Thứ năm, 19/11/2026

Điện thoại (024) 6287 3463

Đường dây nóng (024) 6287 3463

Liên hệ quảng cáo (+84)915.632.345

Thứ năm, 19/11/2026
Share on Facebook
Copy to Clipboard

Để tăng cường tính độc lập tự chủ và sức chống chịu của nền kinh tế trong bối cảnh hiện nay

Độc lập, tự chủ là là giữ vững chủ quyền và năng lực tự quyết định mọi hoạt động của quốc gia - dân tộc về đối nội, đối ngoại, nhất là lựa chọn con đường, mô hình phát triển, chế độ chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh, đối ngoại theo lợi ích cao nhất của quốc gia và ý chí của người dân, không phụ thuộc vào bất cứ thế lực nào từ bên ngoài; trong đó, độc lập, tự chủ về kinh tế là nền tảng vật chất cơ bản để giữ vững độc lập, tự chủ về chính trị và tăng cường độc lập, tự chủ của quốc gia…

Từ khoá: Lực lượng sản xuất mới; nền kinh tế; độc lập; tự chủ; phát triển; hội nhập; đất nước.

1. Điểm nhấn bối cảnh thế giới hiện nay

Thế giới đương đại đang chứng kiến những biến chuyển nhanh chóng, phức tạp và khó lường của tình hình địa chính trị, kinh tế và môi trường khu vực và toàn cầu, trước mắt và lâu dài; đồng thời, tác động lan toả mạnh mẽ đến tất cả các nước dù thuộc chế độ chính trị xã hội nào và có trình độ phát triển cao hay thấp ra sao..., trong đó có Việt Nam, với một số động thái nổi bật sau:

Thứ nhất, gia tăng cạnh tranh địa chính trị và tái cấu trúc trật tự kinh tế thế giới và quan hệ quốc tế mới theo hướng đa cực đa trung tâm.

Nổi bật trong số đó là xu hướng gia tăng cạnh tranh chiến lược giữa các nước và nhóm nước Mỹ, EU - Nga - Trung Quốc, Ấn Độ; kéo theo dự gia tăng chi phí gắn với chạy đua quân sự và chạy đua công nghệ cao phục vụ chiến tranh tổng lực cả về quân sự, kinh tế, truyền thông, thông tin và tâm lý.

Hệ thống đa phương bị thách thức ngày càng lớn, nhưng vẫn được phần đông các nước trong cộng đồng quốc tế coi trọng.

Cách mạng công nghiệp 4.0 làm trầm trọng hơn xu hướng phân mảng, chia rẽ, nhất là chia rẽ số giữa các nước, các nhóm nước, gây ra những tác động lâu dài đối với cục diện thế giới và khu vực.

Toàn cầu hóa hội nhập quốc tế vẫn tiếp diễn, dù chậm lại; các hoạt động vận tải, di chuyển vật chất toàn cầu suy giảm, nhường chỗ cho những phương cách, lĩnh vực toàn cầu hoá phi vật chất. Thương mại toàn cầu tiếp tục tăng, còn đầu tư quốc tế có thể giảm so với trước và được cấu trúc lại theo hướng gia tăng tính bền vững của các chuỗi sản xuất, cung ứng toàn cầu và hướng vào các lĩnh vực xanh, lĩnh vực số; sự cân bằng ngày càng đậm nét hơn giữa tự do hóa, mở cửa với tự cường; giữa hội nhập sâu rộng, toàn diện với tự chủ chiến lược; giữa tham gia cuộc chơi chung với nâng cao khả năng chống chịu bên trong từng quốc gia, từng nền kinh tế. Tính bền vững, bao trùm được quan tâm hơn; chuyển đổi số và kinh tế số trở thành xu thế lớn; tiến trình khu vực hóa được đẩy nhanh hơn.

Đồng thời, sẽ tiếp tục gia tăng sự phân mảnh công nghệ và tái cơ cấu các chuỗi cung ứng kinh tế thế giới theo hướng chuyển dịch chuỗi sản xuất vào các thị trường quốc gia cùng phe nhóm và đồng minh, bạn bè hoặc trở lại trong nước. Tình trạng chạy đua, đối kháng về khoa học - công nghệ, đối kháng về kinh tế, cạnh tranh tài nguyên, cạnh tranh nguồn nhân lực chất lượng cao, chạy đua bảo vệ sở hữu trí tuệ... giữa các nước ngày càng gay gắt.

Xu hướng dân chủ hóa quan hệ quốc tế bị thách thức nghiêm trọng hơn bởi chính trị cường quyền, cạnh tranh nước lớn. Nhận thức chung về tầm quan trọng của chủ nghĩa đa phương, hệ thống đa phương và ngoại giao đa phương của đa số các nước được nâng lên cùng với “áp lực buộc phải chọn phe”. Các nước vừa và nhỏ càng coi trọng vai trò của luật pháp quốc tế trong bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc của mình.

Ngoài ra, biến động khí hậu cực đoan và yêu cầu về bảo vệ môi trường và sức khoẻ người tiêu dùng cũng ngày càng cao, nghiêm ngặt và mở rộng hơn. Các thách thức an ninh truyền thống và phi truyền thống ngày càng gia tăng và đan xen, cộng hưởng gây hậu quả nặng nề hơn cho mỗi quốc gia và toàn thế giới, cả hiện tại và tương lai.

Về tổng thể, thế giới đang bước vào giai đoạn kinh tế tăng trưởng chậm lại và áp lực nợ công và rủi ro trên thị trường tài chính, tiền tệ quốc tế, lạm phát, bất bình đẳng trong xã hội gia tăng so với 3 thập kỷ trước.

Thứ hai, lực lượng sản xuất mới với những cấu thành mới và đặc tính mới đang đặt ra những nhận thức và yêu cầu mới về xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ của mỗi quốc gia.

Một trong những đặc trưng thời đại hiện nay là sự xuất hiện các cấu trúc lực lượng sản xuất mới, bao gồm cả các yếu tố đầu vào (như vật liệu mới, năng lượng mới, robot hình người và công nghệ tự động mới, AI và dữ liệu…), không gian kinh tế (nền kinh tế số và không gian kinh tế số), đồng tiền số/ảo và thị trường mới (mua bán các yếu tố và thành phẩm kinh tế số…)…

Đặc điểm nổi bật của lực lượng sản xuất mới này là ngày càng hoạt động theo chuỗi, kết nối thành hệ thống dây chuyền, vừa có tính khép kín, vừa mang tính mở cao. Các biến động về cung - cầu, giá cả và chu kỳ thị trường liên quan cũng có nhiều động thái mới lạ, nhanh chóng, khó lường và mạnh mẽ, lan toả rộng, với phạm vi ngày càng bao quát hơn cả vĩ mô và vi mô, trong nước và quốc tế. Không gian kinh tế và năng suất lao động tăng nhanh, song các ranh giới và chủ quyền quốc gia ngày càng bị mờ dần trước sức mạnh, sự phụ thuộc và sự độc quyền công nghệ. Các lợi thế so sánh truyền thống cạn dần hoặc giảm dần ý nghĩa, trong khi các thách thức và cả các cơ hội mới xuất hiện ngày càng nhiều.

Đặc biệt, một quốc gia và tập đoàn, doanh nghiệp kinh doanh ngày càng phụ thuộc nhiều hơn vào các chuỗi cung ứng đầu vào, thị trường đầu ra và các đối tác công nghệ liên quan ngoài biên giới.

Dữ liệu và thông tin, cũng như công nghệ và khả năng đổi mới, sáng tạo trở thành nguồn tài nguyên mới vô giá, ngày càng quyết định năng lực cạnh tranh hiệu quả của quốc gia và doanh nghiệp trong các hoạt động kinh tế mới, với nhiều sản phẩm và thị trường mới khó tính đúng tính đủ giá trị bằng tiền như các dạng kinh té vật chất truyền thống.

Ngày càng nhiều ngành nghề truyền thống bị mất đi và xuất hiện những lĩnh vực, nghề nghiệp mới; cơ cấu lao động và yêu cầu giáo dục, đào tạo và đảm bảo an sinh xã hội cũng theo đó mà có sự chuyển dịch mới, sâu sắc.

Trong bối cảnh đó, tính độc lập, tự chủ của quốc gia bị thách thức mạnh, thậm chí mất đi nhiều ý nghĩa nội hàm yêu cầu cũ, nhất là các quốc gia chậm thích ứng với chuyển đổi số, không có công nghệ nguồn và năng lực đổi mới, sáng tạo cao, thiếu phản ứng thị trường và chính sách nhanh nhạy và hiệu quả.

Cách mạng công nghiệp 4.0 trong khi đem lại cơ hội học hỏi, gia tăng các loại hình việc làm mới, cơ hội “rượt đuổi và bắt kịp” cho những nước đi sau như Việt Nam, thì cũng làm tăng áp lực về và thách thức về nâng cao năng lực tham gia chuỗi sản xuất, cung ứng toàn cầu, cơ hội thu hút FDI và đảm bảo an sinh xã hội cho lao động Việt Nam.

Thứ ba, các tiêu chí đo lường sức mạnh quốc gia ngày càng dựa trên cộng hưởng sức mạnh nội lực kinh tế, quốc phòng và khả năng phản ứng chính sách, phản ứng thị trường thông minh và hiệu quả.

Ngày nay sức mạnh của các nước thường được đo bằng: i, Sức mạnh cứng: sức mạnh kinh tế (quy mô GDP, khả năng cạnh tranh thị trường và sự lành mạnh tài chính), tiềm lực khoa học - công nghệ; sức mạnh quốc phòng (số lượng quân đội, chi tiêu quốc phòng, công nghiệp quốc phòng, mạng lưới đồng minh…); ii, Sức mạnh mềm (sức hấp dẫn về mô hình, hệ giá trị; số lượng đối tác, vị thế, ảnh hưởng trên thế giới…); iii, Sức mạnh thông minh (khả năng sử dụng các loại sức mạnh để đạt được mục tiêu quốc gia, sự đúng đắn của chính sách và hiệu quả triển khai chính sách, khả năng điều chỉnh, phản ứng khi khủng hoảng…).

Tổng thể sức mạnh quốc gia ngày càng dựa trên cộng hưởng sức mạnh nội lực kinh tế, quốc phòng và khả năng phản ứng chính sách, phản ứng thị trường thông minh và hiệu quả.

Sức mạnh quốc gia còn được đánh giá theo nhiều tiêu chí khác tuỳ góc nhìn của các tổ chức quốc tế, song độc lập, tự chủ và đảm bảo sức chống chịu cao của nền kinh tế luôn là tiêu chí trọng tâm hội tụ và đo lường sức mạnh kinh tế quốc gia cả hiện tại và tương lai.

