Thứ năm, 19/11/2026

Điện thoại (024) 6287 3463

Đường dây nóng (024) 6287 3463

Liên hệ quảng cáo (+84)915.632.345

Thứ năm, 19/11/2026
Share on Facebook
Copy to Clipboard

PHÂN TÍCH VÀ KIỂM SOÁT RỦI RO DO BIẾN ĐỘNG LAO ĐỘNG TRONG CÁC DOANH NGHIỆP MAY MẶC VIỆT NAM

Với hình thức sản xuất chủ yếu là gia công theo đơn đặt hàng của khách hàng, nhân lực được coi là yếu tố đầu vào quan trọng nhất trong các doanh nghiệp may mặc Việt Nam hiện nay. Những doanh nghiệp này sử dụng một số lượng lớn lao động, chủ yếu là lao động nữ.

 

Tuy nhiên, vài năm trở lại đây, toàn ngành đang phải đối mặt với rủi ro do biến động lao động với tỷ lệ cao (đặc biệt là do lao động tự ý bỏ việc hoặc nghỉ việc). Rủi ro này gây ra những tổn thất đáng kể đến hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp và hơn thế nữa, nó làm giảm đi đáng kể năng lực cạnh tranh của ngành may mặc Việt Nam so với các đối thủ cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Vì vậy, các nhà quản lý trong doanh nghiệp may mặc Việt nam cần phải chủ động trong việc nhận diện, phân tích, đánh giá, từ đó đưa ra những giải pháp để kiểm soát có hiệu quả loại rủi ro này.

                Khi đề cập đến rủi ro, người ta thường quan niệm đó là những sự kiện không mong muốn có thể xảy ra ảnh hưởng theo hướng tiêu cực đến các những chủ thể phải đón nhận những sự kiện đó. Rủi ro thường không thể xác định một cách chắc chắn và kéo theo nó là những tổn thất về con người hoặc của cải.

                Trong quản lý doanh nghiệp, khi nhà quản lý đặt ra các mục tiêu cho các hoạt động mà doanh nghiệp cần phải đạt được thì rủi ro mà các nhà quản lý thường phải đối mặt đó là khả năng tồn tại các sai lệch bất lợi so giữa thực tế so với kết quả hay dự tính được mong chờ[1]. Theo đó, nguyên nhân gây ra sự sai lệch là khách quan còn dự tính của con người là chủ quan và khác nhau trong từng tình huống cụ thể. Rủi ro được phân loại theo nhiều tiêu thức khác nhau, tuỳ thuộc vào tính chất, phạm vi ảnh hưởng của rủi ro, theo nguyên nhân của rủi ro có thể là khách quan hoặc chủ quan hoặc theo từng tác nhân cụ thể gây ra rủi ro cho doanh nghiệp. Các chi phí phát sinh do rủi ro xuất hiện bao gồm cả những chi phí trực tiếp và gián tiếp, thể hiện toàn bộ những thiệt hại, mất mát về vật chất và tinh thần trong việc gánh chịu, khắc phục, bồi thường tổn thất, kể cả phòng ngừa và hạn chế rủi ro. Nhìn chung trong kinh doanh, kể cả trong ngắn hạn và dài hạn, rủi ro là căn nguyên gây ra sự giảm sút lợi nhuận của doanh nghiệp khi nó không được quan tâm và xử lý đúng đắn. Để đảm bảo đạt được các mục tiêu đặt ra, nhà quản lý cần phải nhận diện, phân tích và đánh giá rủi ro, từ đó lựa chọn, ra quyết định cách thức và biện pháp để kiểm soát rủi ro ở mức độ có thể chấp nhận được.

                Như các doanh nghiệp thông thường, doanh nghiệp may mặc Việt Nam cũng phải đối mặt với nhiều loại rủi ro trong các hoạt động của mình. Chẳng hạn, đối với hoạt động sản xuất, rủi ro là giao hàng không đúng kế hoạch theo hợp đồng đã ký kết, hoặc chất lượng sản phẩm không đáp ứng được yêu cầu của khách hàng dẫn đến việc phải bồi thường thiệt hại cho khách hàng. Trong thanh toán, rủi ro xuất hiện khi doanh nghiệp lựa chọn đối tác ký kết hợp đồng không có tư cách pháp nhân đảm bảo dẫn đến hậu quả khách hàng không thanh toán khi hàng đã được giao. Đối với hoạt động quản lý và sử dụng nhân lực, rủi ro mà doanh nghiệp may mặc Việt Nam phải đối mặt đó là tỷ lệ lao động tự ý bỏ việc, nghỉ việc cao làm biến động đáng kể trong lực lượng lao động, gây ra nhiều khó khăn trong hoạt động sản xuất kinh doanh.

                Một trong những đặc điểm điển hình của các doanh nghiệp May mặc là nhu cầu sử dụng nhiều lao động với tỷ lệ lao động nữ thường chiếm hơn 80% so với tổng số lao động trong doanh nghiệp. Tính chất công việc được chuyên môn hoá lặp đi lặp lại trong các dây chuyền may sản xuất sản phẩm không đòi hỏi người lao động có trình độ văn hóa cao, thông thường chỉ cần lao động tốt nghiệp phổ thông, đã trải qua khoá đào tạo nghề trong thời gian ngắn, hoàn thiện được một vài công đoạn tạo ra sản phẩm là có thể được tuyển dụng và bố trí làm việc ngay trong các doanh nghiệp may mặc. Những đặc điểm này thường làm cho mọi người nhầm tưởng rằng việc tuyển dụng cũng như quản lý và sử dụng lao động tại các doanh nghiệp may mặc là đơn giản bởi số lượng lao động dồi dào, không có đòi hỏi cao về chất lượng lao động, tuy nhiên, thực tế cho thấy sự thật khác hẳn. Khi mức sống và trình độ dân trí của người dân tăng lên, lợi thế so sánh của nền kinh tế Việt Nam không còn là lao động với giá nhân công rẻ nữa và điều này có tác động trực tiếp tới ngành may mặc nói riêng và các ngành khác sử dụng nhiều lao động nói chung. Hiện nay toàn ngành đang phải đối mặt với tình trạng biến động lao động với tỷ lệ biến động lao động hàng năm trong các doanh nghiệp may mặc khoảng 25 - 30%, thậm chí, trong các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, tỷ lệ này lên tới 40%[2]. Thực tế này cần phải được nhìn nhận là vấn đề nan giải nhất đối với các doanh nghiệp may mặc trong hiện tại và tương lai, đòi hỏi các doanh nghiệp cần phải có cơ chế thích hợp nhìn nhận đúng đắn rủi ro về biến động lao động, khả năng và thời điểm phát sinh, xác định được những ảnh hưởng có thể có của loại rủi ro này đối với hoạt động sản xuất kinh doanh, lý giải những nguyên nhân thỏa đáng cho tình trạng biến động lao động, từ đó có những biện pháp thích hợp nhằm hạn chế thấp nhất những ảnh hưởng của nó đối với việc đạt được mục tiêu mà doanh nghiệp đang nỗ lực phấn đấu.

                Qua khảo sát cho thấy, hầu hết các doanh nghiệp may mặc đều nhìn nhận rằng, tay nghề lao động kém, khó tuyển dụng lao động mới và nhất là lượng lao động hiện tại của doanh nghiệp luôn biến động với tỷ lệ cao là những khó khăn rất lớn cản trở đến hoạt động sản xuất kinh doanh. Biến động lao động với tỷ lệ cao cần được nhìn nhận là rủi ro nghiêm trọng trong doanh nghiệp may mặc, đặc biệt trong vài năm trở lại đây, tỷ lệ này thay đổi với xu hướng ngày càng tăng lên. Sự nghiêm trọng của rủi ro này không chỉ thể hiện ở tần suất xuất hiện mà còn ở những tổn thất phát sinh, đe doạ trực tiếp đến kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh. Những tổn thất này bao gồm cả trực tiếp và gián tiếp, tổn thất hữu hình và vô hình, phát sinh trong cả ngắn hạn và dài hạn.

