phải tăng trên 12,5%. Tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 9/2026, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng nhấn mạnh, đây là nhiệm vụ rất nặng nề, đòi hỏi các bộ, ngành, địa phương nỗ lực cao nhất. Đặc biệt, các cực tăng trưởng lớn như Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Đồng Nai, Bắc Ninh phải khai thác mạnh hơn dư địa, đóng góp nhiều hơn cho tăng trưởng cả nước. Yêu cầu này được lượng hóa trong kịch bản tăng trưởng quý IV ban hành kèm Nghị quyết số 312/NQ-CP. Nguồn: Nghị quyết số 312/NQ-CP ngày 5/10/2026 về Phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 9 năm 2026 và Hội nghị trực tuyến Chính phủ với địa phương Theo đó, Thành phố Hồ Chí Minh, địa phương chiếm 23,3% tổng GRDP cả nước năm 2025, đạt mức tăng trưởng 9,06% trong 9 tháng. Để hoàn thành mục tiêu 10,2% cả năm, Thành phố cần tăng 13,23% trong quý IV. Trong khi đó, Hà Nội phải đạt 16,55% trong quý cuối năm, sau khi tăng 8,85% trong 9 tháng, để hoàn thành mục tiêu 11%. Hải Phòng tăng trưởng 12,08% sau 9 tháng nhưng vẫn cần đạt 15,39% trong quý IV để hoàn thành mục tiêu 13% cả năm. Bắc Ninh cần tăng 14,37%, Quảng Ninh 14,24%. Riêng Đồng Nai, với mức tăng trưởng 10,01% sau 9 tháng, được yêu cầu duy trì tốc độ, tối thiểu đạt 9,98% trong quý IV và phấn đấu cao hơn. Đáng chú ý, Thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội chiếm tới 35,7% tổng GRDP cả nước năm 2025. Nếu tính thêm Hải Phòng, Đồng Nai, Bắc Ninh và Quảng Ninh, tỷ trọng của sáu địa phương đạt 53,7%. Vì thế, kết quả của nhóm này có ảnh hưởng lớn tới tăng trưởng chung. Để hiện thực hóa kịch bản, Chính phủ yêu cầu từng địa phương xác định rõ dư địa tăng trưởng, tập trung tháo gỡ khó khăn cho những dự án có khả năng sớm hoàn thành, đưa vào khai thác và doanh nghiệp có khả năng mở rộng sản xuất, kinh doanh. Các cực kinh tế dồn lực cho đầu tư, sản xuất Đối với Thủ đô Hà Nội, đầu tư công và phát triển hạ tầng tiếp tục là những động lực quan trọng. Các dự án như đường Vành đai 4 - Vùng Thủ đô, tuyến kết nối sân bay Gia Bình không chỉ thúc đẩy hoạt động xây dựng mà còn mở rộng không gian phát triển công nghiệp, đô thị và dịch vụ. Theo GS.TS. Hoàng Văn Cường, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, Thành phố Hà Nội có quy mô đầu tư công đứng đầu cả nước, công tác giải phóng mặt bằng phức tạp nhưng tiến độ giải ngân vẫn thuộc nhóm dẫn đầu. Điều này cho thấy vai trò quan trọng của năng lực thực thi trong huy động và sử dụng nguồn lực phát triển. Với Thành phố Hồ Chí Minh, dư địa tăng trưởng gắn với đầu tư hạ tầng, phát triển thị trường và các ngành dịch vụ giá trị gia tăng cao. Những công trình như Vành đai 3, Vành đai 4, tuyến cao tốc kết nối Thành phố Hồ Chí Minh - Mộc Bài cùng định hướng phát triển Trung tâm Tài chính quốc tế được kỳ vọng tạo thêm động lực dài hạn. Trước mắt, Thành phố cần đẩy nhanh tiến độ dự án, tháo gỡ vướng mắc về đất đai, thủ tục đầu tư, đồng thời thúc đẩy tiêu dùng, thương mại và du lịch. Ở phía Bắc, Hải Phòng phát huy lợi thế công nghiệp, cảng biển, logistics và liên kết vùng để thúc đẩy sản xuất, xuất khẩu. Trong khi đó, Quảng Ninh có dư địa từ công nghiệp chế biến, chế tạo, đầu tư ngoài ngân sách và du lịch. Một góc Thành phố Hải Phòng Theo GS.TS. Hoàng Văn Cường, công nghiệp chế biến, chế tạo của Quảng Ninh trong 8 tháng đầu năm tăng 31,77% so với cùng kỳ, vốn đầu tư ngoài ngân sách trong nước đạt 182.732 tỷ đồng. Đây là những nguồn lực quan trọng để địa phương duy trì tốc độ tăng trưởng cao. Bắc Ninh cũng đang phát huy lợi thế về công nghiệp điện tử, thu hút đầu tư và tham gia chuỗi