Thực tế thế giới hiện đại cho thấy, không có ngoại lệ không đổ vỡ và phá sản nào cho bất kỳ mô hình phát triển, nền kinh tế quốc gia và doanh nghiệp, cũng như mọi tỷ phú thế giới nào nếu không có nhận thức đúng và kịp thời phản ứng linh hoạt chính sách và thị trường trong một bối cảnh trong nước và quốc tế ngày càng nhiều biến động phức tạp và khó lường.

Đặc biệt, sự thành công của mỗi quốc gia tỷ lệ thuận với năng lực và hiệu lực, hiệu quả xây dựng và vận hành cơ chế đảm bảo hài hoà lợi ích, hội tụ, lan toả và phát huy được tổng hợp sức mạnh, các nguồn lực trong nước và quốc tế cho các mục tiêu lựa chọn phù hợp với từng giai đoạn lịch sử và thực tiễn trong nước, quốc tế; giữ vững niềm tin chính trị, niềm tin chính sách, niềm tin đầu tư và tiêu dùng thị trường; củng cố sự đoàn kết và đồng thuận xã hội cao; chủ động bám sát tình hình, tăng năng lực thông tin, dự báo và linh hoạt các kịch bản ứng phó kịp thời.

2. Nhận diện nền kinh tế độc lập tự chủ và sức chống chịu nền kinh tế theo tinh thần văn kiện Đại hội Đảng

Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011), xác định: “xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ ngày càng cao trong điều kiện hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng”.

Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2011-2020, nêu rõ: “Phát huy nội lực và sức mạnh dân tộc là yếu tố quyết định, đồng thời tranh thủ ngoại lực và sức mạnh thời đại là yếu tố quan trọng để phát triển nhanh, bền vững và xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ”. Giải quyết mối quan hệ giữa xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ và tích cực, chủ động hội nhập nhằm tạo dựng sức mạnh dân tộc; trong đó, nội lực là quyết định; tranh thủ yếu tố ngoại lực và thời đại có vai trò quan trọng.

Nghị quyết số 22-NQ/TW, ngày 01/4/2013 của Bộ Chính trị (khóa XI) về hội nhập quốc tế, chủ trương: hội nhập kinh tế quốc tế là trọng tâm, hội nhập trong các lĩnh vực khác phải tạo thuận lợi cho hội nhập kinh tế và góp phần tích cực vào phát triển kinh tế.

Đại hội XII (năm 2016), xác định: “chủ động, tích cực hội nhập kinh tế quốc tế; đa dạng hóa, đa phương hóa quan hệ kinh tế quốc tế… kết hợp hiệu quả ngoại lực và nội lực, gắn hội nhập kinh tế quốc tế với xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ”. Nghị quyết số 06-NQ/TW, ngày 05/11/2016 của Ban Chấp hành Trung ương (khóa XII) về thực hiện có hiệu quả tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế, giữ vững ổn định chính trị - xã hội trong bối cảnh nước ta tham gia các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, chủ trương: tăng cường khả năng tự chủ của nền kinh tế, mở rộng thị trường, tranh thủ thêm vốn, công nghệ, tri thức, kinh nghiệm quản lý, bảo đảm phát triển nhanh và bền vững.

Trong văn kiện Đại hội XIII, lần đầu tiên Đảng nêu rõ yêu cầu: Nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế trước các tác động tiêu cực từ các biến động kinh tế thế giới; Xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ gắn bó mật thiết với giữ vững các cân đối lớn đi đôi với bảo đảm an ninh kinh tế; Đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ kinh tế quốc tế, tránh lệ thuộc vào một thị trường, một đối tác; Chủ động hoàn thiện hệ thống phòng vệ để bảo vệ doanh nghiệp và thị trường trong nước; Hoàn thiện hệ thống pháp luật phù hợp với những điều ước và cam kết quốc tế mà Việt Nam đã ký kết; Giữ vững độc lập, tự chủ trong việc xác định chủ trương, đường lối, chiến lược phát triển kinh tế đất nước; Phát triển doanh nghiệp Việt Nam lớn mạnh trở thành nòng cốt của kinh tế đất nước; Giữ vững các cân đối lớn, chú trọng bảo đảm an ninh kinh tế; Không ngừng tăng cường tiềm lực kinh tế quốc gia; Tăng cường đào tạo cán bộ… có khả năng làm việc trong môi trường quốc tế…; Tập trung xây dựng kết cấu hạ tầng và phát triển đô thị; Phát triển kinh tế nông thôn gắn với xây dựng nông thôn mới; Đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia; Phát triển kinh tế số trên nền tảng khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo, nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Điểm mới trong định hướng, nhiệm vụ, giải pháp xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ và nâng cao hiệu quả hội nhập kinh tế quốc tế theo tinh thần Đại hội XIII là nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng hoàn thiện đồng bộ thể chế phát triển phù hợp với nền kinh tế thị trường đầy đủ, hiện đại, hội nhập; phát triển đồng bộ và tạo ra sự liên kết giữa các khu vực, các vùng, các thành phần kinh tế, các loại hình sản xuất kinh doanh và công nghệ, đổi mới sáng tạo, nhất là những thành tựu của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, thực hiện chuyển đổi số quốc gia, phát triển kinh tế số, nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, sức cạnh tranh của nền kinh tế; huy động, phân bổ, sử dụng có hiệu quả các nguồn lực, tạo động lực để phát triển kinh tế nhanh và bền vững; nâng cao chất lượng, hiệu quả quản trị cả ở cấp quốc gia và doanh nghiệp; tạo môi trường thuận lợi thúc đẩy khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo và hoạt động của những lĩnh vực, mô hình kinh doanh mới; phát huy vai trò của các tổ chức xã hội - nghề nghiệp trong tham gia hình thành và điều tiết các quan hệ kinh tế thị trường; phát triển doanh nghiệp Việt Nam lớn mạnh, nòng cốt của kinh tế đất nước; giữ vững các cân đối lớn, bảo đảm an ninh kinh tế; đẩy mạnh đa phương hóa và đa dạng hóa các quan hệ kinh tế, tránh lệ thuộc vào một thị trường, một đối tác.

Đặc biệt, văn kiện Đại hội XIII nhấn mạnh yêu cầu “bảo đảm định hướng xã hội chủ nghĩa phù hợp với từng giai đoạn phát triển của đất nước”. Điều đó là cần thiết, tạo sự linh hoạt và vận dụng hiệu quả nguyên tắc “dĩ bất biến ứng vạn biến” trong chỉ đạo, điều hành thực tiễn của Đảng trước mọi biến động nhanh, khó lường của thế giới. Đây cũng là thông điệp khẳng định sự nhất quán trong nhận thức chính trị nói chung của Đảng ta về định hướng nội dung và mục tiêu con đường đổi mới, hội nhập của cách mạng Việt Nam trong thời kỳ mới, phù hợp với thực tiễn trong nước và xu hướng chung trên thế giới.

Đại hội XIII cũng phân định rõ hơn vai trò, nội dung, yêu cầu và các công cụ quản lý kinh tế của nhà nước trong phát triển và củng cố các quan hệ gắn kết giữa kinh tế nhà nước, kinh tế tập thể, kinh tế tư nhân và kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài; lần đầu tiên mở rộng, nhấn mạnh và làm rõ hơn mối quan hệ chặt chẽ giữa Nhà nước, Thị trường và Xã hội, thay vì chỉ có quan hệ Nhà nước với Thị trường trong văn kiện các kỳ Đại hội trước đây…

3. Yêu cầu mới và giải pháp cần có để đảm bảo tính độc lập tự chủ và tăng sức chống chịu của nền kinh tế Việt Nam trong thời gian tới

Để xây dựng thành công nền kinh tế độc lập, tự chủ trong bối cảnh trên, đòi hỏi Việt Nam tiếp tục coi trọng giải quyết một số vấn đề sau:

Một là, tiếp tục đổi mới nhận thức, hoàn thiện nội dung yêu cầu mô hình kinh tế tự chủ, linh hoạt hoá vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước và doanh nghiệp nhà nước.

Vai trò chủ đạo của kinh tế tư nhân và doanh nghiệp nhà nước cần điều chỉnh phù hợp với cơ chế thị trường và yêu cầu hội nhập quốc tế ngày càng sâu, rộng, đầy đủ và thực chất của Việt Nam. Theo đó, thu hẹp dần cả về quy mô, tỷ trọng và phạm vi hoạt động, nhất là trong hoạt động kinh tế vì lợi nhuận, tập trung nắm chủ đạo một số lĩnh vực, ngành kinh tế chủ chốt và hoạt động do Nhà nước cần độc quyền thuộc lĩnh vực đảm bảo quốc phòng và an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội; chủ động giữ vững các cân đối cơ cấu lớn, liên ngành, cấp quốc gia và ở địa phương, địa bàn cần thiết; chủ động và trực tiếp đảm nhận đầu tư vào những dự án, địa bàn không hấp dẫn hoặc cần thiết để định hướng, mở rộng đầu tư phát triển từ các nguồn vốn ngoài ngân sách nhà nước.

Đồng thời, phương thức chủ đạo cũng mềm và tỷ lệ cũng linh hoạt hơn, chủ yếu tham gia dưới hình thức cổ phần và giảm tối đa việc Nhà nước tham gia trực tiếp vào hoạt động kinh tế thông qua các doanh nghiệp nhà nước, chuyển một số nhiệm vụ mà các bộ, ngành, cơ quan nhà nước không cần thiết phải thực hiện cho tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp đảm nhận.

Theo thống kê chung trên thế giới, ở các nước, Chính phủ chỉ giữ 20% vốn tại doanh nghiệp nhà nước và khu vực doanh nghiệp nhà nước chỉ chiếm khoảng 5%-20% GDP…

Thứ hai, đề cao vai trò kinh tế tư nhân và kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài, sử dụng hiệu quả các nguồn lực, vừa thu hút công nghệ từ bên ngoài, vừa tăng cường năng lực đổi mới, sáng tạo và tự chủ công nghệ trong nước.

Việt Nam cần đồng bộ và đa dạng hoá nhiều giải pháp từ chính trị, đối ngoại đến các cơ chế, chính sách kinh tế - tài chính thích ứng bảo đảm lòng tin chiến lược từ đối tác, nhất là các “đối tác chiến lược toàn diện”, để nhận được đầu tư FDI vào các ngành công nghệ cao hoặc được mua công nghệ cao, cho phép Việt Nam tham gia các chuỗi cung ứng công nghệ cao “mang tính bạn bè” trong khu vực và trên phạm vi toàn cầu.