                Trước hết, đó là những khoản tổn thất từ các chi phí đã, đang và sẽ phát sinh liên quan đến người lao động. Những chi phí này bao gồm:

                Chi phí đã chi ra cho người lao động rời bỏ khỏi công ty: Những chi phí này liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến người lao động đã nghỉ hoặc bỏ việc từ khi họ được tuyển mộ, tuyển dụng vào làm việc tại doanh nghiệp, các chi phí đã chi ra để đào tạo họ thích ứng với công việc, các chi phí về các khoản trích theo lương đóng góp theo quy định của pháp luật cho người lao động… Trong một số trường hợp, người lao động ra khỏi doanh nghiệp còn mang theo cả những hiểu biết, kỹ năng, thậm chí là các bí mật nghề nghiệp mà họ tích luỹ được trong thời gian làm việc, hay là tổn thất do doanh nghiệp mất đi khách hàng có liên hệ thân thiết với người lao động.

                Chi phí cho người lao động khác để thay thế cho người đã bỏ việc: các chi phí này cũng bao gồm nhiều loại, phát sinh trong cả quá trình từ khi tuyển mộ, tuyển dụng đến đào tạo người lao động mới thay thế cho lao động đã nghỉ hoặc bỏ việc. Trong trường hợp doanh nghiệp không hoặc chưa thể tuyển dụng lao động mới, thì các tổn thất mà doanh nghiệp phải gánh chịu đó là chi phí công việc bị gián đoạn khi chưa tìm được người khác thay thế, hoặc chi phí chi ra để thuê lao động tạm thời.

                Các tổn thất do giảm năng suất và sản lượng: Khi có lao động, đặc biệt là các lao động có trình độ chuyên môn tốt và kinh nghiệm nghề nghiệp vững bỏ việc, thì những tổn thất này là tương đối đáng kể. Đặc điểm tổ chức sản xuất trong các doanh nghiệp may mặc thường là theo phân xưởng, trong từng phân xưởng lại có nhiều tổ đội hoặc chuyền sản xuất. Những tổ, đội hoặc chuyền sản xuất này thường có khoản 20 - 30 công nhân, trong một số doanh nghiệp, số công nhân trong một tổ có thể lên đến 60 - 70 người. Những lao động này đều được phân công công việc rõ ràng theo một quy trình khép kín và chuyên môn hoá để tạo nên các sản phẩm may mặc một cách tuần tự, vì vậy, nếu khuyết thiếu đi một hoặc một vài công nhân thực hiện các công đoạn (đặc biệt là các công đoạn may phức tạp) thì năng suất và sản lượng của toàn bộ tổ hoặc chuyền may sẽ bị sút giảm đáng kể. Với những lao động mới (được tuyển mới hoặc thuê tạm thời) chưa thành thạo công việc, năng suất lao động thường thấp sẽ kéo theo sự sút giảm năng suất của các lao động khác bởi công việc của toàn bộ chuyền sản xuất không được vận hành trôi chảy.

                Tổn thất do chất lượng sản phẩm sản xuất không đạt yêu cầu: Tổn thất này thường phát sinh khi các lao động thay thế cho lao động bỏ việc chưa thành thạo về kỹ năng thực hiện công việc, vì vậy tỷ lệ sản phẩm sai hỏng có thể tăng lên, đồng thời kéo theo các chi phí phát sinh để sửa chữa sản phẩm hỏng, hoặc thiệt hại do sản phẩm hỏng không thể sửa chữa được. Sản phẩm hỏng hoặc không đạt yêu cầu cũng là tác nhân kéo theo sự sụt giảm đáng kể về năng suất và sản lượng như đã trình bày ở trên.

                Tổn thất về doanh thu: Khi lao động bỏ việc quá nhiều khiến cho doanh nghiệp không thể ứng phó kịp dẫn đến hoạt động sản xuất bị gián đoạn. Kế hoạch giao hàng đã ký kết trong hợp đồng với khách hàng khó có khả năng thực hiện đúng hạn và theo đúng yêu cầu về chất lượng đã cam kết với khách hành. Nếu kế hoạch sản xuất không thực hiện được, doanh nghiệp thường phải gánh chịu những thiệt hại do vi phạm hợp đồng, hoặc chi phí vận chuyển tăng đáng kể do phải chi trả chi phí vận chuyển, đặc biệt không đơn thuần chỉ là vận chuyển bằng đường biển thông thường, mà bằng đường hàng không để kịp thời gian giao hàng cho khách. Trong trường hợp này, đơn hàng thường có kết quả lỗ bởi chi phí vận chuyển quá cao. Do không giữ được chữ tín trong kinh doanh, nguy cơ mất khách hàng và phải tìm kiếm khách hàng khác là điều khó tránh khỏi.

                Chi phí sắp xếp, tổ chức lại sản xuất: Khi lao động tự động bỏ việc, doanh nghiệp thường rơi vào trạng thái bị động bởi mọi việc xảy ra không theo dự kiến hoặc kế hoạch đã lập trước đó. Thay vì tìm kiếm khách hàng, nâng cao chất lượng sản phẩm, hạ giá thành,… để đạt được mục tiêu lợi nhuận thì doanh nghiệp giờ đây phải quan tâm đến biến cố trước mắt trong chính nội bộ: đó là lực lượng nhân sự không ổn định để tiếp tục chiến lược kinh doanh. Có những doanh nghiệp do số lượng lao động bỏ việc quá lớn có thể khiến cho một số chuyền hoặc tổ may phải xoá sổ, để từ đó sắp xếp lại những tổ hoặc chuyền mới từ những lao động còn lại khiến cho mọi việc liên quan đến nhân sự của doanh nghiệp dường như lại bắt đầu lại từ đầu. Thiếu nhân sự khiến doanh nghiệp không thể chủ động xây dựng các kế hoạch sản xuất dài hơi, khó khăn trong việc cân đối giữa nguồn lực hiện tại với khả năng đáp ứng nhu cầu của khách hàng.

                Trên đây mới chỉ là những tổn thất hữu hình mà doanh nghiệp có thể tính toán được, ngoài ra còn có những ảnh hưởng vô hình mà doanh nghiệp khó có thể đánh giá kể cả trong ngắn hạn và dài hạn. Chẳng hạn, khi lao động bỏ việc sẽ ảnh hưởng xấu đến tâm lý của những lao động còn ở lại doanh nghiệp, khiến cho họ không vững tâm làm việc. Uy tín của doanh nghiệp bị sút giảm không chỉ với các doanh nghiệp trong cùng ngành mà còn với các khách hàng, và rộng hơn nữa, khả năng cạnh tranh của toàn ngành may mặc Việt Nam so với các đối thủ như Trung Quốc, Srilanka, Ấn Độ,.. sẽ bị ảnh hưởng đáng kể.

                Việc phân tích những tổn thất do tình trạng biến động lao động đang xảy ra với các doanh nghiệp may mặc Việt Nam cho thấy, cần phải nhận diện rõ nguyên nhân lý giải tại sao người lao động trong các doanh nghiệp này lại bỏ việc nhiều đến vậy, từ đó làm cơ sở để xác định các biện pháp hữu hiệu để ngăn chặn hoặc giảm thiểu những tổn thất từ rủi ro này. Trên thực tế, các nguyên nhân tương đối nhiều, chúng bao gồm những loại sau:

                Nguyên nhân xuất phát từ đặc điểm nguồn nhân lực trong doanh nghiệp may mặc Việt Nam chủ yếu là nữ giới: Với tỷ lệ lao động nữ trong doanh nghiệp may mặc thường hơn 80%, biến động lao động tất yếu xảy ra bởi người phụ nữ ngoài công việc xã hội còn đảm phải nhận thiên chức làm mẹ. Trong tất cả các doanh nghiệp may mặc lúc nào cũng có một số lượng nhất định lao động nữ nghỉ việc vì lý do thai sản, tuy nhiên, đây là lý do khách quan và nhà quản lý có khá đầy đủ thông tin do người lao động phải báo trước về thời gian nghỉ việc với doanh nghiệp. Với nguyên nhân này, cách thức kiểm soát phù hợp đó là nhà quản lý cần dự tính trước tỷ lệ số lao động nghỉ việc đương nhiên vì lý do thai sản, từ đó chủ động lên kế hoạch và tổ chức sản xuất. Công thức sử dụng để tính tỷ suất biến động lao động trong doanh nghiệp như sau:

                Tỷ suất biến động lao động = x 100%

                Trong đó:             

                R: là tổng số lao động nghỉ việc

                U: là số lượng lao động nghỉ việc không thể tránh khỏi (vì lý do thai sản, ốm,..)