cung ứng quốc tế. Quy hoạch chung đô thị Bắc Ninh được phê duyệt trong tháng 7/2026 xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực phát triển, hướng tới hình thành trung tâm công nghiệp điện tử, bán dẫn và trí tuệ nhân tạo. Trong khi đó, Đồng Nai tập trung phát huy lợi thế công nghiệp, thúc đẩy các dự án hạ tầng kết nối như Biên Hòa - Vũng Tàu, Dầu Giây - Tân Phú và các tuyến giao thông liên vùng. Để tạo thêm động lực trong quý cuối năm, Chính phủ yêu cầu đẩy nhanh giải ngân vốn đầu tư công, phấn đấu hoàn thành 100% kế hoạch được giao. Theo đó, Hà Nội tăng cường theo dõi tiến độ, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp và các dự án xây dựng; Hải Phòng tập trung xử lý dự án tồn đọng, phát triển hạ tầng công nghiệp; Quảng Ninh triển khai đợt cao điểm 90 ngày đêm hoàn thành nhiệm vụ cuối năm. Tuy nhiên, tăng trưởng không thể chỉ dựa vào gia tăng đầu tư. GS.TS. Hoàng Văn Cường cho rằng, điểm nghẽn phát triển đang dịch chuyển từ thể chế, chính sách sang năng lực tổ chức thực thi. Phân quyền mạnh hơn nhưng nếu thiếu nhân lực, dữ liệu và hạ tầng số, hiệu quả giải quyết công việc khó cải thiện tương ứng. Phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế mới 2026 mới đây, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ chủ trương đúng sang đột phá trong thực thi. Kết quả phải thể hiện bằng những thay đổi cụ thể trong môi trường kinh doanh, năng lực quản trị địa phương và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Đặc biệt, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương lưu ý, đầu tư công phải trở thành vốn mồi dẫn dắt đầu tư xã hội, trong khi nguồn vốn dài hạn cần được phân bổ vào những dự án chất lượng, hiệu quả và minh bạch. Đồng thời, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phải thực sự tạo ra năng suất, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh. Như vậy, kết quả tăng trưởng quý IV không chỉ quyết định khả năng hoàn thành mục tiêu GDP hai con số năm 2026, mà còn phản ánh hiệu quả điều hành, sử dụng nguồn lực của từng địa phương, tạo nền tảng phát triển cho năm 2027.

Kinh tế tăng trưởng 9,01%, vì sao VN-Index vẫn chưa bứt phá?

Kinh tế Việt Nam tăng tốc mạnh trong 9 tháng đầu năm 2026, với GDP tăng 9,01%, riêng quý III tăng 9,95% - mức cao nhất trong 4 năm. Tuy nhiên, VN-Index vẫn giảm 0,89%, VN30 giảm 6,10%, trong khi khối ngoại bán ròng khoảng 97.200 tỷ đồng trên HOSE. Sự lệch pha cho thấy tăng trưởng kinh tế chưa lập tức chuyển thành dòng tiền và mức định giá cao hơn trên thị trường chứng khoán. Theo báo cáo “Cập nhật tình hình vĩ mô 9 tháng đầu năm 2026” của TCBS Research, GDP tăng tốc qua từng quý, từ 8,15% trong quý I lên 8,81% quý II và 9,95% quý III, đưa mức tăng 9 tháng lên 9,01%. Đáng chú ý, đà tăng này được củng cố bởi nhiều chỉ báo độc lập: khối lượng hàng hóa vận chuyển tăng 15,8%, thu ngân sách tăng 12,1%, xuất khẩu theo tờ khai hải quan tăng 24,5% và PMI duy trì trên ngưỡng 50 trong 15 tháng liên tiếp. Tuy nhiên, thị trường chứng khoán lại chưa phản ánh tương xứng. Sau 9 tháng, VN-Index giảm 0,89% so với cuối năm 2025, VN30 giảm 6,10%, thanh khoản bình quân giảm 26,9%, còn khối ngoại bán ròng khoảng 97.200 tỷ đồng trên HOSE. Nền kinh tế đang tăng tốc, nhưng dòng tiền trên thị trường cổ phiếu chưa chạy cùng nhịp. Tăng trưởng đang dựa nhiều hơn vào đầu tư Điểm đáng chú ý trong bức tranh kinh tế 9 tháng là động lực tăng trưởng đang nghiêng về phía đầu tư và mở rộng năng lực sản xuất. Khu vực công nghiệp - xây dựng tăng 11,21%, đóng góp 49,62% vào mức tăng chung. Riêng công nghiệp chế biến, chế tạo tăng 11,36%, đóng