Đồng thời, triển khai nhanh và hiệu quả thực chất các chủ trương, nhiệm vụ và giải pháp theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia và Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 04/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân.

Do đó, phải sớm thể chế hoá chủ trương coi kinh tế tư nhân là động lực quan trọng nhất của đất nước về tăng trưởng GDP, tăng năng suất lao động, tạo công ăn việc làm; lực lượng tiên phong trong kỷ nguyên mới, lực lượng chủ lực, đi đầu trong ứng dụng công nghệ và đổi mới, sáng tạo trong tầm nhìn chung của đất nước. Nhà nước bên cạnh việc phải củng cố mạnh mẽ khu vực doanh nghiệp nhà nước, nhất là các tập đoàn kinh tế nhà nước, cần ưu tiên xây dựng các tập đoàn kinh tế tư nhân tầm cỡ khu vực và toàn cầu, có năng lực cạnh tranh quốc tế, có sứ mệnh dẫn dắt, hỗ trợ trở lại các doanh nghiệp nội địa khác cùng tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. Đồng thời, phải có chính sách riêng trong việc hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa phát triển, cũng như thành phần kinh tế hộ gia đình và kinh tế hợp tác xã, khuyến khích hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp và phát triển mô hình hợp tác xã kiểu mới, hiệu quả; khuyến khích doanh nghiệp tư nhân nâng cao năng lực nghiên cứu và đổi mới công nghệ, tham gia các lĩnh vực chiến lược, phát triển cơ sở hạ tầng quan trọng, công nghệ cao, công nghiệp mũi nhọn, an ninh năng lượng và một số lĩnh vực đặc biệt trong các dự án quan trọng quốc gia; kiểm soát chặt chẽ tình trạng doanh nghiệp độc quyền và thao túng chính sách; bảo vệ hữu hiệu quyền tài sản, quyền sở hữu (trong đó có quyền sở hữu trí tuệ và tài sản vô hình), quyền tự do kinh doanh và bảo đảm thực thi hợp đồng của doanh nghiệp tư nhân; giảm thiểu rủi ro pháp lý, hạn chế tối đa tình trạng thay đổi chính sách đột ngột gây tổn thất cho doanh nghiệp; tạo lập cơ chế hỗ trợ và bảo vệ nhà đầu tư tư nhân, nhất là các doanh nghiệp khởi nghiệp, doanh nghiệp đổi mới sáng tạo…

Thứ ba, củng cố niềm tin chính trị, nỗ lực đột phá thể chế, tinh gọn và nâng cao năng lực, hiệu lực, hiệu quả bộ máy quản lý nhà nước và toàn hệ thống chính trị để tạo động lực mới cho phát triển kinh tế đất nước theo hướng độc lập, tự chủ.

Động lực mới được cộng hưởng và gắn với kết quả trực tiếp và gián tiếp, trước mắt và lâu dài của quá trình tinh gọn bộ máy; củng cố lòng tin, cải thiện vị thế và sự hấp dẫn của môi trường đầu tư, khai thác hiệu quả cơ hội đầu tư mới và các nguồn lực tiềm năng cho phát triển cả vĩ mô và vi mô, trước mắt và lâu dài, trong nước và ngoài nước.

Với tinh thần đó, trong quá trình xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ thời gian tới cần tiếp tục giữ vững độc lập, tự chủ trong việc xác định chủ trương, đường lối, chiến lược phát triển kinh tế đất nước; đẩy nhanh quá trình hoàn thiện thể chế, nhất là về hệ thống pháp luật phù hợp với những điều ước quốc tế và cam kết quốc tế mà Việt Nam đã ký kết; coi trọng duy trì sự ổn định và phát triển trên tất cả các lĩnh vực chính trị, kinh tế, xã hội, môi trường, hội nhập quốc tế; thúc đẩy sự chuyển biến mạnh mẽ hơn về cơ cấu lại nền kinh tế gắn với đổi mới động lực tăng trưởng, nâng cao năng suất lao động, tăng tính cạnh tranh chất lượng của nền kinh tế; tập trung tạo mọi điều kiện nâng cao hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp nhà nước, phát triển cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam gắn kết và lớn mạnh trở thành nòng cốt của kinh tế đất nước; đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ kinh tế quốc tế, tránh lệ thuộc vào một thị trường, một đối tác, nhất là khi thị trường hay đối tác đó có sự biến động; thực hiện nhiều hình thức hội nhập kinh tế quốc tế với các lộ trình linh hoạt, phù hợp với điều kiện, mục tiêu của đất nước từng giai đoạn; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và tăng cường đổi mới sáng tạo, phát triển và từng bước làm chủ khoa học công nghệ đáp ứng yêu cầu cạnh tranh quốc tế, bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc.

Đặc biệt, cần sớm hoàn thiện cơ chế kết hợp hài hoà Nhà nước - Thị truờng - Xã hội trong một mô hình Nhà nước kiểu mới; coi trọng tính đồng bộ và chú ý đến tính hai mặt của các giải pháp chính sách đa dạng hóa và phối hợp các nguồn lực trong nước và quốc tế; khả năng tăng cường dự báo, thông tin, bảo vệ người tiêu dùng và giữ vững lòng tin trên thị trường, củng cố uy tín quốc gia và niềm tin chiến lược quốc tế vào các đột phá thể chế Việt Nam có tính hội nhập cao và bền vững hơn, từng bước định hình một tầm nhìn mới, một thực tiễn mới và mở ra triển vọng phát triển mới trong toàn bộ đời sống kinh tế - xã hội Việt Nam thời kỳ chuyển mình hội nhập cùng thế giới…

Không ngừng hoàn thiện, củng cố nhận thức toàn diện, đầy đủ, sâu sắc và tổ chức xây dựng hiệu quả mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ, có sức chống chịu cao ở nước ta là biểu hiện và thước đo sự thành công bản lĩnh, trí tuệ về Đổi mới và Cách mạng của Đảng. Đồng thời, đó cũng là quá trình tạo lập và hiện thực hóa các mục tiêu, động lực và cơ chế để gắn kết chặt chẽ phát triển kinh tế với phát triển văn hoá, xã hội, bảo vệ môi trường, phát huy dân chủ, sáng tạo và bảo vệ quyền con người, quyền công dân và để người dân được hưởng thụ ngày càng nhiều hơn thành quả của công cuộc đổi mới; để giữ vững được ổn định chính trị và kinh tế, củng cố đồng thuận và đoàn kết xã hội, không ngừng cải thiện các quan hệ và vị thế quốc tế, xây dựng và phát triển đất nước Việt Nam phát triển nhanh, bền vững hơn trong bối cảnh toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế ngày càng sâu, rộng và toàn diện hơn…

Tài liệu tham khảo:

1. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, H. 2011, tr. 102;

2. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, H. 2016, tr. 111;

3. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2021;

4. Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia;

5. Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân;

6.https://www.tapchicongsan.org.vn/web/guest/kinh-te/-/2018/824082/quan-diem-moi-ve-xaydung-nen-kinh-te-viet-nam-doc-lap%2C-tu-chu-trong-van-kien-dai-hoi-xiii-cua-dang.aspx#.

Tác giả:

PGS.TS Ngô Thanh Hoàng, Ủy viên Hội đồng tư vấn kinh tế, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

TS Nguyễn Minh Phong, Báo Nhân dân

(Theo Tạp chí Nghiên cứu Khoa học kiểm toán, số tháng 2/2026)