                W: là tổng số lao động bình quân của doanh nghiệp

                Tỷ suất này thường được tính cho một năm, một quý hoặc một tháng, đặc biệt có sự quan tâm đến sự biến động theo mùa vụ hoặc những trường hợp đột biến. Tuy nhiên tỷ suất này chưa thể hiện rõ mức độ ổn định của lực lượng lao động, vì vậy cần sử dụng thêm tỷ suất sau:

Mức ổn định của lao động =              Tỷ suất này càng cao chứng tỏ lực lượng lao động của doanh nghiệp càng ổn định. Tử số của tỷ suất này có thể được thay bằng tổng số lao động bình quân có thời gian làm việc trên một khoảng thời gian nhất định nào đó theo ý muốn đánh giá của doanh nghiệp.

                Nguyên nhân xảy ra rủi ro về biến động lao động trong các doanh nghiệp may mặc thường phụ thuộc vào nhiều yếu tố chi phối bởi đặc điểm hoạt động sản xuất kinh doanh của ngành. Với hầu hết các doanh nghiệp may mặc tại miền Nam có sử dụng nhiều lao động từ ngoài Bắc vào, hoặc các doanh nghiệp may mặc ở các thành phố lớn, thời điểm biến động lao động với tỷ lệ cao nhất thường xảy ra vào khoảng trước và sau Tết nguyên đán hàng năm. Đó là lúc các công nhân về nghỉ Tết ở quê nhà sau một thời gian dài làm ăn sinh sống xa nhà, sau kỳ nghỉ Tết, tâm lý phải tự mình vượt cả quãng đường dài để tiếp tục làm việc nơi đất khách quê người làm cho họ nản lòng, khiến họ sẵn sàng từ bỏ công việc quen thuộc tại doanh nghiệp. Để đối phó với tình trạng này, có một số các doanh nghiệp may mặc đã chủ động lên kế hoạch và tự trang trải chi phí đưa công nhân về quê ăn Tết, sau đó lại đón họ tiếp tục làm việc trở lại. Mặc dù tốn kém, tuy nhiên biện pháp này vẫn có thể có hiệu quả nếu doanh nghiệp cân nhắc được mối quan hệ giữa chi phí bỏ ra và ích lợi mang lại do lực lượng lao động ổn định được cả về số lượng và chất lượng, để doanh nghiệp có thể tiếp tục hoàn thành các đơn đặt hàng đã ký và chủ động trong thực hiện kế hoạch sản xuất.

                Thời điểm biến động lao động cũng có thể xảy ra nhiều đặc biệt đối với các doanh nghiệp may mặc có địa bàn hoạt động sản xuất kinh doanh ở các vùng nông thôn và miền núi. Do tận dụng nguồn lao động địa phương xuất thân trong các gia đình làm nghề nông nên khi gặp mùa vụ (mùa cấy và thu hoạch nông sản), những lao động này sẵn sàng nghỉ việc tại doanh nghiệp để phụ giúp cùng gia đình công việc đồng áng. Những khoảng thời gian này có thể kéo dài từ vài ngày đến một vài tuần khiến cho chủ doanh nghiệp đau đầu tìm cách khắc phục. Trong trường hợp này, biện pháp tỏ ra thích hợp là doanh nghiệp cần phải kết hợp linh hoạt kỷ luật lao động giữa cơ chế thưởng và phạt công nhân. Chẳng hạn, tăng đơn giá tiền lương trên sản phẩm luỹ tiến trong giai đoạn mùa vụ đối với công nhân để họ so sánh và đưa ra quyết định nên làm việc tại doanh nghiệp bởi thu nhập cao hơn hẳn so với công việc đồng áng. Doanh nghiệp có thể áp dụng biện pháp khoán về số lượng và chất lượng sản phẩm, đồng thời đưa ra thời gian làm việc linh hoạt để nếu công nhân hoàn thành công việc khoán tại doanh nghiệp sớm trước thời hạn, họ có thể về làm công việc tại gia đình. Dĩ nhiên, vào những khoảng thời gian này, doanh nghiệp phải sẵn sàng chấp nhận những thiệt hại do sản lượng hoặc năng suất lao động thấp hơn bình thường, nhưng đánh đổi lại, lao động sẽ không nghỉ việc hàng loạt, thậm chí bỏ hẳn việc nếu chính sách về lao động và tiền lương của doanh nghiệp quá cứng nhắc.

                Một trong những nguyên nhân lớn dẫn đến lao động trong ngành không mặn mà với công việc đó là tình trạng làm thêm giờ trong các doanh nghiệp may mặc Việt Nam hiện nay quá nhiều. Ngành dệt may cùng với da giầy và chế biến thuỷ sản là ba ngành đang được áp dụng quy định riêng của Bộ Luật Lao động: trong một số trường hợp đặc biệt giải quyết công việc cấp bách, thời gian làm thêm giờ trong một năm không quá 300 giờ, trong khi đó, ở các ngành khác, tổng thời gian làm thêm giờ không được vượt quá 200 giờ một năm. Nhiều nhà quản lý trong các doanh nghiệp may mặc Việt Nam thừa nhận thực tế là, hầu hết các doanh nghiệp may thời gian qua đều làm vượt thời gian làm thêm từ 1,5 đến 2 lần bởi đặc thù ngành chủ yếu là may gia công phụ thuộc vào hợp đồng của nước ngoài, chất lượng lao động thấp, vừa làm việc, vừa phải học việc,…Gần đây, trong văn bản đóng góp ý kiến đối với Dự thảo Bộ Luật Lao động, đại diện ngành dệt may đồng ý với thời gian làm thêm tối đa không vượt quá 50% số giờ làm việc chính thức trong một ngày và không quá 20 giờ trong một tuần. Tuy nhiên đại diện ngành cho rằng không cần khống chế tổng số giờ làm thêm trong một năm (không quá 300 giờ). Điều này chứng tỏ, thời gian làm thêm giờ quá nhiều trong các doanh nghiệp may mặc trước mắt chưa có khả năng khắc phục mà mới chỉ hạn chế được phần nào. Tuy nhiên, thời gian làm thêm giờ quá nhiều, cường độ làm việc quá căng thẳng, khiến cho người lao động cảm thấy mệt mỏi, không thể tiếp tục công việc thêm được nữa cũng là một trong những nguyên nhân chính làm cho người lao động không gắn bó với nghề, gây ra tình trạng biến động lao động. Trước thực tế này, để có nguồn lao động ổn định và tận tâm với nghề, các doanh nghiệp may mặc cần phải có những biện pháp mạnh mẽ và hợp lý đối với tình trạng làm thêm giờ quá nhiều. Chẳng hạn, việc thực hiện theo đúng quy định về thời gian làm thêm giờ trong doanh nghiệp cần tuân thủ theo quy định của Luật Lao động. Làm như vậy tưởng rằng doanh nghiệp sẽ bị thiệt nhiều hơn là có lợi, tuy nhiên, nếu phân tích kỹ lưỡng, có thể thấy rằng, cách thức này sẽ mang lại lợi ích nhiều hơn cho doanh nghiệp và hơn nữa là lợi ích lâu dài cho toàn ngành may mặc.