góp 33,85%, trong khi xây dựng tăng 12,22%. Khu vực dịch vụ tăng 8,69%; nông, lâm nghiệp và thủy sản tăng 4,02%. Ở phía sử dụng, tích lũy tài sản tăng 17,88%, riêng quý III tăng 21,39%, cao hơn đáng kể mức tăng 8,51% của tiêu dùng cuối cùng. Vốn đầu tư toàn xã hội 9 tháng đạt 3.109,6 nghìn tỷ đồng, tăng 15,1%. Điều này cho thấy tăng trưởng hiện không đơn thuần đến từ việc người dân chi tiêu nhiều hơn, mà đang được hỗ trợ mạnh bởi quá trình tích lũy tài sản, xây dựng và mở rộng sản xuất. Số liệu về công nghiệp cũng củng cố nhận định này. IIP 9 tháng tăng 12,3%, riêng quý III tăng 14,8%; công nghiệp chế biến, chế tạo tăng 12,9%. Chỉ số tiêu thụ ngành chế biến, chế tạo tăng 12,8%, cao hơn mức 9,1% cùng kỳ năm 2025. Sản lượng công nghiệp tăng ở cả 34/34 địa phương. TCBS đánh giá đây là dấu hiệu cho thấy chất lượng tăng trưởng được cải thiện, khi lao động có việc làm chỉ tăng khoảng 1,3%, trong khi năng suất lao động ước tăng khoảng 7,6%. Đáng chú ý, tín dụng đến cuối tháng 9 tăng 11,59%, thấp hơn mức 13,37% cùng kỳ, trong khi GDP lại tăng nhanh hơn. Dòng vốn đang đi vào năng lực sản xuất Một chi tiết đáng chú ý khác nằm ở cơ cấu nhập khẩu. 9 tháng, nhập khẩu đạt 453,72 tỷ USD, tăng 36,7%. Trong đó, máy móc, thiết bị chiếm 58,3%, nguyên, nhiên vật liệu chiếm 35,8%, còn hàng tiêu dùng chỉ chiếm 5,9%. Như vậy, 94,1% hàng nhập khẩu là tư liệu sản xuất. Theo TCBS, mức nhập siêu 19,42 tỷ USD trong bối cảnh này phần lớn phản ánh một nền kinh tế đang mở rộng công suất hơn là tiêu dùng vượt khả năng. Dòng vốn ngoại cũng cho thấy xu hướng tương tự. Vốn FDI đăng ký đạt 50,36 tỷ USD, tăng 76,4%, trong khi FDI thực hiện đạt 21,07 tỷ USD, tăng 12,1% và là mức cao nhất trong 5 năm. TCBS cho rằng dòng vốn đăng ký hiện tại có thể trở thành “đường ống” năng lực sản xuất cho giai đoạn 2027-2030 khi các dự án đi vào vận hành. Chuỗi vận động của dòng vốn cũng khá rõ: đầu tư toàn xã hội tăng 15,1%, xây dựng tăng 12,22%, vận tải và kho bãi tăng 11,03%, FDI thực hiện tăng 12,1%, chế biến chế tạo tăng 11,36%, xuất khẩu tăng 24,5% và thu nhập người lao động tăng 9%. Đây là nền tảng quan trọng để kỳ vọng lợi nhuận doanh nghiệp cải thiện. Nhưng lợi nhuận tăng chưa đủ để thị trường chứng khoán tăng giá. Ba “trạm” khiến tăng trưởng chưa chuyển thành định giá Theo TCBS, một chỉ tiêu vĩ mô chỉ đến được giá cổ phiếu khi đi qua ba trạm: lãi suất, lợi nhuận doanh nghiệp và dòng tiền. Trong ba yếu tố này, lợi nhuận đang thuận lợi nhất. GDP quý III tăng 9,95%, IIP tăng 14,8%, tiêu thụ ngành chế biến, chế tạo tăng 12,8% - những dữ liệu hỗ trợ triển vọng lợi nhuận của các nhóm sản xuất, hạ tầng và logistics. Ngược lại, trạm lãi suất đang trở nên khó khăn hơn. CPI bình quân 9 tháng tăng 4,52%, vượt nhẹ mục tiêu khoảng 4,5%; riêng tháng 9 tăng 5,08%, trong khi lạm phát cơ bản tăng 4,26%. Khi lạm phát vượt mục tiêu, dư địa nới lỏng tiền tệ trở nên hạn chế. Nói cách khác, tăng trưởng cao không đồng nghĩa với việc thị trường có thêm một môi trường tiền rẻ để đẩy định giá cổ phiếu lên. Ở trạm thứ ba, dòng tiền cũng chưa đảo chiều. Khối ngoại đã bán ròng khoảng 97.200 tỷ đồng trên HOSE trong 9 tháng; riêng tháng 9 còn bán ròng khoảng 4.500 tỷ đồng. Thanh khoản bình quân giảm 26,9% so với cùng kỳ. Vì vậy, dù nền kinh tế tạo ra thêm sản lượng và triển vọng lợi nhuận được cải thiện, thị trường vẫn thiếu một yếu tố quan trọng để tái định giá: dòng tiền. Một lý do khác khiến thị trường chưa thể hoàn toàn lạc quan là những tín hiệu sớm từ khu vực sản xuất. Chỉ số quản lý mua sắm (PMI) tháng 9 đạt 51,9 điểm, tiếp tục trên ngưỡng 50 và đánh dấu tháng thứ 