Lượt xem: 31

Làn sóng AI đặt ra bài toán mới cho hạ tầng công nghiệp Việt Nam

Việt Nam đang mở rộng vai trò trong chuỗi cung ứng điện tử và trí tuệ nhân tạo toàn cầu. Tuy nhiên, để tận dụng cơ hội này, năng lực sản xuất cần được hỗ trợ bởi hạ tầng công nghiệp đồng bộ, nguồn điện ổn định, logistics hiệu quả và mạng lưới nhà cung ứng đủ sức đáp ứng yêu cầu của các tập đoàn công nghệ. Cơ hội từ chuỗi cung ứng AI Làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo thêm nhu cầu đối với các sản phẩm điện tử, linh kiện và dịch vụ sản xuất công nghệ cao. Đây cũng là cơ hội để những nền kinh tế có nền tảng công nghiệp điện tử như Việt Nam mở rộng sự hiện diện trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Trong phân tích mới đây về cơ hội của Việt Nam trong chuỗi cung ứng AI, ông Frederic Neumann, Chuyên gia Kinh tế trưởng khu vực châu Á, đồng thời là Đồng Trưởng bộ phận Nghiên cứu Đầu tư Toàn cầu khu vực châu Á của HSBC và ông Justin Feng, Chuyên gia kinh tế khu vực châu Á của HSBC nhận định, siêu chu kỳ AI hiện vẫn duy trì động lực mạnh mẽ. Nhiều doanh nghiệp đang tận dụng cơ hội từ chuỗi cung ứng AI Chỉ số nhà quản trị mua hàng (PMI) trong lĩnh vực điện tử cho thấy hoạt động sản xuất và đơn hàng tiếp tục mở rộng đối với các sản phẩm điện tử công nghiệp, điện tử tiêu dùng và máy tính tại châu Á cũng như trên thế giới. Theo các chuyên gia HSBC, dù chưa sản xuất được những loại chip logic tiên tiến nhất hoặc bộ nhớ băng thông cao, Việt Nam đang cung cấp nhiều linh kiện thiết yếu cho trung tâm dữ liệu AI như tủ mạng máy chủ và bảng mạch in. Việt Nam cũng từng bước trở thành một mắt xích quan trọng trong lĩnh vực lắp ráp và kiểm thử bán dẫn gia công. Nền tảng này được hình thành sau nhiều năm phát triển công nghiệp điện tử, với sự hiện diện của các tập đoàn lớn như Samsung, LG và hệ thống doanh nghiệp cung ứng. Theo HSBC, kim ngạch xuất khẩu máy móc điện và điện tử của Việt Nam trong năm 2025 đạt khoảng 160 tỷ USD, tương đương 30% GDP. Dòng vốn đầu tư nước ngoài tiếp tục đóng vai trò quan trọng. Riêng trong ba năm gần đây, tổng vốn đầu tư trực tiếp ra nước ngoài từ Trung Quốc đại lục vào Việt Nam đạt khoảng 9 tỷ USD, góp phần mở rộng mạng lưới sản xuất và cung ứng linh kiện. Tuy nhiên, các chuyên gia HSBC cũng chỉ ra rằng Việt Nam vẫn chủ yếu đảm nhiệm khâu lắp ráp cuối cùng, trong khi nhiều linh kiện và thiết bị có giá trị gia tăng cao hơn được cung cấp bởi doanh nghiệp nước ngoài. Vì vậy, cơ hội từ AI không chỉ nằm ở việc mở rộng công suất sản xuất mà còn ở khả năng phát triển nhà cung ứng trong nước, tiếp thu công nghệ và nâng cao trình độ kỹ thuật. Đặc biệt, việc mở rộng các trung tâm dữ liệu và hoạt động sản xuất liên quan đến AI đang chịu những giới hạn ngày càng lớn về năng lượng, đất đai, nguồn nước và năng lực sản xuất. Hạ tầng phải theo kịp công nghệ Tại một diễn đàn về công nghiệp gần đây, ông ChangKyun Seo, Phó Tổng Giám đốc phụ trách Kho vận, Cơ sở hạ tầng và Hành chính nhân sự Amkor Technology Việt Nam cho rằng, để phát triển hệ sinh thái công nghiệp bán dẫn, cần bảo đảm đồng thời ba yếu tố gồm nguồn nhân lực, hạ tầng kỹ thuật và mạng lưới nhà cung ứng. Trong đó, nguồn điện ổn định là yêu cầu đặc biệt quan trọng đối với các nhà máy sản xuất công nghệ cao. Theo đại diện Amkor, nhà máy hiện vận hành khoảng 2.000 máy móc, thiết bị sản xuất và dự kiến đầu tư bổ sung hơn 1.500 máy trong năm tới. Khi quy mô sản xuất mở rộng, nhu cầu điện tăng lên, đồng thời yêu cầu về chất lượng và tính liên tục của nguồn cung cũng cao hơn. Đặc thù sản xuất bán dẫn khiến những sự cố gián đoạn điện dù rất ngắn cũng có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến dây chuyền sản xuất. Vì vậy, khả năng cung cấp điện ổn định không chỉ là điều kiện kỹ thuật mà còn liên quan trực tiếp đến hiệu quả đầu tư. Ngoài năng lượng, đại diện Amkor cũng đề xuất xây dựng nền tảng thông tin trực tuyến về các nhà cung ứng nội địa, giúp doanh nghiệp FDI thuận lợi hơn khi tìm kiếm, đánh giá và kết nối đối tác. Từ phía doanh nghiệp mua hàng, bà Hoàng Thu Thủy, đại diện Bộ phận Mua hàng Toàn cầu Panasonic Việt Nam cho biết, 4 tiêu chí cơ bản khi lựa chọn nhà cung cấp gồm: chất lượng, giá thành, giao hàng và dịch vụ. Tuy nhiên, trước những biến động của thị trường, doanh nghiệp còn cần khả năng ứng phó với gián đoạn chuỗi cung ứng, ứng dụng công nghệ để nâng năng suất, giảm chi phí và đáp ứng các yêu cầu về môi trường, xã hội và quản trị. Ngoài ra, theo ông Đinh Hoài Nam, Giám đốc cấp cao Phát triển Kinh doanh và Thương mại SLP Việt Nam, nhà đầu tư hiện không chỉ tìm kiếm địa điểm sản xuất có chi phí phù hợp mà còn cần hạ tầng giúp nhanh chóng đi vào vận hành, kết nối thuận lợi với nhà cung ứng, khách hàng và thị trường xuất khẩu. Việc phát triển đồng bộ hạ tầng công nghiệp và logistics, từ sản xuất, lưu kho đến phân phối, giúp doanh nghiệp rút ngắn thời gian giao hàng, giảm chi phí tồn kho và nâng cao khả năng thích ứng trước biến động. Từ những yêu cầu trên, tại các địa phương tập trung nhiều dự án công nghệ cao, việc nâng cấp hạ tầng đang trở thành một nhiệm vụ quan trọng để đáp ứng nhu cầu mở rộng sản xuất. Các địa phương cũng chú trọng phát triển nguồn nhân lực kỹ thuật, đặc biệt trong các lĩnh vực bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và sản xuất thông minh. Theo các chuyên gia HSBC, trong thập kỷ qua, Việt Nam ghi nhận mức gia tăng độ phức tạp của cơ cấu xuất khẩu lớn nhất châu Á, chủ yếu nhờ lĩnh vực điện tử. Tuy nhiên, để duy trì lợi thế, Việt Nam cần tận dụng làn sóng AI để xây dựng năng lực sản xuất và công nghệ, thay vì chỉ mở rộng công suất. Chính vì thế, việc nâng cấp hạ tầng công nghiệp, phát triển nguồn nhân lực và mạng lưới nhà cung ứng trong nước sẽ có vai trò quan trọng trong quá trình Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng AI, từng bước đảm nhiệm những công đoạn có giá trị gia tăng cao hơn.

Từ thu hút FDI đến nâng tầm năng lực công nghiệp hỗ trợ Việt Nam

Nghị quyết số 10-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng thu hút đầu tư nước ngoài, tăng cường liên kết giữa khu vực FDI và doanh nghiệp trong nước. Từ thực tiễn công nghiệp hỗ trợ, việc phát triển nhà cung ứng, nâng cao năng lực công nghệ và hình thành mạng lưới sản xuất nội địa đang trở thành những yếu tố quan trọng để gia tăng giá trị tạo ra tại Việt Nam. Tăng cường liên kết FDI đòi hỏi doanh nghiệp trong nước chủ động nâng cấp năng lực Từ thu hút FDI đến phát triển nhà cung ứng nội địa Sau nhiều năm thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), Việt Nam đã hình thành những trung tâm sản xuất lớn trong lĩnh vực điện tử, cơ khí, ô tô và nhiều ngành công nghiệp chế biến, chế tạo. Sự hiện diện của các tập đoàn đa quốc gia tạo ra nhu cầu đáng kể về linh kiện, phụ tùng, thiết bị và dịch vụ kỹ thuật, mở rộng thị trường cho doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ trong nước. Tuy nhiên, quy mô đầu tư và xuất khẩu của khu vực FDI chưa phản ánh đầy đủ khả năng tham gia của doanh nghiệp Việt Nam vào chuỗi giá trị. Phần lớn tập đoàn đa quốc gia đã thiết lập mạng lưới nhà cung cấp ổn định trước khi đầu tư vào Việt Nam. Do đó, doanh nghiệp nội địa muốn gia nhập chuỗi phải chứng minh được khả năng cạnh tranh về chất lượng, giá thành và tiến độ giao hàng. Trong bối cảnh như vậy, Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 8/6/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài trong giai đoạn mới đặt ra định hướng nâng cao chất lượng thu hút FDI, tăng cường liên kết với doanh nghiệp trong nước, thúc đẩy chuyển giao công nghệ và nâng cao giá trị gia tăng nội địa. Tuy nhiên, mức độ nội địa hóa còn phụ thuộc vào mục tiêu đầu tư của từng tập đoàn. Vì thế, tăng cường liên kết FDI đòi hỏi doanh nghiệp trong nước chủ động nâng cấp năng lực, đồng thời cần những cơ chế kết nối phù hợp với nhu cầu thực tế của nhà mua hàng. Tại Công ty TNHH Dụng cụ An Mi, doanh nghiệp chuyên sản xuất dụng cụ cắt gọt kim loại phục vụ ngành cơ khí chính xác, bà Nguyễn Nguyệt Anh, Giám đốc An Mi cho biết, khoảng 70% khách hàng của doanh nghiệp là các công ty FDI. Để đáp ứng yêu cầu của từng nhóm khách hàng, An Mi lựa chọn chuyên môn hóa hoạt động sản xuất. Nhà máy tại Hưng Yên phục vụ lĩnh vực ô tô, xe máy, hàng không - vũ trụ và an ninh - quốc phòng; nhà máy tại Bắc Ninh, khánh thành ngày 15/10/2026, tập trung vào công nghiệp 3C gồm máy tính, thiết bị truyền thông và điện tử tiêu dùng. Theo bà Nguyễn Nguyệt Anh, doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy đầu tư năng lực sản xuất sang xây dựng năng lực cung ứng. Máy móc, thiết bị và nhân lực là điều kiện ban đầu, nhưng yêu cầu quan trọng hơn là khả năng đáp ứng ổn định về chất lượng, tiến độ và quản trị. Bên cạnh năng lực sản xuất trực tiếp, hoạt động kết nối và tổ chức nguồn cung cũng đóng vai trò quan trọng trong việc tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp Việt Nam và khu vực FDI. Cũng về vấn đề này, bà Trần Thị Thương Huyền, Giám đốc Công ty cổ phần Bách Liên, doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực vật tư, thiết bị và dịch vụ bảo trì, sửa chữa, vận hành nhà máy (MRO) với thương hiệu VietMRO cho biết, Công ty hiện phục vụ hơn 1.000 khách hàng, phần lớn là các nhà máy FDI và nhà máy lớn trong nước. Lợi thế của nhà cung ứng không đơn thuần nằm ở quy mô mạng lưới, mà còn ở khả năng điều phối nguồn hàng, xác định đúng sản phẩm, đúng tiêu chuẩn và giao hàng đúng thời điểm. Trong môi trường sản xuất công nghiệp, việc thiếu một linh kiện hoặc vật tư cần thiết có thể ảnh hưởng đến hoạt động của cả dây chuyền. Vì vậy, doanh nghiệp cung ứng phải xây dựng năng lực vận hành ổn định, minh bạch và có khả năng đáp ứng khi nhu cầu của khách hàng tăng lên. Nâng năng lực chế tạo, gia tăng giá trị trong nước Cùng với việc phát triển mạng lưới nhà cung ứng, yêu cầu quan trọng khác trong thực hiện định hướng của Nghị quyết số 10-NQ/TW là nâng cao năng lực công nghệ, từng bước mở rộng sự tham gia của doanh nghiệp Việt Nam vào những công đoạn có giá trị gia tăng cao. Trong lĩnh vực cơ khí chế tạo, Công ty cổ phần Cơ điện TOMECO là một trường hợp cho thấy quá trình nâng cấp công nghệ gắn với yêu cầu của khách hàng quốc tế. Theo ông Lê Quý Khả, Chủ tịch Hội đồng quản trị, Tổng Giám đốc TOMECO, việc hợp tác với các đối tác nước ngoài đã thúc đẩy doanh nghiệp từng bước hoàn thiện hệ thống quản lý chất lượng, quy trình hàn và hồ sơ kỹ thuật. Để chủ động thực hiện các công đoạn sản xuất có yêu cầu kỹ thuật cao, TOMECO đầu tư Nhà máy Công nghiệp hỗ trợ TOMECO SI tại Khu công nghiệp Hỗ trợ Nam Hà Nội (HANSSIP). Nhà máy tập trung vào cơ khí chính xác, gia công hạng nặng, chế tạo thiết bị công suất lớn và sản phẩm OEM phục vụ xuất khẩu. Việc đưa những công đoạn trước đây phải thuê ngoài vào sản xuất nội bộ giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng kiểm soát chất lượng, tiến độ và đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật phức tạp. Tuy nhiên, nâng cao năng lực của từng doanh nghiệp cần đi cùng việc phát triển hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ, trong đó có sự kết nối giữa doanh nghiệp trong nước, nhà đầu tư FDI và các tổ chức nghiên cứu. Theo ông Nguyễn Hoàng, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Công nghiệp hỗ trợ TP. Hà Nội (HANSIBA), Chủ tịch Tập đoàn N&G, sự hiện diện của doanh nghiệp Việt Nam cùng các nhà đầu tư quốc tế tạo thêm cơ hội hợp tác sản xuất, phát triển mạng lưới cung ứng và thu hút doanh nghiệp trong nước tham gia hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ. Như vậy, từ định hướng của Nghị quyết số 10-NQ/TW đến thực tiễn sản xuất, yêu cầu tăng cường liên kết FDI cần được triển khai đồng thời với phát triển năng lực doanh nghiệp trong nước. Qua đó góp phần nâng cao khả năng tham gia chuỗi cung ứng, tăng giá trị sản xuất trong nước và phát huy hiệu quả lan tỏa của dòng vốn FDI.