                Trước hết, kéo dài thời gian làm thêm giờ không phải là biện pháp hữu ích để tăng sản lượng và năng suất lao động. Các nghiên cứu cho thấy, nếu làm việc 9 giờ/ngày thì năng suất lao động ở giờ thứ 9 sẽ giảm 5% so với năng suất lao động ở giờ thứ 8. Làm việc ở giờ thứ 11 thì năng suất sẽ giảm đi 20% và đến giờ thứ 13 thì năng suất giảm tới 40%[3]. Nếu doanh nghiệp trả lương cho người lao động theo đúng quy định là 150% so với đơn giá tiền lương thông thường đối với giờ làm thêm và chi phí tăng thêm do bổ sung thêm một bữa ăn cho người lao động (khi tổng thời gian làm việc của người lao động trên 10 giờ một ngày) thì có thể thấy rằng, chưa hẳn đã là hiệu quả nếu kéo dài thời gian làm việc, quan trọng hơn, sẽ ảnh hưởng đến khả năng tái tạo sức lao động của người lao động bởi thời gian nghỉ ngơi của họ trong ngày là quá ít. Các nhà quản lý trong các doanh nghiệp may mặc thường biện minh vì áp lực về tiến độ và kế hoạch giao hàng từ phía khách hàng buộc doanh nghiệp phải yêu cầu người lao động làm thêm giờ, tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn có thể dung hoà được lợi ích của cả doanh nghiệp, khách hàng và người lao động bằng cách thức hữu hiệu hơn. Chẳng hạn, hạn chế số giờ làm thêm trong ngày bằng cách tăng năng suất của người lao động trong thời gian làm việc chính thức thông qua việc kiểm soát chặt chẽ hơn từng công đoạn may, giảm thiểu thời gian lãng phí không cần thiết của người lao động và các hoạt động hỗ trợ cho sản xuất (ví dụ như cung cấp nguyên liệu đảm bảo chất lượng và kịp thời, bố trí chuyền may hợp lý để công nhân không phải chờ nhau trong quá trình làm việc, hạn chế tỷ lệ sai hỏng để không phải tái chế hàng) kết hợp với chính sách lương thưởng hợp lý (áp dụng trả lương theo sản phẩm luỹ tiến để khuyến khích công nhân tăng năng suất trên cơ sở đảm bảo chất lượng của sản phẩm, đồng thời có biện pháp nghiêm khắc với công nhân có năng suất lao động thấp, chất lượng sản phẩm không đạt yêu cầu). Việc lập kế hoạch sản xuất cũng phải đảm bảo tính chặt chẽ và hiệu quả, hạn chế tối thiểu thời gian doanh nghiệp ngừng sản xuất khi có sự gián đoạn của bất kỳ một công đoạn nào trong quy trình từ cung ứng cho đến sản xuất sản phẩm. Bằng cách tăng năng suất lao động trong giờ làm việc chính thức doanh nghiệp vẫn có thể đảm bảo được sản lượng sản xuất theo tiến độ và kế hoạch sản xuất theo đơn hàng đã ký kết mà không phải yêu cầu người lao động làm thêm giờ nhiều. Mặt khác, hạn chế được tâm lý của một số lao động cho rằng, do ngày nào cũng phải làm thêm giờ, vì vậy, với thời gian 8 tiếng làm việc chính thức, họ chỉ cần làm việc ở mức độ vừa phải, và với số giờ làm thêm, họ có lợi bởi đơn giá tiền lương tăng gấp rưỡi so với đơn giá tiền lương thông thường. Đây chính là lý do giải thích rằng, cho dù làm thêm giờ, sản lượng và năng suất lao động trong doanh nghiệp không thể tăng được như nhà quản lý mong muốn.

                Một trong những nguyên nhân lớn nhất dẫn đến tình trạng biến động lao động trong các doanh nghiệp may mặc đó là vấn đề kinh tế: thu nhập của người lao động trong các doanh nghiệp này quá thấp so với các ngành nghề khác trong xã hội. Mức thu nhập bình quân của một người lao động trong các doanh nghiệp May mặc theo tháng của các năm 2005, 2006, 2007 lần lượt là 1208; 1436; 1627[4] nghìn đồng, thấp hơn mức lương bình quân của toàn ngành công nghiệp chế biến. Đáng chú ý là, ngành Dệt May cùng với ngành khai thác dầu thô và khí tự nhiên trong những năm gần đây đều được coi là những ngành mang lại ngoại tệ xuất khẩu lớn nhất cho đất nước, nhưng mức lương bình quân theo người theo tháng của ngành khai thác dầu thô và khí tự nhiên gấp gần 10 lần so với chỉ tiêu này tại các ngành Dệt và May. Mức thu nhập thấp, thời gian làm thêm giờ quá nhiều,.. là những nguyên nhân kết hợp với nhau tạo ra tình trạng tranh chấp lao động trong ngành. Thống kê của Hiệp hội Dệt May Việt Nam cho thấy, số lượng các cuộc đình công trong ngành năm 2006, 2007, và 2008 lần lượt là 387; 541; 773 cuộc[5]. Có thể thấy rằng số lượng các cuộc đình công tăng với tốc độ chóng mặt, ảnh hưởng xấu đến hoạt động sản xuất kinh doanh, môi trường đầu tư, sức cạnh tranh,… của ngành. Chính vì vậy, Dệt và May là ngành tiên phong ký thoả ước lao động tập thể cấp ngành nhằm xây dựng mối quan hệ hài hoà, hạn chế những tranh chấp lao động đáng tiếc có thể xảy ra. Thoả ước lao động tập thể ngành được xây dựng trên cơ sở thoả thuận giữa người sử dụng lao động và người lao động thông qua các nghĩa vụ và quyền lợi cụ thể và được ký thí điểm bởi 69 doanh nghiệp trong toàn ngành. Một trong những nội dung quan trọng nhất trong Thoả ước này là sự đảm bảo “cơ chế lương” thích đáng hơn cho sức lao động được bỏ ra bởi người lao động. Nếu người lao động làm việc đủ 12 tháng và đảm bảo định mức lao động thì người sử dụng lao động phải có trách nhiệm bảo đảm thu nhập bình quân năm (bao gồm tiền lương, phụ cấp lương, tiền thưởng, không kể ăn ca và các khoản nộp bảo hiểm) tương ứng với các vùng được Nhà nước quy định về mức lương tối thiểu vùng. Đối với người lao động, những điều khoản trong thoả ước này khiến cho họ vui mừng vì quyền lợi của họ đã được đảm bảo hơn. Đối với giới chủ, chi phí chắc chắn sẽ tăng lên nhưng lại thu được hiệu quả lớn hơn - chính là sự ổn định của nguồn lao động, đồng thời là sự ổn định của doanh nghiệp. Việc ký Thoả ước là thí điểm, nhưng rất quan trọng, bởi nếu làm tốt sẽ thu hút nhiều doanh nghiệp tham gia ký Thoả ước lao động tập thể. Tuy nhiên, vấn đề tiếp theo đó là hậu thí điểm. Một mình Thoả ước là chưa đủ nếu ý thức của người lao động và giới chủ chưa cao và tổ chức công đoàn chưa đủ mạnh. Hơn nữa, theo thời gian, khi mọi yếu tố liên quan đến môi trường bên trong và bên ngoài doanh nghiệp thay đổi mà Thoả ước này không có sự sửa đổi, cập nhật cho phù hợp thì việc thực hiện Thoả ước này không những không mang lại hiệu quả mà thậm chí còn phản tác dụng. Chẳng hạn, một trong những nội dung cần phải quan tâm sửa đổi nhất đó là mức lương cam kết giữa doanh nghiệp và người lao động. Khi kết quả hoạt động của doanh nghiệp tốt hơn, hoặc các yếu tố bên ngoài như lạm phát, hoặc Chính phủ điều chỉnh mức lương tối thiểu thì mức lương trong Thoả ước này cần phải được sửa đổi theo. Như vậy, điều quan trọng nhất đó là nhà quản lý cần phải hài hoà và thống nhất lợi ích của doanh nghiệp với quyền lợi chính đáng của người lao động cho phù hợp với điều kiện cụ thể của từng thời kỳ khác nhau.

                 Một trong những nguyên nhân gây ra tỷ lệ biến động lao động cao mà rất nhiều nhà quản lý đều đồng tình, đó là ý thức kỷ luật kém của người lao động. Là một ngành sản xuất công nghiệp mang lại nguồn thu ngoại tệ đáng kể cho đất nước, với số lượng lao động sử dụng trong toàn ngành tương đối lớn, nhưng ý thức nghề nghiệp của người lao động trong các doanh nghiệp may mặc Việt Nam chưa chuyên nghiệp. Hầu hết các nhà quản lý doanh nghiệp trong ngành thường lo ngại tâm lý “đứng núi này, trông núi nọ” của người lao động. Một số lượng không nhỏ lao động trong ngành cho rằng, nghề may chỉ là tạm thời và họ có thể tìm được một công việc khác tốt hơn trong tương lai, hoặc thậm chí là tìm được một chỗ làm trong một doanh nghiệp khác cùng ngành mà “nghe nói” đem lại thu nhập cao hơn công việc hiện tại…. Những tâm lý này khiến cho họ không toàn tâm trong công việc, do vậy, chỉ cần có những chất xúc tác nhỏ như nhà quản lý yêu cầu đi làm thêm giờ, lương trả chậm trong vòng vài ngày, bị áp lực công việc từ phía các tổ trưởng hoặc quản đốc, … khiến họ nhấp nhổm bỏ doanh nghiệp đi tìm một công việc khác, tệ hơn, họ có thể nhóm họp lại với nhau để tổ chức đình công, bãi công gây ra những hậu quả không nhỏ đối với hoạt động của doanh nghiệp. Với thực tế này, nhà quản lý cần phải kiên trì thực hiện những biện pháp tuyên truyền, giáo dục ý thức kỷ luật của người lao động tốt hơn, đồng thời xây dựng và áp dụng các chính sách khen thưởng công bằng, kỷ luật nghiêm minh đối với người lao động trong doanh nghiệp. Việc xây dựng và duy trì hệ thống thông tin hiệu quả để có thể thu thập được nhanh chóng, chính xác, kịp thời những phản hồi từ phía người lao động là điều kiện tiên quyết để đảm bảo nhà quản lý có thể nắm vững và sâu sát hơn với tâm tư và nguyện vọng của người lao động nhằm kiểm soát tốt hơn rủi ro do biến động lao động xuất phát từ nguyên nhân này.