15 liên tiếp mở rộng. Tuy nhiên, đơn hàng mới tăng chậm nhất 5 tháng, chủ yếu nhờ cầu trong nước. Đáng chú ý, đơn hàng xuất khẩu mới giảm tháng thứ hai liên tiếp, với mức giảm mạnh nhất kể từ tháng 4. Trong khi đó, tồn kho ngành chế biến tại ngày 30/9 tăng 11,9% so với cùng kỳ. Như vậy, sản lượng hiện tại vẫn rất mạnh, nhưng thị trường đang phải nhìn xa hơn con số GDP của 9 tháng để đánh giá đơn hàng và lợi nhuận của các quý tới. Sức khỏe doanh nghiệp cũng chưa hoàn toàn đồng đều. Tháng 9, số doanh nghiệp thành lập mới giảm 31,1%, trong khi số doanh nghiệp hoàn tất giải thể tăng 89,3%. TCBS cho rằng điều này cho thấy độ lan tỏa của tăng trưởng chưa đồng đều, đặc biệt giữa doanh nghiệp quy mô lớn và khu vực doanh nghiệp nhỏ. Khoảng cách giữa GDP và chứng khoán vì thế không hẳn phản ánh việc thị trường “bỏ qua” tăng trưởng. Ngược lại, thị trường đang đặt ra những yêu cầu cao hơn đối với chất lượng và tính bền vững của tăng trưởng. Trong quý IV, nhà đầu tư sẽ phải theo dõi sát diễn biến CPI, tín dụng, đơn hàng xuất khẩu và tồn kho. TCBS ước tính hệ thống tín dụng cần tăng thêm khoảng 3,4 điểm % trong ba tháng cuối năm để tiến gần định hướng khoảng 15% cả năm. Nếu tăng trưởng tiếp tục chuyển hóa thành lợi nhuận doanh nghiệp, lạm phát được kiểm soát và dòng tiền quay trở lại, khoảng cách giữa nền kinh tế và thị trường vốn có thể thu hẹp. Ngược lại, nếu lạm phát tiếp tục tăng, đơn hàng xuất khẩu suy yếu và dòng tiền chưa cải thiện, tốc độ tăng GDP cao cũng chưa đủ để tạo ra một mặt bằng định giá mới.

Dòng vốn cho tăng trưởng chuyển sang nhiều kênh

Nhu cầu đầu tư gia tăng cùng mục tiêu tăng trưởng cao đang thúc đẩy việc mở rộng các nguồn vốn trung, dài hạn. Đi cùng quy mô vốn là yêu cầu nâng hiệu quả phân bổ, chất lượng dự án và phát triển cân bằng các kênh huy động. Vốn lớn hơn, hiệu quả cao hơn Bức tranh tăng trưởng năm 2026 cho thấy vai trò ngày càng nổi bật của đầu tư. Báo cáo Triển vọng Phát triển châu Á của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) cho biết, GDP Việt Nam tăng 8,2% trong nửa đầu năm, trong khi tổng vốn hình thành tài sản tăng 15,2%, phản ánh hoạt động đầu tư mạnh từ khu vực công, FDI và tư nhân. Vì thế, nhiều tổ chức quốc tế đã nâng dự báo tăng trưởng của Việt Nam, bởi những hỗ trợ từ sản xuất, nhu cầu trong nước, đầu tư công và FDI. Tuy nhiên, báo cáo của ADB cũng lưu ý, đầu tư và tín dụng tăng nhanh có thể làm gia tăng những điểm dễ tổn thương về tài chính và thu hẹp không gian chính sách. Theo ông Bùi Minh Giáp, Chuyên gia kinh tế trưởng ADB tại Việt Nam, tăng trưởng của Việt Nam có sự đóng góp của nhiều động lực, từ công nghiệp, xây dựng, dịch vụ đến tiêu dùng, đầu tư công, FDI và thương mại. Trong đó, hoạt động đầu tư đang diễn ra mạnh. Tuy nhiên, trọng tâm không chỉ nằm ở lượng vốn đưa vào nền kinh tế. Việt Nam phải nâng hiệu quả sử dụng vốn và lao động để cải thiện năng suất tổng hợp, đồng thời phát triển hạ tầng kết nối và chất lượng nguồn nhân lực. Với đầu tư công, ông Bùi Minh Giáp cho rằng, bên cạnh tiến độ giải ngân, vốn phải tập trung vào những dự án có chất lượng, khả năng lan tỏa và dẫn dắt đầu tư tư nhân, chẳng hạn các dự án giảm chi phí logistics, tăng an ninh năng lượng hoặc cải thiện kết nối vùng. Nếu lựa chọn được dự án hiệu quả, tác động trung và dài hạn sẽ khác với việc đẩy vốn chủ yếu nhằm đạt mục tiêu tăng trưởng trước mắt. Quy mô nguồn lực trong những năm tới cũng rất lớn. Theo phân tích của Ngân hàng UOB, Việt Nam cần khoảng 38,5 triệu tỷ đồng, tương đương khoảng 1,5 nghìn tỷ USD vốn đầu tư trong giai đoạn 2026-2030 để hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao. Nguồn lực này phục vụ hạ tầng, kinh tế xanh, công nghệ, mở rộng năng lực sản xuất, giáo dục và y tế. Tại buổi làm việc với Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC) ngày 28/9/2026, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn cũng nhấn mạnh, trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng 2 con số, nhu cầu vốn cho phát triển kinh tế rất lớn. Việc huy động và phân bổ hiệu quả các nguồn lực tài chính không chỉ đáp ứng yêu cầu trước mắt mà còn phục vụ các mục tiêu phát triển dài hạn, bền vững. Mở rộng các kênh vốn Theo Ngân hàng Nhà nước, tổng dư nợ của IFC tại Việt Nam hiện đạt 2,6 tỷ USD, trong khi tổng vốn cam kết trong tài khóa 2026 đạt 3 tỷ USD, bao gồm vốn ngắn hạn và dài hạn. Ông Arnaud Dupoizat, Giám đốc IFC khu vực Đông Á và Thái Bình Dương cho biết, IFC mong muốn tiếp tục mở rộng đầu tư, huy động vốn quốc tế và hỗ trợ khu vực tư nhân Việt Nam, trong đó chú trọng doanh nghiệp nhỏ và vừa, nông nghiệp và các dự án phát triển dài hạn. Đáng chú ý, IFC sẽ tập trung phát triển các công cụ tài chính trên thị trường vốn để bổ trợ cho nguồn vốn ngân hàng, nhất là đối với dự án dài hạn và hạ tầng; đồng thời huy động thêm nguồn lực quốc tế thông qua cơ chế đồng tài trợ và tăng kết nối nhà đầu tư quốc tế với Việt Nam. Chia sẻ thêm về hướng đa dạng hóa nguồn vốn, bà Jing Zhao, chuyên gia cao cấp về tài chính của Ngân hàng Thế giới cho rằng, việc lựa chọn nguồn tài trợ nên gắn với đặc điểm dự án. Với những dự án có ý nghĩa xã hội lớn nhưng khả năng thu hồi vốn thấp, nguồn lực công giữ vai trò chủ đạo. Trong khi đó, với các dự án có khả năng tạo doanh thu nhưng chưa đủ hấp dẫn nhà đầu tư, vốn công hoặc vốn ưu đãi có thể tham gia để chia sẻ rủi ro, qua đó thu hút thêm nguồn vốn tư nhân. Bà Jing Zhao cũng đề cập, các quỹ hưu trí, doanh nghiệp bảo hiểm và hình thức đầu tư tập thể như những nguồn vốn có đặc điểm kỳ hạn phù hợp với các khoản đầu tư dài hạn. Việc mở rộng sự tham gia của các tổ chức này phải đi cùng nâng cao năng lực đầu tư và phát triển nguồn dự án phù hợp. Cấu trúc các kênh huy động càng đáng chú ý khi ADB, cho biết dư nợ tín dụng tại Việt Nam đến cuối năm 2025 tương đương 145% GDP, trong khi thị trường trái phiếu doanh nghiệp khoảng 10% GDP. Theo ADB, chênh lệch kỳ hạn và bộ đệm vốn đặt ra yêu cầu thận trọng đối với việc tài trợ những dự án hạ tầng quy mô lớn, có thời gian thu hồi vốn dài. Ông Bùi Minh Giáp lưu ý, định hướng này không nhằm giảm vai trò của ngân hàng mà hướng tới một cấu trúc tài chính cân bằng hơn, trong đó các kênh vốn bổ trợ lẫn nhau. Để thị trường vốn đảm nhiệm tốt hơn vai trò cung ứng vốn trung và dài hạn, ngoài tăng phát hành cổ phiếu và trái phiếu, thị trường phải củng cố niềm tin thông qua công bố thông tin minh bạch, xếp hạng tín nhiệm độc lập, quản trị doanh nghiệp tốt hơn và cơ chế bảo vệ nhà đầu tư rõ ràng. Việc thị trường chứng khoán Việt Nam được FTSE Russell nâng hạng tạo thêm một điều kiện cho quá trình này. Tuy nhiên, theo Chuyên gia kinh tế trưởng của ADB, nâng hạng trước hết là chỉ báo ghi nhận những cải thiện đã đạt được; khả năng thu hút nguồn lực trong thời gian tới còn phụ thuộc vào môi trường chính sách, khả năng tiếp cận thông tin và mức độ minh bạch của thị trường. Như vậy, cùng với việc gia tăng quy mô nguồn lực, trọng tâm đang chuyển sang hiệu quả phân bổ và sự phù hợp về kỳ hạn. Vốn công, vốn tư nhân, tín dụng, thị trường vốn và nguồn lực quốc tế có thể bổ trợ cho nhau theo đặc điểm từng dự án, qua đó vừa đáp ứng nhu cầu đầu tư lớn, vừa nâng hiệu quả sử dụng vốn và chất lượng tăng trưởng.