Các đầu tàu kinh tế trước áp lực bứt tốc hai con số trong quý IV

Để đạt mục tiêu tăng trưởng GDP cả năm 2026 ở mức hai con số, Chính phủ yêu cầu các địa phương có quy mô kinh tế lớn phát huy mạnh hơn vai trò dẫn dắt. Trong khi Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh phải tăng tốc đáng kể, Hải Phòng, Quảng Ninh, Bắc Ninh cần duy trì đà tăng trưởng cao, thúc đẩy đầu tư, sản xuất và tiêu dùng. Áp lực tăng trưởng dồn vào những tháng cuối năm Theo Nghị quyết số 312/NQ-CP ngày 5/10/2026 của Chính phủ, GDP quý III ước tăng 9,95% so với cùng kỳ, đưa mức tăng trưởng 9 tháng lên 9,01%. Để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số cả năm, GDP quý IV phải tăng trên 12,5%. Tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 9/2026, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng nhấn mạnh, đây là nhiệm vụ rất nặng nề, đòi hỏi các bộ, ngành, địa phương nỗ lực cao nhất. Đặc biệt, các cực tăng trưởng lớn như Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Đồng Nai, Bắc Ninh phải khai thác mạnh hơn dư địa, đóng góp nhiều hơn cho tăng trưởng cả nước. Yêu cầu này được lượng hóa trong kịch bản tăng trưởng quý IV ban hành kèm Nghị quyết số 312/NQ-CP. Nguồn: Nghị quyết số 312/NQ-CP ngày 5/10/2026 về Phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 9 năm 2026 và Hội nghị trực tuyến Chính phủ với địa phương Theo đó, Thành phố Hồ Chí Minh, địa phương chiếm 23,3% tổng GRDP cả nước năm 2025, đạt mức tăng trưởng 9,06% trong 9 tháng. Để hoàn thành mục tiêu 10,2% cả năm, Thành phố cần tăng 13,23% trong quý IV. Trong khi đó, Hà Nội phải đạt 16,55% trong quý cuối năm, sau khi tăng 8,85% trong 9 tháng, để hoàn thành mục tiêu 11%. Hải Phòng tăng trưởng 12,08% sau 9 tháng nhưng vẫn cần đạt 15,39% trong quý IV để hoàn thành mục tiêu 13% cả năm. Bắc Ninh cần tăng 14,37%, Quảng Ninh 14,24%. Riêng Đồng Nai, với mức tăng trưởng 10,01% sau 9 tháng, được yêu cầu duy trì tốc độ, tối thiểu đạt 9,98% trong quý IV và phấn đấu cao hơn. Đáng chú ý, Thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội chiếm tới 35,7% tổng GRDP cả nước năm 2025. Nếu tính thêm Hải Phòng, Đồng Nai, Bắc Ninh và Quảng Ninh, tỷ trọng của sáu địa phương đạt 53,7%. Vì thế, kết quả của nhóm này có ảnh hưởng lớn tới tăng trưởng chung. Để hiện thực hóa kịch bản, Chính phủ yêu cầu từng địa phương xác định rõ dư địa tăng trưởng, tập trung tháo gỡ khó khăn cho những dự án có khả năng sớm hoàn thành, đưa vào khai thác và doanh nghiệp có khả năng mở rộng sản xuất, kinh doanh. Các cực kinh tế dồn lực cho đầu tư, sản xuất Đối với Thủ đô Hà Nội, đầu tư công và phát triển hạ tầng tiếp tục là những động lực quan trọng. Các dự án như đường Vành đai 4 - Vùng Thủ đô, tuyến kết nối sân bay Gia Bình không chỉ thúc đẩy hoạt động xây dựng mà còn mở rộng không gian phát triển công nghiệp, đô thị và dịch vụ. Theo GS.TS. Hoàng Văn Cường, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, Thành phố Hà Nội có quy mô đầu tư công đứng đầu cả nước, công tác giải phóng mặt bằng phức tạp nhưng tiến độ giải ngân vẫn thuộc nhóm dẫn đầu. Điều này cho thấy vai trò quan trọng của năng lực thực thi trong huy động và sử dụng nguồn lực phát triển. Với Thành phố Hồ Chí Minh, dư địa tăng trưởng gắn với đầu tư hạ tầng, phát triển thị trường và các ngành dịch vụ giá trị gia tăng cao. Những công trình như Vành đai 3, Vành đai 4, tuyến cao tốc kết nối Thành phố Hồ Chí Minh - Mộc Bài cùng định hướng phát triển Trung tâm Tài chính quốc tế được kỳ vọng tạo thêm động lực dài hạn. Trước mắt, Thành phố cần đẩy nhanh tiến độ dự án, tháo gỡ vướng mắc về đất đai, thủ tục đầu tư, đồng thời thúc đẩy tiêu dùng, thương mại và du lịch. Ở phía Bắc, Hải Phòng phát huy lợi thế công nghiệp, cảng biển, logistics và liên kết vùng để thúc đẩy sản xuất, xuất khẩu. Trong khi đó, Quảng Ninh có dư địa từ công nghiệp chế biến, chế tạo, đầu tư ngoài ngân sách và du lịch. Một góc Thành phố Hải Phòng Theo GS.TS. Hoàng Văn Cường, công nghiệp chế biến, chế tạo của Quảng Ninh trong 8 tháng đầu năm tăng 31,77% so với cùng kỳ, vốn đầu tư ngoài ngân sách trong nước đạt 182.732 tỷ đồng. Đây là những nguồn lực quan trọng để địa phương duy trì tốc độ tăng trưởng cao. Bắc Ninh cũng đang phát huy lợi thế về công nghiệp điện tử, thu hút đầu tư và tham gia chuỗi cung ứng quốc tế. Quy hoạch chung đô thị Bắc Ninh được phê duyệt trong tháng 7/2026 xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực phát triển, hướng tới hình thành trung tâm công nghiệp điện tử, bán dẫn và trí tuệ nhân tạo. Trong khi đó, Đồng Nai tập trung phát huy lợi thế công nghiệp, thúc đẩy các dự án hạ tầng kết nối như Biên Hòa - Vũng Tàu, Dầu Giây - Tân Phú và các tuyến giao thông liên vùng. Để tạo thêm động lực trong quý cuối năm, Chính phủ yêu cầu đẩy nhanh giải ngân vốn đầu tư công, phấn đấu hoàn thành 100% kế hoạch được giao. Theo đó, Hà Nội tăng cường theo dõi tiến độ, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp và các dự án xây dựng; Hải Phòng tập trung xử lý dự án tồn đọng, phát triển hạ tầng công nghiệp; Quảng Ninh triển khai đợt cao điểm 90 ngày đêm hoàn thành nhiệm vụ cuối năm. Tuy nhiên, tăng trưởng không thể chỉ dựa vào gia tăng đầu tư. GS.TS. Hoàng Văn Cường cho rằng, điểm nghẽn phát triển đang dịch chuyển từ thể chế, chính sách sang năng lực tổ chức thực thi. Phân quyền mạnh hơn nhưng nếu thiếu nhân lực, dữ liệu và hạ tầng số, hiệu quả giải quyết công việc khó cải thiện tương ứng. Phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế mới 2026 mới đây, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ chủ trương đúng sang đột phá trong thực thi. Kết quả phải thể hiện bằng những thay đổi cụ thể trong môi trường kinh doanh, năng lực quản trị địa phương và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Đặc biệt, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương lưu ý, đầu tư công phải trở thành vốn mồi dẫn dắt đầu tư xã hội, trong khi nguồn vốn dài hạn cần được phân bổ vào những dự án chất lượng, hiệu quả và minh bạch. Đồng thời, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phải thực sự tạo ra năng suất, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh. Như vậy, kết quả tăng trưởng quý IV không chỉ quyết định khả năng hoàn thành mục tiêu GDP hai con số năm 2026, mà còn phản ánh hiệu quả điều hành, sử dụng nguồn lực của từng địa phương, tạo nền tảng phát triển cho năm 2027.

Kinh tế tăng trưởng 9,01%, vì sao VN-Index vẫn chưa bứt phá?