                Như vậy, biến động lao động do bỏ việc hoặc nghỉ việc tự ý của người lao động là loại rủi ro xảy ra với tần suất cao trong các doanh nghiệp may mặc Việt Nam, gây ra những tổn thất đáng kể không những đối với kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp mà còn đối với toàn ngành may mặc Việt Nam. Để có thể ngăn ngừa và giảm thiểu tổn thất của những rủi ro này, nhà quản lý trong các doanh nghiệp may mặc Việt Nam cần thể hiện vai trò của mình trong việc ý thức được những ảnh hưởng đáng kể của rủi ro do biến động lao động đối với doanh nghiệp, từ đó phân tích rõ nguyên nhân gây ra tình trạng biến động lao động, và có những biện pháp kiểm soát thích hợp, đồng bộ với loại rủi ro này.

                Tài liệu tham khảo:

1. Dương Hữu Hạnh, Quản trị rủi ro xí nghiệp trong nền kinh tế toàn cầu, Nhà Xuất bản Tài chính, 2009

2. Phạm Bá Luân, VPC Việt Nam, Quản lý rủi ro - Công cụ quản lý hiệu quả,  Tạp chí Tiêu chuẩn đo lường Chất lượng số 6 tháng 3 năm 2010, trang 48

3. Nguyễn Thị Quy, PGS.TS (Chủ biên), Quản trị rủi ro trong doanh nghiệp, Nhà Xuất bản Văn hoá, 2007

4. Nguyễn Quang Thu, PGS.TS, Quản trị rủi ro và bảo hiểm trong doanh nghiệp, Nhà Xuất bản Thống kê, 2008

5. Trương Văn Cẩm, Chiến lược nhân sự của doanh nghiệp - Lý luận và thực tiễn, www.vinatex.com.vn, 12/8/2008, 09.43.00

6. Tiêu chuẩn quốc tế ISO 31000:2009 Quản lý rủi ro - Các nguyên tắc và hướng dẫn, www. iso. org

7. Tiêu chuẩn ISO Guide73:2009, Quản lý rủi ro - Vốn từ vựng, www. iso. org

8. Tổng cục Thống kê, Kết quả điều tra thực trạng các doanh nghiệp năm 2006, 2007, 2008.

9. Thoả ước lao động tập thể ngành dệt may: Hồi kết cho đình công tự phát, www.vinatex.com.vn, 11/5/2010, 14:40:28pm.

10. www.vietbao.vn

 


[1] Quản trị rủi ro trong doanh nghiệp, PGS.TS Nguyễn Thị Quy và cộng sự, Nhà Xuất bản Văn hoá - Thông tin, Hà Nội, 2008.

[2] Trương Văn Cẩm, Chiến lược nhân sự của doanh nghiệp - Lý luận và thực tiễn, www.vinatex.com.vn, 12/8/2008, 09.43.00

[3] http://vietbao.vn/index2.php?option=com_content&task=view&id=10784160&pop=1&page=0

[4] Tổng cục Thống kê, Kết quả điều tra thực trạng các doanh nghiệp năm 2006, 2007, 2008

[5] http://vinatex.com.vn, Thoả ước lao động tập thể ngành dệt may: Hồi kết cho đình công tự phát, 11/5/2010, 14:40:28pm.

Lượt xem: 1

Tài sản công dôi dư sau sắp xếp bộ máy: biến nguồn lực bị bỏ không thành động lực tăng trưởng