Từ thu hút FDI đến nâng tầm năng lực công nghiệp hỗ trợ Việt Nam

Nghị quyết số 10-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng thu hút đầu tư nước ngoài, tăng cường liên kết giữa khu vực FDI và doanh nghiệp trong nước. Từ thực tiễn công nghiệp hỗ trợ, việc phát triển nhà cung ứng, nâng cao năng lực công nghệ và hình thành mạng lưới sản xuất nội địa đang trở thành những yếu tố quan trọng để gia tăng giá trị tạo ra tại Việt Nam. Tăng cường liên kết FDI đòi hỏi doanh nghiệp trong nước chủ động nâng cấp năng lực Từ thu hút FDI đến phát triển nhà cung ứng nội địa Sau nhiều năm thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), Việt Nam đã hình thành những trung tâm sản xuất lớn trong lĩnh vực điện tử, cơ khí, ô tô và nhiều ngành công nghiệp chế biến, chế tạo. Sự hiện diện của các tập đoàn đa quốc gia tạo ra nhu cầu đáng kể về linh kiện, phụ tùng, thiết bị và dịch vụ kỹ thuật, mở rộng thị trường cho doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ trong nước. Tuy nhiên, quy mô đầu tư và xuất khẩu của khu vực FDI chưa phản ánh đầy đủ khả năng tham gia của doanh nghiệp Việt Nam vào chuỗi giá trị. Phần lớn tập đoàn đa quốc gia đã thiết lập mạng lưới nhà cung cấp ổn định trước khi đầu tư vào Việt Nam. Do đó, doanh nghiệp nội địa muốn gia nhập chuỗi phải chứng minh được khả năng cạnh tranh về chất lượng, giá thành và tiến độ giao hàng. Trong bối cảnh như vậy, Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 8/6/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài trong giai đoạn mới đặt ra định hướng nâng cao chất lượng thu hút FDI, tăng cường liên kết với doanh nghiệp trong nước, thúc đẩy chuyển giao công nghệ và nâng cao giá trị gia tăng nội địa. Tuy nhiên, mức độ nội địa hóa còn phụ thuộc vào mục tiêu đầu tư của từng tập đoàn. Vì thế, tăng cường liên kết FDI đòi hỏi doanh nghiệp trong nước chủ động nâng cấp năng lực, đồng thời cần những cơ chế kết nối phù hợp với nhu cầu thực tế của nhà mua hàng. Tại Công ty TNHH Dụng cụ An Mi, doanh nghiệp chuyên sản xuất dụng cụ cắt gọt kim loại phục vụ ngành cơ khí chính xác, bà Nguyễn Nguyệt Anh, Giám đốc An Mi cho biết, khoảng 70% khách hàng của doanh nghiệp là các công ty FDI. Để đáp ứng yêu cầu của từng nhóm khách hàng, An Mi lựa chọn chuyên môn hóa hoạt động sản xuất. Nhà máy tại Hưng Yên phục vụ lĩnh vực ô tô, xe máy, hàng không - vũ trụ và an ninh - quốc phòng; nhà máy tại Bắc Ninh, khánh thành ngày 15/10/2026, tập trung vào công nghiệp 3C gồm máy tính, thiết bị truyền thông và điện tử tiêu dùng. Theo bà Nguyễn Nguyệt Anh, doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy đầu tư năng lực sản xuất sang xây dựng năng lực cung ứng. Máy móc, thiết bị và nhân lực là điều kiện ban đầu, nhưng yêu cầu quan trọng hơn là khả năng đáp ứng ổn định về chất lượng, tiến độ và quản trị. Bên cạnh năng lực sản xuất trực tiếp, hoạt động kết nối và tổ chức nguồn cung cũng đóng vai trò quan trọng trong việc tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp Việt Nam và khu vực FDI. Cũng về vấn đề này, bà Trần Thị Thương Huyền, Giám đốc Công ty cổ phần Bách Liên, doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực vật tư, thiết bị và dịch vụ bảo trì, sửa chữa, vận hành nhà máy (MRO) với thương hiệu VietMRO cho biết, Công ty hiện phục vụ hơn 1.000 khách hàng, phần lớn là các nhà máy FDI và nhà máy lớn trong nước. Lợi thế của nhà cung ứng không đơn thuần nằm ở quy mô mạng lưới, mà còn ở khả năng điều phối nguồn hàng, xác định đúng sản phẩm, đúng tiêu chuẩn và giao hàng đúng thời điểm. Trong môi trường sản xuất công nghiệp, việc thiếu một linh kiện hoặc vật tư cần thiết có thể ảnh hưởng đến hoạt động của cả dây chuyền. Vì vậy, doanh nghiệp cung ứng phải xây dựng năng lực vận hành ổn định, minh bạch và có khả năng đáp ứng khi nhu cầu của khách hàng tăng lên. Nâng năng lực chế tạo, gia tăng giá trị trong nước Cùng với việc phát triển mạng lưới nhà cung ứng, yêu cầu quan trọng khác