Kinh tế Việt Nam tăng tốc mạnh trong 9 tháng đầu năm 2026, với GDP tăng 9,01%, riêng quý III tăng 9,95% - mức cao nhất trong 4 năm. Tuy nhiên, VN-Index vẫn giảm 0,89%, VN30 giảm 6,10%, trong khi khối ngoại bán ròng khoảng 97.200 tỷ đồng trên HOSE. Sự lệch pha cho thấy tăng trưởng kinh tế chưa lập tức chuyển thành dòng tiền và mức định giá cao hơn trên thị trường chứng khoán. Theo báo cáo “Cập nhật tình hình vĩ mô 9 tháng đầu năm 2026” của TCBS Research, GDP tăng tốc qua từng quý, từ 8,15% trong quý I lên 8,81% quý II và 9,95% quý III, đưa mức tăng 9 tháng lên 9,01%. Đáng chú ý, đà tăng này được củng cố bởi nhiều chỉ báo độc lập: khối lượng hàng hóa vận chuyển tăng 15,8%, thu ngân sách tăng 12,1%, xuất khẩu theo tờ khai hải quan tăng 24,5% và PMI duy trì trên ngưỡng 50 trong 15 tháng liên tiếp. Tuy nhiên, thị trường chứng khoán lại chưa phản ánh tương xứng. Sau 9 tháng, VN-Index giảm 0,89% so với cuối năm 2025, VN30 giảm 6,10%, thanh khoản bình quân giảm 26,9%, còn khối ngoại bán ròng khoảng 97.200 tỷ đồng trên HOSE. Nền kinh tế đang tăng tốc, nhưng dòng tiền trên thị trường cổ phiếu chưa chạy cùng nhịp. Tăng trưởng đang dựa nhiều hơn vào đầu tư Điểm đáng chú ý trong bức tranh kinh tế 9 tháng là động lực tăng trưởng đang nghiêng về phía đầu tư và mở rộng năng lực sản xuất. Khu vực công nghiệp - xây dựng tăng 11,21%, đóng góp 49,62% vào mức tăng chung. Riêng công nghiệp chế biến, chế tạo tăng 11,36%, đóng góp 33,85%, trong khi xây dựng tăng 12,22%. Khu vực dịch vụ tăng 8,69%; nông, lâm nghiệp và thủy sản tăng 4,02%. Ở phía sử dụng, tích lũy tài sản tăng 17,88%, riêng quý III tăng 21,39%, cao hơn đáng kể mức tăng 8,51% của tiêu dùng cuối cùng. Vốn đầu tư toàn xã hội 9 tháng đạt 3.109,6 nghìn tỷ đồng, tăng 15,1%. Điều này cho thấy tăng trưởng hiện không đơn thuần đến từ việc người dân chi tiêu nhiều hơn, mà đang được hỗ trợ mạnh bởi quá trình tích lũy tài sản, xây dựng và mở rộng sản xuất. Số liệu về công nghiệp cũng củng cố nhận định này. IIP 9 tháng tăng 12,3%, riêng quý III tăng 14,8%; công nghiệp chế biến, chế tạo tăng 12,9%. Chỉ số tiêu thụ ngành chế biến, chế tạo tăng 12,8%, cao hơn mức 9,1% cùng kỳ năm 2025. Sản lượng công nghiệp tăng ở cả 34/34 địa phương. TCBS đánh giá đây là dấu hiệu cho thấy chất lượng tăng trưởng được cải thiện, khi lao động có việc làm chỉ tăng khoảng 1,3%, trong khi năng suất lao động ước tăng khoảng 7,6%. Đáng chú ý, tín dụng đến cuối tháng 9 tăng 11,59%, thấp hơn mức 13,37% cùng kỳ, trong khi GDP lại tăng nhanh hơn. Dòng vốn đang đi vào năng lực sản xuất Một chi tiết đáng chú ý khác nằm ở cơ cấu nhập khẩu. 9 tháng, nhập khẩu đạt 453,72 tỷ USD, tăng 36,7%. Trong đó, máy móc, thiết bị chiếm 58,3%, nguyên, nhiên vật liệu chiếm 35,8%, còn hàng tiêu dùng chỉ chiếm 5,9%. Như vậy, 94,1% hàng nhập khẩu là tư liệu sản xuất. Theo TCBS, mức nhập siêu 19,42 tỷ USD trong bối cảnh này phần lớn phản ánh một nền kinh tế đang mở rộng công suất hơn là tiêu dùng vượt khả năng. Dòng vốn ngoại cũng cho thấy xu hướng tương tự. Vốn FDI đăng ký đạt 50,36 tỷ USD, tăng 76,4%, trong khi FDI thực hiện đạt 21,07 tỷ USD, tăng 12,1% và là mức cao nhất trong 5 năm. TCBS cho rằng dòng vốn đăng ký hiện tại có thể trở thành “đường ống” năng lực sản xuất cho giai đoạn 2027-2030 khi các dự án đi vào vận hành. Chuỗi vận động của dòng vốn cũng khá rõ: đầu tư toàn xã hội tăng 15,1%, xây dựng tăng 12,22%, vận tải và kho bãi tăng 11,03%, FDI thực hiện tăng 12,1%, chế biến chế tạo tăng 11,36%, xuất khẩu tăng 24,5% và thu nhập người lao động tăng 9%. Đây là nền tảng quan trọng để kỳ vọng lợi nhuận doanh nghiệp cải thiện. Nhưng lợi nhuận tăng chưa đủ để thị trường chứng khoán tăng giá. Ba “trạm” khiến tăng trưởng chưa chuyển thành định giá Theo TCBS, một chỉ tiêu vĩ mô chỉ đến được giá cổ phiếu khi đi qua ba trạm: lãi suất, lợi nhuận doanh nghiệp và dòng tiền. Trong ba yếu tố này, lợi nhuận đang thuận lợi nhất. GDP quý III tăng 9,95%, IIP tăng 14,8%, tiêu thụ ngành chế biến, chế tạo tăng 12,8% - những dữ liệu hỗ trợ triển vọng lợi nhuận của các nhóm sản xuất, hạ tầng và logistics. Ngược lại, trạm lãi suất đang trở nên khó khăn hơn. CPI bình quân 9 tháng tăng 4,52%, vượt nhẹ mục tiêu khoảng 4,5%; riêng tháng 9 tăng 5,08%, trong khi lạm phát cơ bản tăng 4,26%. Khi lạm phát vượt mục tiêu, dư địa nới lỏng tiền tệ trở nên hạn chế. Nói cách khác, tăng trưởng cao không đồng nghĩa với việc thị trường có thêm một môi trường tiền rẻ để đẩy định giá cổ phiếu lên. Ở trạm thứ ba, dòng tiền cũng chưa đảo chiều. Khối ngoại đã bán ròng khoảng 97.200 tỷ đồng trên HOSE trong 9 tháng; riêng tháng 9 còn bán ròng khoảng 4.500 tỷ đồng. Thanh khoản bình quân giảm 26,9% so với cùng kỳ. Vì vậy, dù nền kinh tế tạo ra thêm sản lượng và triển vọng lợi nhuận được cải thiện, thị trường vẫn thiếu một yếu tố quan trọng để tái định giá: dòng tiền. Một lý do khác khiến thị trường chưa thể hoàn toàn lạc quan là những tín hiệu sớm từ khu vực sản xuất. Chỉ số quản lý mua sắm (PMI) tháng 9 đạt 51,9 điểm, tiếp tục trên ngưỡng 50 và đánh dấu tháng thứ 15 liên tiếp mở rộng. Tuy nhiên, đơn hàng mới tăng chậm nhất 5 tháng, chủ yếu nhờ cầu trong nước. Đáng chú ý, đơn hàng xuất khẩu mới giảm tháng thứ hai liên tiếp, với mức giảm mạnh nhất kể từ tháng 4. Trong khi đó, tồn kho ngành chế biến tại ngày 30/9 tăng 11,9% so với cùng kỳ. Như vậy, sản lượng hiện tại vẫn rất mạnh, nhưng thị trường đang phải nhìn xa hơn con số GDP của 9 tháng để đánh giá đơn hàng và lợi nhuận của các quý tới. Sức khỏe doanh nghiệp cũng chưa hoàn toàn đồng đều. Tháng 9, số doanh nghiệp thành lập mới giảm 31,1%, trong khi số doanh nghiệp hoàn tất giải thể tăng 89,3%. TCBS cho rằng điều này cho thấy độ lan tỏa của tăng trưởng chưa đồng đều, đặc biệt giữa doanh nghiệp quy mô lớn và khu vực doanh nghiệp nhỏ. Khoảng cách giữa GDP và chứng khoán vì thế không hẳn phản ánh việc thị trường “bỏ qua” tăng trưởng. Ngược lại, thị trường đang đặt ra những yêu cầu cao hơn đối với chất lượng và tính bền vững của tăng trưởng. Trong quý IV, nhà đầu tư sẽ phải theo dõi sát diễn biến CPI, tín dụng, đơn hàng xuất khẩu và tồn kho. TCBS ước tính hệ thống tín dụng cần tăng thêm khoảng 3,4 điểm % trong ba tháng cuối năm để tiến gần định hướng khoảng 15% cả năm. Nếu tăng trưởng tiếp tục chuyển hóa thành lợi nhuận doanh nghiệp, lạm phát được kiểm soát và dòng tiền quay trở lại, khoảng cách giữa nền kinh tế và thị trường vốn có thể thu hẹp. Ngược lại, nếu lạm phát tiếp tục tăng, đơn hàng xuất khẩu suy yếu và dòng tiền chưa cải thiện, tốc độ tăng GDP cao cũng chưa đủ để tạo ra một mặt bằng định giá mới.