Tóm tắt: Sắp xếp, tinh gọn bộ máy và tổ chức chính quyền địa phương hai cấp mở ra cơ hội cơ cấu lại nguồn lực tài sản công. Tuy nhiên, hàng nghìn cơ sở nhà, đất dôi dư chậm được khai thác đang gây lãng phí và làm giảm hiệu quả sử dụng nguồn lực quốc gia. Bài viết phân tích những điểm nghẽn trong quản lý, xử lý tài sản công; đồng thời đề xuất các giải pháp chuyển từ tư duy xử lý hành chính sang quản trị tài sản theo hiệu quả kinh tế – xã hội, biến nguồn lực dôi dư thành động lực tăng trưởng bền vững. Từ khóa: Tài sản công; nhà, đất dôi dư; sắp xếp bộ máy; chống lãng phí; quản trị tài sản; tăng trưởng kinh tế. 1. Tài sản công dôi dư: Nghịch lý nguồn lực trong nền kinh tế Trong bối cảnh Việt Nam đang tập trung huy động nguồn lực cho mục tiêu tăng trưởng cao, việc hàng nghìn trụ sở, cơ sở nhà, đất công chưa được sử dụng hiệu quả đặt ra một nghịch lý đáng suy nghĩ: một bên, ngân sách vẫn phải đầu tư thêm trường học, bệnh viện, công trình công cộng; bên kia, không ít tài sản hiện có lại bị bỏ trống, xuống cấp hoặc chậm đưa vào khai thác. Theo số liệu Bộ Tài chính công khai, được Thời báo Tài chính Việt Nam phản ánh ngày 27/10/2026, đến ngày 26/10/2026, cả nước có 31.530 cơ sở nhà, đất thuộc diện phải xử lý; trong đó 21.127 cơ sở đã hoàn thành, đạt khoảng 67%, còn 10.403 cơ sở chưa hoàn thành xử lý, khai thác. Riêng khối địa phương còn 9.608 cơ sở, chiếm hơn 92% tổng số chưa hoàn thành. Gia Lai còn 971 cơ sở, Đà Nẵng 965 cơ sở, Phú Thọ 622 cơ sở và Thanh Hóa 589 cơ sở [1]. Những con số trên phản ánh quy mô lớn của vấn đề, nhưng cần phân biệt: chưa hoàn thành xử lý không đồng nghĩa tất cả tài sản đều đang bỏ trống. Điều đáng quan tâm là khoảng cách giữa việc hoàn tất thủ tục hành chính với đưa tài sản vào sử dụng thực chất. Dưới góc độ kinh tế, tài sản công không chỉ là những con số ghi trên bảng cân đối tài sản nhà nước, mà còn là nguồn lực sản xuất và cung cấp dịch vụ công. Một khu đất bỏ không đồng nghĩa với cơ hội đầu tư bị trì hoãn; một trụ sở xuống cấp là nguồn vốn xã hội đang mất dần giá trị; một công trình chưa được khai thác có thể khiến ngân sách phải chi thêm để đáp ứng nhu cầu tương tự ở địa điểm khác. Lãng phí tài sản công vì vậy có ba tầng tổn thất: chi phí duy trì, bảo quản; giá trị tài sản suy giảm và chi phí cơ hội do nguồn lực không được đưa vào sử dụng. Đáng chú ý, chi phí cơ hội thường không thể hiện trực tiếp trong báo cáo ngân sách. Một cơ sở nhà, đất có thể vẫn được ghi nhận đầy đủ về mặt kế toán, nhưng hiệu quả kinh tế thực tế gần như bằng không nếu không tạo ra lợi ích tương xứng. Vấn đề cốt lõi không phải Nhà nước đang có bao nhiêu tài sản dôi dư, mà là bao nhiêu nguồn lực được giải phóng, tạo thêm giá trị cho nền kinh tế và phục vụ người dân.   2. Vì sao tài sản công chậm được đưa vào khai thác? Trước hết là bất cập trong tư duy quản lý. Trong cơ chế truyền thống, việc quản lý tài sản công thường chú trọng bảo đảm đúng thủ tục, đúng thẩm quyền và tránh thất thoát. Đây là yêu cầu cần thiết, nhưng chưa đủ. Khi tài sản trở thành dôi dư, nếu không xác định rõ trách nhiệm khai thác và hiệu quả sử dụng, tài sản có thể được bàn giao trên giấy tờ nhưng vẫn nằm im trên thực tế. Số liệu Bộ Tài chính công bố ngày 1/6/2026 cho thấy, tại thời điểm 27/5/2026, trong 11.412 cơ sở nhà, đất ở địa phương chưa hoàn thành xử lý hoặc chưa được khai thác triệt để, có 5.329 cơ sở đã giao cho tổ chức kinh doanh nhà hoặc phát triển quỹ đất nhưng chưa khai thác; 2.823 cơ sở đã có phương án nhưng chưa hoàn thành thực hiện; 3.260 cơ sở chưa có phương án xử lý [2]. Như vậy, nút thắt không chỉ nằm ở khâu quyết định xử lý, mà còn ở năng lực tổ chức thực hiện sau quyết định.Thứ hai, nhiều tài sản vướng hồ sơ pháp lý, quy hoạch, tình trạng sử dụng hoặc điều kiện chuyển đổi công năng. Trong khi đó, việc phối hợp giữa cơ quan quản lý tài sản, đất đai, quy hoạch và chính quyền địa phương chưa phải lúc nào cũng đồng bộ.Thứ ba, tâm lý e ngại trách nhiệm có thể khiến một số cơ quan lựa chọn giải pháp an toàn là chờ hướng dẫn hoặc xin ý kiến nhiều cấp. Điều này làm kéo dài thời gian xử lý, trong khi tài sản tiếp tục xuống cấp. Cuối cùng, chưa có cơ chế đánh giá đầy đủ hiệu quả kinh tế – xã hội đối với từng phương án khai thác. Không phải tài sản nào cũng có khả năng cho thuê hoặc bán với giá trị cao. Tại vùng sâu, vùng xa, nhu cầu thị trường hạn chế; ngược lại, những khu đất có vị trí thuận lợi cần được đánh giá thận trọng để tránh thất thoát địa tô và lợi ích công cộng. Căn nguyên sâu xa là chúng ta còn thiên về quản lý tài sản công như một đối tượng hành chính, thay vì quản trị tài sản như một nguồn lực kinh tế có chi phí cơ hội và trách nhiệm tạo giá trị. 3. Cơ chế đã tháo gỡ, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào thực thi Một chuyển biến quan trọng là Chính phủ ban hành Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP ngày 24/6/2026 về các cơ chế, chính sách đặc thù đẩy nhanh xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau sắp xếp bộ máy. Nghị quyết trao thẩm quyền chủ động hơn cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh; đơn giản hóa việc xây dựng phương án khai thác; cho phép khai thác một số tài sản chưa hoàn thiện giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và áp dụng phương thức niêm yết giá, chào giá cạnh tranh đối với việc cho thuê nhà thuộc phạm vi điều chỉnh của cơ chế đặc thù [3]. Đây là bước tiến đáng ghi nhận, tạo điều kiện chuyển từ quản lý thụ động sang khai thác chủ động. Tiếp đó, Công điện số 68/CĐ-TTg ngày 7/10/2026 yêu cầu đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác tài sản dôi dư, khắc phục tình trạng bỏ hoang, sử dụng kém hiệu quả, bảo đảm hoàn thành trong năm 2026; đồng thời nhấn mạnh trách nhiệm trực tiếp của người đứng đầu và yêu cầu xử lý ngay những cơ sở không sử dụng quá 12 tháng đã được thanh tra chỉ ra [4]. Tuy nhiên, phân cấp mạnh hơn phải đi cùng công khai và trách nhiệm giải trình cao hơn. Nếu thiếu cơ chế giám sát, nguy cơ định giá không phù hợp, lựa chọn đối tượng thuê thiếu minh