trong thực hiện định hướng của Nghị quyết số 10-NQ/TW là nâng cao năng lực công nghệ, từng bước mở rộng sự tham gia của doanh nghiệp Việt Nam vào những công đoạn có giá trị gia tăng cao. Trong lĩnh vực cơ khí chế tạo, Công ty cổ phần Cơ điện TOMECO là một trường hợp cho thấy quá trình nâng cấp công nghệ gắn với yêu cầu của khách hàng quốc tế. Theo ông Lê Quý Khả, Chủ tịch Hội đồng quản trị, Tổng Giám đốc TOMECO, việc hợp tác với các đối tác nước ngoài đã thúc đẩy doanh nghiệp từng bước hoàn thiện hệ thống quản lý chất lượng, quy trình hàn và hồ sơ kỹ thuật. Để chủ động thực hiện các công đoạn sản xuất có yêu cầu kỹ thuật cao, TOMECO đầu tư Nhà máy Công nghiệp hỗ trợ TOMECO SI tại Khu công nghiệp Hỗ trợ Nam Hà Nội (HANSSIP). Nhà máy tập trung vào cơ khí chính xác, gia công hạng nặng, chế tạo thiết bị công suất lớn và sản phẩm OEM phục vụ xuất khẩu. Việc đưa những công đoạn trước đây phải thuê ngoài vào sản xuất nội bộ giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng kiểm soát chất lượng, tiến độ và đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật phức tạp. Tuy nhiên, nâng cao năng lực của từng doanh nghiệp cần đi cùng việc phát triển hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ, trong đó có sự kết nối giữa doanh nghiệp trong nước, nhà đầu tư FDI và các tổ chức nghiên cứu. Theo ông Nguyễn Hoàng, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Công nghiệp hỗ trợ TP. Hà Nội (HANSIBA), Chủ tịch Tập đoàn N&G, sự hiện diện của doanh nghiệp Việt Nam cùng các nhà đầu tư quốc tế tạo thêm cơ hội hợp tác sản xuất, phát triển mạng lưới cung ứng và thu hút doanh nghiệp trong nước tham gia hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ. Như vậy, từ định hướng của Nghị quyết số 10-NQ/TW đến thực tiễn sản xuất, yêu cầu tăng cường liên kết FDI cần được triển khai đồng thời với phát triển năng lực doanh nghiệp trong nước. Qua đó góp phần nâng cao khả năng tham gia chuỗi cung ứng, tăng giá trị sản xuất trong nước và phát huy hiệu quả lan tỏa của dòng vốn FDI.

Làn sóng AI đặt ra bài toán mới cho hạ tầng công nghiệp Việt Nam

Việt Nam đang mở rộng vai trò trong chuỗi cung ứng điện tử và trí tuệ nhân tạo toàn cầu. Tuy nhiên, để tận dụng cơ hội này, năng lực sản xuất cần được hỗ trợ bởi hạ tầng công nghiệp đồng bộ, nguồn điện ổn định, logistics hiệu quả và mạng lưới nhà cung ứng đủ sức đáp ứng yêu cầu của các tập đoàn công nghệ. Cơ hội từ chuỗi cung ứng AI Làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo thêm nhu cầu đối với các sản phẩm điện tử, linh kiện và dịch vụ sản xuất công nghệ cao. Đây cũng là cơ hội để những nền kinh tế có nền tảng công nghiệp điện tử như Việt Nam mở rộng sự hiện diện trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Trong phân tích mới đây về cơ hội của Việt Nam trong chuỗi cung ứng AI, ông Frederic Neumann, Chuyên gia Kinh tế trưởng khu vực châu Á, đồng thời là Đồng Trưởng bộ phận Nghiên cứu Đầu tư Toàn cầu khu vực châu Á của HSBC và ông Justin Feng, Chuyên gia kinh tế khu vực châu Á của HSBC nhận định, siêu chu kỳ AI hiện vẫn duy trì động lực mạnh mẽ. Nhiều doanh nghiệp đang tận dụng cơ hội từ chuỗi cung ứng AI Chỉ số nhà quản trị mua hàng (PMI) trong lĩnh vực điện tử cho thấy hoạt động sản xuất và đơn hàng tiếp tục mở rộng đối với các sản phẩm điện tử công nghiệp, điện tử tiêu dùng và máy tính tại châu Á cũng như trên thế giới. Theo các chuyên gia HSBC, dù chưa sản xuất được những loại chip logic tiên tiến nhất hoặc bộ nhớ băng thông cao, Việt Nam đang cung cấp nhiều linh kiện thiết yếu cho trung tâm dữ liệu AI như tủ mạng máy chủ và bảng mạch in. Việt Nam cũng từng bước trở thành một mắt xích quan trọng trong lĩnh vực lắp ráp và kiểm thử bán dẫn gia công. Nền tảng này được hình thành sau nhiều năm phát triển công nghiệp điện tử, với sự hiện diện của các tập đoàn lớn như Samsung, LG và hệ thống doanh nghiệp cung ứng. Theo HSBC, kim ngạch xuất khẩu máy móc điện và điện tử của Việt Nam