Dòng vốn cho tăng trưởng chuyển sang nhiều kênh

Nhu cầu đầu tư gia tăng cùng mục tiêu tăng trưởng cao đang thúc đẩy việc mở rộng các nguồn vốn trung, dài hạn. Đi cùng quy mô vốn là yêu cầu nâng hiệu quả phân bổ, chất lượng dự án và phát triển cân bằng các kênh huy động. Vốn lớn hơn, hiệu quả cao hơn Bức tranh tăng trưởng năm 2026 cho thấy vai trò ngày càng nổi bật của đầu tư. Báo cáo Triển vọng Phát triển châu Á của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) cho biết, GDP Việt Nam tăng 8,2% trong nửa đầu năm, trong khi tổng vốn hình thành tài sản tăng 15,2%, phản ánh hoạt động đầu tư mạnh từ khu vực công, FDI và tư nhân. Vì thế, nhiều tổ chức quốc tế đã nâng dự báo tăng trưởng của Việt Nam, bởi những hỗ trợ từ sản xuất, nhu cầu trong nước, đầu tư công và FDI. Tuy nhiên, báo cáo của ADB cũng lưu ý, đầu tư và tín dụng tăng nhanh có thể làm gia tăng những điểm dễ tổn thương về tài chính và thu hẹp không gian chính sách. Theo ông Bùi Minh Giáp, Chuyên gia kinh tế trưởng ADB tại Việt Nam, tăng trưởng của Việt Nam có sự đóng góp của nhiều động lực, từ công nghiệp, xây dựng, dịch vụ đến tiêu dùng, đầu tư công, FDI và thương mại. Trong đó, hoạt động đầu tư đang diễn ra mạnh. Tuy nhiên, trọng tâm không chỉ nằm ở lượng vốn đưa vào nền kinh tế. Việt Nam phải nâng hiệu quả sử dụng vốn và lao động để cải thiện năng suất tổng hợp, đồng thời phát triển hạ tầng kết nối và chất lượng nguồn nhân lực. Với đầu tư công, ông Bùi Minh Giáp cho rằng, bên cạnh tiến độ giải ngân, vốn phải tập trung vào những dự án có chất lượng, khả năng lan tỏa và dẫn dắt đầu tư tư nhân, chẳng hạn các dự án giảm chi phí logistics, tăng an ninh năng lượng hoặc cải thiện kết nối vùng. Nếu lựa chọn được dự án hiệu quả, tác động trung và dài hạn sẽ khác với việc đẩy vốn chủ yếu nhằm đạt mục tiêu tăng trưởng trước mắt. Quy mô nguồn lực trong những năm tới cũng rất lớn. Theo phân tích của Ngân hàng UOB, Việt Nam cần khoảng 38,5 triệu tỷ đồng, tương đương khoảng 1,5 nghìn tỷ USD vốn đầu tư trong giai đoạn 2026-2030 để hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao. Nguồn lực này phục vụ hạ tầng, kinh tế xanh, công nghệ, mở rộng năng lực sản xuất, giáo dục và y tế. Tại buổi làm việc với Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC) ngày 28/9/2026, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn cũng nhấn mạnh, trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng 2 con số, nhu cầu vốn cho phát triển kinh tế rất lớn. Việc huy động và phân bổ hiệu quả các nguồn lực tài chính không chỉ đáp ứng yêu cầu trước mắt mà còn phục vụ các mục tiêu phát triển dài hạn, bền vững. Mở rộng các kênh vốn Theo Ngân hàng Nhà nước, tổng dư nợ của IFC tại Việt Nam hiện đạt 2,6 tỷ USD, trong khi tổng vốn cam kết trong tài khóa 2026 đạt 3 tỷ USD, bao gồm vốn ngắn hạn và dài hạn. Ông Arnaud Dupoizat, Giám đốc IFC khu vực Đông Á và Thái Bình Dương cho biết, IFC mong muốn tiếp tục mở rộng đầu tư, huy động vốn quốc tế và hỗ trợ khu vực tư nhân Việt Nam, trong đó chú trọng doanh nghiệp nhỏ và vừa, nông nghiệp và các dự án phát triển dài hạn. Đáng chú ý, IFC sẽ tập trung phát triển các công cụ tài chính trên thị trường vốn để bổ trợ cho nguồn vốn ngân hàng, nhất là đối với dự án dài hạn và hạ tầng; đồng thời huy động thêm nguồn lực quốc tế thông qua cơ chế đồng tài trợ và tăng kết nối nhà đầu tư quốc tế với Việt Nam. Chia sẻ thêm về hướng đa dạng hóa nguồn vốn, bà Jing Zhao, chuyên gia cao cấp về tài chính của Ngân hàng Thế giới cho rằng, việc lựa chọn nguồn tài trợ nên gắn với đặc điểm dự án. Với những dự án có ý nghĩa xã hội lớn nhưng khả năng thu hồi vốn thấp, nguồn lực công giữ vai trò chủ đạo. Trong khi đó, với các dự án có khả năng tạo doanh thu nhưng chưa đủ hấp dẫn nhà đầu tư, vốn công hoặc vốn ưu đãi có thể tham gia để chia sẻ rủi ro, qua đó thu hút thêm nguồn vốn tư nhân. Bà Jing Zhao cũng đề cập, các quỹ hưu trí, doanh nghiệp bảo hiểm và hình thức đầu tư tập thể như những nguồn vốn có đặc điểm kỳ hạn phù hợp với các khoản đầu tư dài hạn. Việc mở rộng sự tham gia của các tổ chức này phải đi cùng nâng cao năng lực đầu tư và phát triển nguồn dự án phù hợp. Cấu trúc các kênh huy động càng đáng chú ý khi ADB, cho biết dư nợ tín dụng tại Việt Nam đến cuối năm 2025 tương đương 145% GDP, trong khi thị trường trái phiếu doanh nghiệp khoảng 10% GDP. Theo ADB, chênh lệch kỳ hạn và bộ đệm vốn đặt ra yêu cầu thận trọng đối với việc tài trợ những dự án hạ tầng quy mô lớn, có thời gian thu hồi vốn dài. Ông Bùi Minh Giáp lưu ý, định hướng này không nhằm giảm vai trò của ngân hàng mà hướng tới một cấu trúc tài chính cân bằng hơn, trong đó các kênh vốn bổ trợ lẫn nhau. Để thị trường vốn đảm nhiệm tốt hơn vai trò cung ứng vốn trung và dài hạn, ngoài tăng phát hành cổ phiếu và trái phiếu, thị trường phải củng cố niềm tin thông qua công bố thông tin minh bạch, xếp hạng tín nhiệm độc lập, quản trị doanh nghiệp tốt hơn và cơ chế bảo vệ nhà đầu tư rõ ràng. Việc thị trường chứng khoán Việt Nam được FTSE Russell nâng hạng tạo thêm một điều kiện cho quá trình này. Tuy nhiên, theo Chuyên gia kinh tế trưởng của ADB, nâng hạng trước hết là chỉ báo ghi nhận những cải thiện đã đạt được; khả năng thu hút nguồn lực trong thời gian tới còn phụ thuộc vào môi trường chính sách, khả năng tiếp cận thông tin và mức độ minh bạch của thị trường. Như vậy, cùng với việc gia tăng quy mô nguồn lực, trọng tâm đang chuyển sang hiệu quả phân bổ và sự phù hợp về kỳ hạn. Vốn công, vốn tư nhân, tín dụng, thị trường vốn và nguồn lực quốc tế có thể bổ trợ cho nhau theo đặc điểm từng dự án, qua đó vừa đáp ứng nhu cầu đầu tư lớn, vừa nâng hiệu quả sử dụng vốn và chất lượng tăng trưởng.

Từ thu hút FDI đến nâng tầm năng lực công nghiệp hỗ trợ Việt Nam

Nghị quyết số 10-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng thu hút đầu tư nước ngoài, tăng cường liên kết giữa khu vực FDI và doanh nghiệp trong nước. Từ thực tiễn công nghiệp hỗ trợ, việc phát triển nhà cung ứng, nâng cao năng lực công nghệ và hình thành mạng lưới sản xuất nội địa đang trở thành những yếu tố quan trọng để gia tăng giá trị tạo ra tại Việt Nam. Tăng cường liên kết FDI đòi hỏi doanh nghiệp trong nước chủ động nâng cấp năng lực Từ thu hút FDI đến phát triển nhà cung ứng nội địa Sau nhiều năm thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), Việt Nam đã hình thành những trung tâm sản xuất lớn trong lĩnh vực điện tử, cơ khí, ô tô và nhiều ngành công nghiệp chế biến, chế tạo. Sự hiện diện của các tập đoàn đa quốc gia tạo ra nhu cầu đáng kể về linh kiện, phụ tùng, thiết bị và dịch vụ kỹ thuật, mở rộng thị trường cho doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ trong nước. Tuy nhiên, quy mô đầu tư và xuất khẩu của khu vực FDI chưa phản ánh đầy đủ khả năng tham gia của doanh nghiệp Việt Nam vào chuỗi giá trị. Phần lớn tập đoàn đa quốc gia đã thiết lập mạng lưới nhà cung cấp ổn định trước khi đầu tư vào Việt Nam. Do đó, doanh nghiệp nội địa muốn gia nhập chuỗi phải chứng minh được khả năng cạnh tranh về chất lượng, giá thành và tiến độ giao hàng. Trong bối cảnh như vậy, Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 8/6/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài trong giai đoạn mới đặt ra định hướng nâng cao chất lượng thu hút FDI, tăng cường liên kết với doanh nghiệp trong nước, thúc đẩy chuyển giao công nghệ và nâng cao giá trị gia tăng nội địa. Tuy nhiên, mức độ nội địa hóa còn phụ thuộc vào mục tiêu đầu tư của từng tập đoàn. Vì thế, tăng cường liên kết FDI đòi hỏi doanh nghiệp trong nước chủ động nâng cấp năng lực, đồng thời cần những cơ chế kết nối phù hợp với nhu cầu thực tế của nhà mua hàng. Tại Công ty TNHH Dụng cụ An Mi, doanh nghiệp chuyên sản xuất dụng cụ cắt gọt kim loại phục vụ ngành cơ khí chính xác, bà Nguyễn Nguyệt Anh, Giám đốc An Mi cho biết, khoảng 70% khách hàng của doanh nghiệp là các công ty FDI. Để đáp ứng yêu cầu của từng nhóm khách hàng, An Mi lựa chọn chuyên môn hóa hoạt động sản xuất. Nhà máy tại Hưng Yên phục vụ lĩnh vực ô tô, xe máy, hàng không - vũ trụ và an ninh - quốc phòng; nhà máy tại Bắc Ninh, khánh thành ngày 15/10/2026, tập trung vào công nghiệp 3C gồm máy tính, thiết bị truyền thông và điện tử tiêu dùng. Theo bà Nguyễn Nguyệt Anh, doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy đầu tư năng lực sản xuất sang xây dựng năng lực cung ứng. Máy móc, thiết bị và nhân lực là điều kiện ban đầu, nhưng yêu cầu quan trọng hơn là khả năng đáp ứng ổn định về chất lượng, tiến độ và quản trị. Bên cạnh năng lực sản xuất trực tiếp, hoạt động kết nối và tổ chức nguồn cung cũng đóng vai trò quan trọng trong việc tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp Việt Nam và khu vực FDI. Cũng về vấn đề này, bà Trần Thị Thương Huyền, Giám đốc Công ty cổ phần Bách Liên, doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực vật tư, thiết bị và dịch vụ bảo trì, sửa chữa, vận hành nhà máy (MRO) với thương hiệu VietMRO cho biết, Công ty hiện phục vụ hơn 1.000 khách hàng, phần lớn là các nhà máy FDI và nhà máy lớn trong nước. Lợi thế của nhà cung ứng không đơn thuần nằm ở quy mô mạng lưới, mà còn ở khả năng điều phối nguồn hàng, xác định đúng sản phẩm, đúng tiêu chuẩn và giao hàng đúng thời điểm. Trong môi trường sản xuất công nghiệp, việc thiếu một linh kiện hoặc vật tư cần thiết có thể ảnh hưởng đến hoạt động của cả dây chuyền. Vì vậy, doanh nghiệp cung ứng phải xây dựng năng lực vận hành ổn định, minh bạch và có khả năng đáp ứng khi nhu cầu của khách hàng tăng lên. Nâng năng lực chế tạo, gia tăng giá trị trong nước Cùng với việc phát triển mạng lưới nhà cung ứng, yêu cầu quan trọng khác trong thực hiện định hướng của Nghị quyết số 10-NQ/TW là nâng cao năng lực công nghệ, từng bước mở rộng sự tham gia của doanh nghiệp Việt Nam vào những công đoạn có giá trị gia tăng cao. Trong lĩnh vực cơ khí chế tạo, Công ty cổ phần Cơ điện TOMECO là một trường hợp cho thấy quá trình nâng cấp công nghệ gắn với yêu cầu của khách hàng quốc tế. Theo ông Lê Quý Khả, Chủ tịch Hội đồng quản trị, Tổng Giám đốc TOMECO, việc hợp tác với các đối tác nước ngoài đã thúc đẩy doanh nghiệp từng bước hoàn thiện hệ thống quản lý chất lượng, quy trình hàn và hồ sơ kỹ thuật. Để chủ động thực hiện các công đoạn sản xuất có yêu cầu kỹ thuật cao, TOMECO đầu tư Nhà máy Công nghiệp hỗ trợ TOMECO SI tại Khu công nghiệp Hỗ trợ Nam Hà Nội (HANSSIP). Nhà máy tập trung vào cơ khí chính xác, gia công hạng nặng, chế tạo thiết bị công suất lớn và sản phẩm OEM phục vụ xuất khẩu. Việc đưa những công đoạn trước đây phải thuê ngoài vào sản xuất nội bộ giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng kiểm soát chất lượng, tiến độ và đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật phức tạp. Tuy nhiên, nâng cao năng lực của từng doanh nghiệp cần đi cùng việc phát triển hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ, trong đó có sự kết nối giữa doanh nghiệp trong nước, nhà đầu tư FDI và các tổ chức nghiên cứu. Theo ông Nguyễn Hoàng, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Công nghiệp hỗ trợ TP. Hà Nội (HANSIBA), Chủ tịch Tập đoàn N&G, sự hiện diện của doanh nghiệp Việt Nam cùng các nhà đầu tư quốc tế tạo thêm cơ hội hợp tác sản xuất, phát triển mạng lưới cung ứng và thu hút doanh nghiệp trong nước tham gia hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ. Như vậy, từ định hướng của Nghị quyết số 10-NQ/TW đến thực tiễn sản xuất, yêu cầu tăng cường liên kết FDI cần được triển khai đồng thời với phát triển năng lực doanh nghiệp trong nước. Qua đó góp phần nâng cao khả năng tham gia chuỗi cung ứng, tăng giá trị sản xuất trong nước và phát huy hiệu quả lan tỏa của dòng vốn FDI.