bạch hoặc chuyển dịch lợi ích công sang lợi ích tư vẫn có thể xảy ra. Vì vậy, cải cách thể chế phải đồng thời giải quyết hai yêu cầu: không để tài sản công bị đóng băng bởi thủ tục, nhưng cũng không để việc đẩy nhanh khai thác trở thành kẽ hở gây thất thoát tài sản nhà nước. 4. Giải pháp biến tài sản dôi dư thành động lực tăng trưởng Thứ nhất, chuyển từ kiểm kê tài sản sang quản trị theo hiệu quả sử dụng. Cần xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất về nhà, đất dôi dư, thể hiện rõ vị trí, diện tích, giá trị, tình trạng pháp lý, thời gian bỏ trống, chi phí duy trì và phương án khai thác. Đặc biệt, phải công khai danh mục tài sản đủ điều kiện khai thác để người dân, doanh nghiệp và các tổ chức có thể tiếp cận thông tin bình đẳng. Không nên đánh giá thành tích bằng số quyết định bàn giao, mà bằng tỷ lệ tài sản thực sự được sử dụng, nguồn thu ròng, chi phí ngân sách tiết kiệm được và lợi ích xã hội tạo ra. Thứ hai, phân loại tài sản và lựa chọn phương án khai thác theo lợi ích tổng thể. Đối với tài sản phù hợp nhu cầu công cộng, cần ưu tiên chuyển đổi thành trường học, cơ sở y tế, thiết chế văn hóa và nơi cung cấp dịch vụ công. Đây là phương án vừa tận dụng nguồn lực hiện có, vừa giảm áp lực đầu tư mới. Thực tế đã có những kết quả tích cực. Theo Bộ Tài chính, đến thời điểm công bố tháng 6/2026, các địa phương đã bố trí 3.015 cơ sở phục vụ giáo dục, đào tạo; 648 cơ sở cho y tế; 2.385 cơ sở làm thiết chế văn hóa, thể thao [2]. Đối với tài sản có lợi thế thương mại, cần khai thác thông qua các hình thức phù hợp pháp luật, bảo đảm công khai và hiệu quả tài chính. Những tài sản xuống cấp, không còn nhu cầu sử dụng phải có phương án xử lý dứt điểm, tránh tiếp tục chi ngân sách duy trì vô thời hạn. Tuy nhiên, hiệu quả không thể chỉ đo bằng số tiền thu được. Một cơ sở được chuyển thành trường học có thể đem lại lợi ích xã hội lớn hơn phương án cho thuê thương mại. Thứ ba, gắn khai thác tài sản dôi dư với phát triển kinh tế tư nhân. Đây là hướng đi cần được coi trọng. Tại những địa điểm phù hợp, có thể nghiên cứu sử dụng nhà, đất công dôi dư làm không gian khởi nghiệp, trung tâm hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, cơ sở đào tạo nghề hoặc địa điểm cung cấp dịch vụ. Cách tiếp cận này tạo ra lợi ích kép: Nhà nước giảm chi phí quản lý tài sản không sử dụng, còn doanh nghiệp có thêm cơ hội tiếp cận mặt bằng với chi phí hợp lý. Tuy nhiên, mọi chính sách hỗ trợ phải đúng đối tượng, đúng thẩm quyền, công khai điều kiện tiếp cận và bảo đảm cạnh tranh bình đẳng; tuyệt đối không biến cơ chế ưu đãi thành đặc quyền sử dụng tài sản công. Thứ tư, gắn phân cấp với trách nhiệm cá nhân và thời hạn xử lý. Mỗi cơ sở dôi dư cần xác định rõ đơn vị quản lý, phương án xử lý, người chịu trách nhiệm và thời hạn đưa vào sử dụng. Đối với tài sản không có vướng mắc pháp lý nhưng kéo dài thời gian xử lý, phải kiểm tra nguyên nhân, làm rõ trách nhiệm và xem xét kết quả trong đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ. Đồng thời, Kiểm toán nhà nước và cơ quan thanh tra cần tăng cường kiểm tra những tài sản có giá trị lớn, chậm khai thác, sử dụng sai mục đích hoặc có nguy cơ thất thoát. Đặc biệt, cần mở rộng trọng tâm kiểm toán từ tuân thủ thủ tục sang đánh giá tính kinh tế, hiệu quả và hiệu lực của việc quản lý, sử dụng tài sản công. Thứ năm, thiết lập thước đo hiệu quả mới và giám sát thường xuyên. Bộ Tài chính cần nghiên cứu hệ thống chỉ tiêu đánh giá gồm: tỷ lệ tài sản thực tế đưa vào sử dụng; thời gian xử lý bình quân; chi phí duy trì tài sản bỏ trống; giá trị tài chính thu được và lợi ích xã hội từ chuyển đổi công năng. Kết quả phải được công khai định kỳ, tạo điều kiện so sánh giữa các địa phương và xác định những điểm nghẽn cần tháo gỡ. Quan trọng hơn, không nên khuyến khích xử lý tài sản bằng mọi giá để đạt chỉ tiêu. Việc lựa chọn phương án phải dựa trên so sánh chi phí – lợi ích, phù hợp quy hoạch, nhu cầu sử dụng và mục tiêu phát triển dài hạn. Kết luận Sắp xếp, tinh gọn bộ máy không chỉ nhằm giảm đầu mối, nâng cao hiệu lực quản lý mà còn phải tạo bước chuyển căn bản trong sử dụng nguồn lực quốc gia. Nếu hàng nghìn trụ sở, cơ sở nhà, đất tiếp tục bị bỏ không, hiệu quả kinh tế của cuộc cải cách sẽ bị hạn chế. Vấn đề đặt ra không đơn thuần là xử lý nhanh tài sản dôi dư, mà phải khai thác đúng, minh bạch và hiệu quả. Muốn vậy, cần chuyển từ tư duy quản lý hành chính sang quản trị tài sản theo giá trị; từ trách nhiệm bàn giao sang trách nhiệm khai thác; từ đánh giá bằng thủ tục sang đánh giá bằng kết quả kinh tế - xã hội. Thước đo thành công không phải bao nhiêu tài sản được thanh lý hay chuyển giao, mà là bao nhiêu nguồn lực được giải phóng, bao nhiêu chi phí ngân sách được tiết kiệm và bao nhiêu giá trị mới được tạo ra cho người dân, doanh nghiệp và nền kinh tế. Đó mới là ý nghĩa thực chất của chống lãng phí và nâng cao hiệu quả quản trị tài sản công trong giai đoạn phát triển mới. Tài liệu tham khảo [1] Vân Hà (2026), “Cả nước còn hơn 10.400 cơ sở nhà, đất dôi dư chưa hoàn thành xử lý”, Thời báo Tài chính Việt Nam, ngày 27/10/2026. https://thoibaotaichinhvietnam.vn/ca-nuoc-con-hon-10-400-co-so-nha-dat-doi-du-chua-hoan-thanh-xu-ly-205956-205956.html. [2] Báo Điện tử Chính phủ (2026), “Tăng tốc xử lý nhà đất dôi dư sau tinh gọn tổ chức bộ máy”, ngày 1/6/2026. https://baochinhphu.vn/tang-toc-xu-ly-nha-dat-doi-du-sau-tinh-gon-to-chuc-bo-may-102260601175305658.htm. [3] Chính phủ (2026), Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP ngày 24/6/2026 về các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau khi sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, sắp xếp đơn vị hành chính. https://vanban.chinhphu.vn/?docid=218561&pageid=27160 [4] Thủ tướng Chính phủ (2026), Công điện số 68/CĐ-TTg ngày 7/10/2026 về việc đẩy nhanh tiến độ thực hiện xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau khi sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy, sắp xếp đơn vị hành chính. https://chinhphu.vn/?classid=2&docid=219866&pageid=27160