trong năm 2025 đạt khoảng 160 tỷ USD, tương đương 30% GDP. Dòng vốn đầu tư nước ngoài tiếp tục đóng vai trò quan trọng. Riêng trong ba năm gần đây, tổng vốn đầu tư trực tiếp ra nước ngoài từ Trung Quốc đại lục vào Việt Nam đạt khoảng 9 tỷ USD, góp phần mở rộng mạng lưới sản xuất và cung ứng linh kiện. Tuy nhiên, các chuyên gia HSBC cũng chỉ ra rằng Việt Nam vẫn chủ yếu đảm nhiệm khâu lắp ráp cuối cùng, trong khi nhiều linh kiện và thiết bị có giá trị gia tăng cao hơn được cung cấp bởi doanh nghiệp nước ngoài. Vì vậy, cơ hội từ AI không chỉ nằm ở việc mở rộng công suất sản xuất mà còn ở khả năng phát triển nhà cung ứng trong nước, tiếp thu công nghệ và nâng cao trình độ kỹ thuật. Đặc biệt, việc mở rộng các trung tâm dữ liệu và hoạt động sản xuất liên quan đến AI đang chịu những giới hạn ngày càng lớn về năng lượng, đất đai, nguồn nước và năng lực sản xuất. Hạ tầng phải theo kịp công nghệ Tại một diễn đàn về công nghiệp gần đây, ông ChangKyun Seo, Phó Tổng Giám đốc phụ trách Kho vận, Cơ sở hạ tầng và Hành chính nhân sự Amkor Technology Việt Nam cho rằng, để phát triển hệ sinh thái công nghiệp bán dẫn, cần bảo đảm đồng thời ba yếu tố gồm nguồn nhân lực, hạ tầng kỹ thuật và mạng lưới nhà cung ứng. Trong đó, nguồn điện ổn định là yêu cầu đặc biệt quan trọng đối với các nhà máy sản xuất công nghệ cao. Theo đại diện Amkor, nhà máy hiện vận hành khoảng 2.000 máy móc, thiết bị sản xuất và dự kiến đầu tư bổ sung hơn 1.500 máy trong năm tới. Khi quy mô sản xuất mở rộng, nhu cầu điện tăng lên, đồng thời yêu cầu về chất lượng và tính liên tục của nguồn cung cũng cao hơn. Đặc thù sản xuất bán dẫn khiến những sự cố gián đoạn điện dù rất ngắn cũng có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến dây chuyền sản xuất. Vì vậy, khả năng cung cấp điện ổn định không chỉ là điều kiện kỹ thuật mà còn liên quan trực tiếp đến hiệu quả đầu tư. Ngoài năng lượng, đại diện Amkor cũng đề xuất xây dựng nền tảng thông tin trực tuyến về các nhà cung ứng nội địa, giúp doanh nghiệp FDI thuận lợi hơn khi tìm kiếm, đánh giá và kết nối đối tác. Từ phía doanh nghiệp mua hàng, bà Hoàng Thu Thủy, đại diện Bộ phận Mua hàng Toàn cầu Panasonic Việt Nam cho biết, 4 tiêu chí cơ bản khi lựa chọn nhà cung cấp gồm: chất lượng, giá thành, giao hàng và dịch vụ. Tuy nhiên, trước những biến động của thị trường, doanh nghiệp còn cần khả năng ứng phó với gián đoạn chuỗi cung ứng, ứng dụng công nghệ để nâng năng suất, giảm chi phí và đáp ứng các yêu cầu về môi trường, xã hội và quản trị. Ngoài ra, theo ông Đinh Hoài Nam, Giám đốc cấp cao Phát triển Kinh doanh và Thương mại SLP Việt Nam, nhà đầu tư hiện không chỉ tìm kiếm địa điểm sản xuất có chi phí phù hợp mà còn cần hạ tầng giúp nhanh chóng đi vào vận hành, kết nối thuận lợi với nhà cung ứng, khách hàng và thị trường xuất khẩu. Việc phát triển đồng bộ hạ tầng công nghiệp và logistics, từ sản xuất, lưu kho đến phân phối, giúp doanh nghiệp rút ngắn thời gian giao hàng, giảm chi phí tồn kho và nâng cao khả năng thích ứng trước biến động. Từ những yêu cầu trên, tại các địa phương tập trung nhiều dự án công nghệ cao, việc nâng cấp hạ tầng đang trở thành một nhiệm vụ quan trọng để đáp ứng nhu cầu mở rộng sản xuất. Các địa phương cũng chú trọng phát triển nguồn nhân lực kỹ thuật, đặc biệt trong các lĩnh vực bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và sản xuất thông minh. Theo các chuyên gia HSBC, trong thập kỷ qua, Việt Nam ghi nhận mức gia tăng độ phức tạp của cơ cấu xuất khẩu lớn nhất châu Á, chủ yếu nhờ lĩnh vực điện tử. Tuy nhiên, để duy trì lợi thế, Việt Nam cần tận dụng làn sóng AI để xây dựng năng lực sản xuất và công nghệ, thay vì chỉ mở rộng công suất. Chính vì thế, việc nâng cấp hạ tầng công nghiệp, phát triển nguồn nhân lực và mạng lưới nhà cung ứng trong nước sẽ có vai trò quan trọng trong quá trình Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng AI, từng bước đảm nhiệm những công đoạn có giá trị gia tăng cao hơn.