Làn sóng AI đặt ra bài toán mới cho hạ tầng công nghiệp Việt Nam

Việt Nam đang mở rộng vai trò trong chuỗi cung ứng điện tử và trí tuệ nhân tạo toàn cầu. Tuy nhiên, để tận dụng cơ hội này, năng lực sản xuất cần được hỗ trợ bởi hạ tầng công nghiệp đồng bộ, nguồn điện ổn định, logistics hiệu quả và mạng lưới nhà cung ứng đủ sức đáp ứng yêu cầu của các tập đoàn công nghệ. Cơ hội từ chuỗi cung ứng AI Làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo thêm nhu cầu đối với các sản phẩm điện tử, linh kiện và dịch vụ sản xuất công nghệ cao. Đây cũng là cơ hội để những nền kinh tế có nền tảng công nghiệp điện tử như Việt Nam mở rộng sự hiện diện trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Trong phân tích mới đây về cơ hội của Việt Nam trong chuỗi cung ứng AI, ông Frederic Neumann, Chuyên gia Kinh tế trưởng khu vực châu Á, đồng thời là Đồng Trưởng bộ phận Nghiên cứu Đầu tư Toàn cầu khu vực châu Á của HSBC và ông Justin Feng, Chuyên gia kinh tế khu vực châu Á của HSBC nhận định, siêu chu kỳ AI hiện vẫn duy trì động lực mạnh mẽ. Nhiều doanh nghiệp đang tận dụng cơ hội từ chuỗi cung ứng AI Chỉ số nhà quản trị mua hàng (PMI) trong lĩnh vực điện tử cho thấy hoạt động sản xuất và đơn hàng tiếp tục mở rộng đối với các sản phẩm điện tử công nghiệp, điện tử tiêu dùng và máy tính tại châu Á cũng như trên thế giới. Theo các chuyên gia HSBC, dù chưa sản xuất được những loại chip logic tiên tiến nhất hoặc bộ nhớ băng thông cao, Việt Nam đang cung cấp nhiều linh kiện thiết yếu cho trung tâm dữ liệu AI như tủ mạng máy chủ và bảng mạch in. Việt Nam cũng từng bước trở thành một mắt xích quan trọng trong lĩnh vực lắp ráp và kiểm thử bán dẫn gia công. Nền tảng này được hình thành sau nhiều năm phát triển công nghiệp điện tử, với sự hiện diện của các tập đoàn lớn như Samsung, LG và hệ thống doanh nghiệp cung ứng. Theo HSBC, kim ngạch xuất khẩu máy móc điện và điện tử của Việt Nam trong năm 2025 đạt khoảng 160 tỷ USD, tương đương 30% GDP. Dòng vốn đầu tư nước ngoài tiếp tục đóng vai trò quan trọng. Riêng trong ba năm gần đây, tổng vốn đầu tư trực tiếp ra nước ngoài từ Trung Quốc đại lục vào Việt Nam đạt khoảng 9 tỷ USD, góp phần mở rộng mạng lưới sản xuất và cung ứng linh kiện. Tuy nhiên, các chuyên gia HSBC cũng chỉ ra rằng Việt Nam vẫn chủ yếu đảm nhiệm khâu lắp ráp cuối cùng, trong khi nhiều linh kiện và thiết bị có giá trị gia tăng cao hơn được cung cấp bởi doanh nghiệp nước ngoài. Vì vậy, cơ hội từ AI không chỉ nằm ở việc mở rộng công suất sản xuất mà còn ở khả năng phát triển nhà cung ứng trong nước, tiếp thu công nghệ và nâng cao trình độ kỹ thuật. Đặc biệt, việc mở rộng các trung tâm dữ liệu và hoạt động sản xuất liên quan đến AI đang chịu những giới hạn ngày càng lớn về năng lượng, đất đai, nguồn nước và năng lực sản xuất. Hạ tầng phải theo kịp công nghệ Tại một diễn đàn về công nghiệp gần đây, ông ChangKyun Seo, Phó Tổng Giám đốc phụ trách Kho vận, Cơ sở hạ tầng và Hành chính nhân sự Amkor Technology Việt Nam cho rằng, để phát triển hệ sinh thái công nghiệp bán dẫn, cần bảo đảm đồng thời ba yếu tố gồm nguồn nhân lực, hạ tầng kỹ thuật và mạng lưới nhà cung ứng. Trong đó, nguồn điện ổn định là yêu cầu đặc biệt quan trọng đối với các nhà máy sản xuất công nghệ cao. Theo đại diện Amkor, nhà máy hiện vận hành khoảng 2.000 máy móc, thiết bị sản xuất và dự kiến đầu tư bổ sung hơn 1.500 máy trong năm tới. Khi quy mô sản xuất mở rộng, nhu cầu điện tăng lên, đồng thời yêu cầu về chất lượng và tính liên tục của nguồn cung cũng cao hơn. Đặc thù sản xuất bán dẫn khiến những sự cố gián đoạn điện dù rất ngắn cũng có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến dây chuyền sản xuất. Vì vậy, khả năng cung cấp điện ổn định không chỉ là điều kiện kỹ thuật mà còn liên quan trực tiếp đến hiệu quả đầu tư. Ngoài năng lượng, đại diện Amkor cũng đề xuất xây dựng nền tảng thông tin trực tuyến về các nhà cung ứng nội địa, giúp doanh nghiệp FDI thuận lợi hơn khi tìm kiếm, đánh giá và kết nối đối tác. Từ phía doanh nghiệp mua hàng, bà Hoàng Thu Thủy, đại diện Bộ phận Mua hàng Toàn cầu Panasonic Việt Nam cho biết, 4 tiêu chí cơ bản khi lựa chọn nhà cung cấp gồm: chất lượng, giá thành, giao hàng và dịch vụ. Tuy nhiên, trước những biến động của thị trường, doanh nghiệp còn cần khả năng ứng phó với gián đoạn chuỗi cung ứng, ứng dụng công nghệ để nâng năng suất, giảm chi phí và đáp ứng các yêu cầu về môi trường, xã hội và quản trị. Ngoài ra, theo ông Đinh Hoài Nam, Giám đốc cấp cao Phát triển Kinh doanh và Thương mại SLP Việt Nam, nhà đầu tư hiện không chỉ tìm kiếm địa điểm sản xuất có chi phí phù hợp mà còn cần hạ tầng giúp nhanh chóng đi vào vận hành, kết nối thuận lợi với nhà cung ứng, khách hàng và thị trường xuất khẩu. Việc phát triển đồng bộ hạ tầng công nghiệp và logistics, từ sản xuất, lưu kho đến phân phối, giúp doanh nghiệp rút ngắn thời gian giao hàng, giảm chi phí tồn kho và nâng cao khả năng thích ứng trước biến động. Từ những yêu cầu trên, tại các địa phương tập trung nhiều dự án công nghệ cao, việc nâng cấp hạ tầng đang trở thành một nhiệm vụ quan trọng để đáp ứng nhu cầu mở rộng sản xuất. Các địa phương cũng chú trọng phát triển nguồn nhân lực kỹ thuật, đặc biệt trong các lĩnh vực bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và sản xuất thông minh. Theo các chuyên gia HSBC, trong thập kỷ qua, Việt Nam ghi nhận mức gia tăng độ phức tạp của cơ cấu xuất khẩu lớn nhất châu Á, chủ yếu nhờ lĩnh vực điện tử. Tuy nhiên, để duy trì lợi thế, Việt Nam cần tận dụng làn sóng AI để xây dựng năng lực sản xuất và công nghệ, thay vì chỉ mở rộng công suất. Chính vì thế, việc nâng cấp hạ tầng công nghiệp, phát triển nguồn nhân lực và mạng lưới nhà cung ứng trong nước sẽ có vai trò quan trọng trong quá trình Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng AI, từng bước đảm nhiệm những công đoạn có giá trị gia tăng cao hơn.