Kinh tế tư nhân sau chủ trương cải cách lớn: vì sao ưu đãi chính sách chưa đủ để doanh nghiệp phát triển bền vững?

Tóm tắt: Nghị quyết 68-NQ/TW mở ra bước ngoặt trong phát triển kinh tế tư nhân Việt Nam, với nhiều chính sách ưu đãi về thuế, vốn, đất đai và đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy ưu đãi chưa đủ tạo ra doanh nghiệp mạnh nếu môi trường kinh doanh thiếu ổn định, khả năng tiếp cận nguồn lực chưa bình đẳng, thị trường đầu ra hạn chế và năng lực nội tại còn yếu. Bài viết phân tích những điểm nghẽn căn bản, từ đó kiến nghị chuyển trọng tâm từ hỗ trợ chi phí sang cải cách thể chế, thúc đẩy cạnh tranh bình đẳng, nâng cao năng suất và năng lực tự chủ của doanh nghiệp. Từ khóa: Kinh tế tư nhân; Nghị quyết 68-NQ/TW; cải cách thể chế; chính sách ưu đãi; năng lực cạnh tranh; phát triển bền vững. 1. Bước ngoặt chính sách và nghịch lý từ thực tiễn Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy phát triển kinh tế Việt Nam. Việc xác định kinh tế tư nhân là một trong những động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia không chỉ khẳng định vai trò của khu vực này, mà còn đặt ra yêu cầu đổi mới căn bản phương thức quản lý và kiến tạo phát triển. Nghị quyết đề ra mục tiêu đến năm 2030 có 2 triệu doanh nghiệp hoạt động, kinh tế tư nhân đóng góp khoảng 55–58% GDP, đạt tốc độ tăng trưởng bình quân 10–12%/năm. Để hiện thực hóa mục tiêu đó, Quốc hội ban hành Nghị quyết 198/2025/QH15 về một số cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân; Chính phủ tiếp tục cụ thể hóa bằng các chương trình hành động và Nghị định 20/2026/NĐ-CP.  Điểm đáng chú ý là chủ trương phát triển kinh tế tư nhân không còn dừng ở khuyến khích, mà chuyển sang tháo gỡ rào cản, bảo vệ quyền kinh doanh và tạo điều kiện để doanh nghiệp vươn lên. Tuy nhiên, thực tiễn đặt ra một nghịch lý: chính sách hỗ trợ ngày càng nhiều, nhưng khả năng tồn tại, mở rộng quy mô và nâng cao sức cạnh tranh của một bộ phận lớn doanh nghiệp vẫn hạn chế. Theo Cục Thống kê, 9 tháng năm 2026, cả nước có gần 149.700 doanh nghiệp thành lập mới, tăng 3,2% so với cùng kỳ; vốn đăng ký đạt 1,884 triệu tỷ đồng, tăng 32,7%. Tuy nhiên, tổng số doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động đạt gần 223.900, giảm 3,2%; trong khi 172.000 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường. Đáng chú ý, số doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể tăng 118,8%, dù một phần có thể là những trường hợp đã ngừng hoạt động từ trước.  Các số liệu phản ánh cả sự năng động lẫn sức ép đối với cộng đồng doanh nghiệp. Gia nhập thị trường không đồng nghĩa với tồn tại bền vững; vốn đăng ký tăng không đồng nghĩa với năng lực sản xuất và hiệu quả kinh doanh tăng tương ứng. Vấn đề vì thế không chỉ là có thêm bao nhiêu doanh nghiệp, mà là bao nhiêu doanh nghiệp có thể tồn tại, lớn mạnh, nâng cao năng suất và cạnh tranh bằng thực lực. 2. Vì sao ưu đãi chưa đủ tạo nên doanh nghiệp mạnh? Thể chế chưa thông suốt, ưu đãi khó phát huy tác dụng. Đối với doanh nghiệp, sự ổn định, minh bạch và khả năng dự báo của chính sách nhiều khi quan trọng hơn một khoản ưu đãi tài chính. Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam 2025 của VCCI, công bố năm 2026, cho thấy tỷ lệ doanh nghiệp khảo sát gặp khó khăn do biến động chính sách, pháp luật tăng từ 16,9% năm 2024 lên 24,3% năm 2025. Chỉ khoảng 6–8% doanh nghiệp cho biết có thể thường xuyên hoặc luôn luôn dự đoán được thay đổi chính sách. Đây là vấn đề đáng suy nghĩ. Một doanh nghiệp có thể được miễn thuế ba năm, nhưng nếu mất nhiều thời gian hoàn thiện thủ tục đất đai, đầu tư, xây dựng hoặc thường xuyên đối mặt với cách hiểu pháp luật khác nhau, lợi ích từ ưu đãi có thể bị thu hẹp đáng kể. Xét về bản chất kinh tế, sự thiếu ổn định thể chế làm tăng chi phí giao dịch, chi phí phòng ngừa rủi ro và làm giảm động lực đầu tư dài hạn. Khi khó dự đoán môi trường kinh doanh, doanh nghiệp có xu hướng lựa chọn hoạt động ngắn hạn thay vì đầu tư công nghệ, nghiên cứu sản phẩm và mở rộng quy mô. Nghị quyết 198/2025/QH15 đã đặt ra yêu cầu giảm ít nhất 30% thời gian xử lý thủ tục hành chính, 30% chi phí tuân thủ pháp luật và 30% điều kiện kinh doanh. Đây là chủ trương đúng, nhưng kết quả phải được đo bằng chi phí thực tế doanh nghiệp tiết kiệm được, không đơn thuần bằng số thủ tục được công bố cắt giảm.  Một môi trường kinh doanh ít rủi ro, chi phí thấp và có thể dự báo chính là ưu đãi có giá trị nhất, bởi mọi doanh nghiệp đều được hưởng mà không cần cơ chế xin – cho. Có chính sách hỗ trợ vốn nhưng chưa tháo gỡ được rào cản tiếp cận. Thiếu vốn là khó khăn lớn của doanh nghiệp tư nhân, song vấn đề không chỉ nằm ở lãi suất, mà còn ở điều kiện tiếp cận tín dụng. Khảo sát PCI 2025 cho thấy 75,5% doanh nghiệp được hỏi đồng ý với nhận định không thể vay vốn nếu không có tài sản thế chấp; 54,2% cho rằng việc vay vốn khi thiếu tài sản bảo đảm rất khó khăn.  Điều này bộc lộ hạn chế trong cơ chế phân bổ vốn. Doanh nghiệp có năng lực công nghệ, đơn hàng và triển vọng tăng trưởng nhưng thiếu tài sản thế chấp có thể gặp khó khăn hơn doanh nghiệp sở hữu nhiều tài sản nhưng hiệu quả sản xuất thấp. Nếu chính sách chỉ tập trung hỗ trợ lãi suất mà không cải thiện khả năng tiếp cận tín dụng, lợi ích dễ nghiêng về nhóm doanh nghiệp vốn đã đủ điều kiện vay. Vì vậy, cần phát triển các hình thức tài trợ dựa trên dòng tiền, hợp đồng, năng lực quản trị và hiệu quả dự án; đồng thời hoàn thiện cơ chế bảo lãnh tín dụng, thông tin tài chính doanh nghiệp và thị trường vốn dài hạn. Ngân hàng vẫn phải kiểm soát rủi ro, nhưng không nên để tài sản thế chấp trở thành thước đo gần như quyết định khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp. Ưu đãi đầu vào không thay thế được thị trường đầu ra. Một hạn chế của chính sách hỗ trợ truyền thống là quá chú trọng giảm chi phí sản xuất mà chưa quan tâm tương xứng đến khả năng tiêu thụ sản phẩm. Theo VCCI, tỷ lệ doanh nghiệp gặp khó khăn trong tìm kiếm khách hàng tăng từ 45,3% năm 2024 lên 60,2% năm 2025, trở thành trở ngại phổ biến nhất trong khảo sát.  Con số này cho thấy một thực tế: doanh nghiệp không thể phát triển chỉ nhờ được hỗ trợ vốn, giảm thuế hoặc giảm tiền thuê đất nếu thiếu đơn hàng và thị trường tiêu thụ. Miễn thuế thu nhập doanh nghiệp có thể tạo động lực đầu tư, nhưng hiệu quả trực tiếp đối với doanh nghiệp đang thua lỗ rất hạn chế. Tín dụng ưu đãi giúp tăng khả năng đầu tư, nhưng nếu sức cầu yếu, mở rộng sản xuất có thể làm tăng tồn kho và rủi ro tài chính. Vì vậy, chính sách phát triển kinh tế tư nhân phải gắn với phát triển thị trường trong nước, nâng cao chất lượng sản phẩm, mở rộng xuất khẩu và thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp nội địa với các tập đoàn lớn, doanh nghiệp FDI. Doanh nghiệp cần cơ hội kinh doanh thực chất hơn là những ưu đãi chỉ giúp giảm một phần chi phí nhưng không tạo thêm năng lực cạnh tranh. Năng lực nội tại yếu là điểm nghẽn quyết định. Ngay cả khi môi trường kinh doanh thuận lợi, doanh nghiệp vẫn khó phát triển bền vững nếu thiếu công nghệ, nhân lực và năng lực quản trị. Khảo sát PCI 2025 cho thấy chỉ 8,8% doanh nghiệp có đổi mới sản phẩm hoặc dịch vụ; 29,6% thực hiện ít nhất một cải tiến quy trình; 3,9% chi từ 3% doanh thu trở lên cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.  Những tỷ lệ này phản ánh hạn chế đáng kể về năng lực đổi mới trong nhóm doanh nghiệp khảo sát. Đổi mới công nghệ không đơn thuần là mua máy móc, phần mềm. Máy móc hiện đại không tự tạo ra năng suất nếu doanh nghiệp thiếu nhân lực kỹ thuật, quy trình quản lý và khả năng tổ chức sản xuất. Tương tự, chuyển đổi số sẽ khó phát huy hiệu quả nếu chỉ số hóa quy trình cũ mà không thay đổi mô hình quản trị. Đây là lý do chính sách ưu đãi không thể thay thế quá trình tích lũy năng lực nội tại. Về dài hạn, sức mạnh của doanh nghiệp không được quyết định bởi số tiền hỗ trợ nhận được, mà bởi khả năng tạo ra sản phẩm có giá trị gia tăng cao, kiểm soát chi phí, đổi mới công nghệ và đứng vững trước cạnh tranh.   3. Đổi mới chính sách: Từ ưu đãi sang kiến tạo năng lực phát triển Để Nghị quyết 68-NQ/TW thực sự đi vào cuộc sống, cần chuyển trọng tâm từ hỗ trợ theo số lượng doanh nghiệp sang nâng cao chất lượng, sức cạnh tranh và khả năng phát triển dài hạn. Trong đó, cần tập trung vào năm định hướng. Thứ nhất, lấy cải cách thể chế làm chính sách hỗ trợ quan trọng nhất. Tiếp tục xóa bỏ những rào cản gia nhập và mở rộng thị trường, bảo đảm quyền tài sản, quyền tự do kinh doanh và tính nhất quán trong thực thi pháp luật. Đặc biệt, phải chuyển mạnh từ quản lý theo tiền kiểm sang hậu kiểm dựa trên rủi ro; giảm thanh tra, kiểm tra chồng chéo; minh bạch trách nhiệm cơ quan công quyền. Cải cách phải được đánh giá bằng kết quả doanh nghiệp thực sự cảm nhận, không phải bằng số văn bản ban hành. Mỗi địa phương cần công khai thời gian giải quyết thủ tục, chi phí tuân thủ và tỷ lệ kiến nghị được xử lý đúng hạn, gắn với trách nhiệm người đứng đầu. Thứ hai, bảo đảm cạnh tranh bình đẳng và phân bổ nguồn lực theo hiệu quả. Báo cáo PCI 2025 cho thấy điểm trung vị về cạnh tranh bình đẳng chỉ đạt 5,51/10; chính sách hỗ trợ doanh nghiệp đạt 5,43/10. Những kết quả này đặt ra yêu cầu tiếp tục cải thiện chất lượng điều hành và khả năng tiếp cận chính sách.  Cần công khai tiêu chí phân bổ đất đai, tín dụng ưu đãi, cơ hội đầu tư và các chương trình hỗ trợ; hạn chế tối đa cơ chế xin – cho. Doanh nghiệp phải được cạnh tranh bằng năng suất, chất lượng và hiệu quả, không phải bằng khả năng tiếp cận quan hệ hay đặc quyền. Thứ ba, chuyển từ hỗ trợ đầu vào sang nâng cao năng suất. Ưu tiên các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ, đào tạo nhân lực, cải thiện quản trị và đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế. Hỗ trợ tài chính cần gắn với kết quả cụ thể như tăng năng suất, nâng chất lượng sản phẩm, phát triển thị trường và cải thiện năng lực tham gia chuỗi cung ứng. Chính sách ưu đãi phải có thời hạn, điều kiện và cơ chế đánh giá rõ ràng. Không nên duy trì hỗ trợ kéo dài đối với doanh nghiệp không cải thiện hiệu quả hoạt động, bởi điều đó có thể làm méo mó cạnh tranh và lãng phí nguồn lực. Thứ tư, tạo cơ hội thị trường để doanh nghiệp tư nhân lớn mạnh. Cần xây dựng chương trình phát triển nhà cung ứng trong nước, kết nối doanh nghiệp nhỏ và vừa với doanh nghiệp FDI, doanh nghiệp lớn và các dự án đầu tư công. Trọng tâm không phải tổ chức nhiều hội nghị kết nối, mà là giúp doanh nghiệp đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật, năng lực giao hàng và yêu cầu quản trị của đối tác. Đồng thời, mở rộng cơ hội tham gia mua sắm công, các dự án hạ tầng và lĩnh vực chiến lược trên cơ sở đấu thầu minh bạch, cạnh tranh và hiệu quả. Thứ năm, đổi mới tiêu chí đánh giá hiệu quả chính sách. Không nên chỉ lấy số doanh nghiệp thành lập mới hay tổng vốn đăng ký làm thước đo thành công. Cần bổ sung các chỉ tiêu về tỷ lệ doanh nghiệp duy trì hoạt động, năng suất lao động, mức độ đổi mới công nghệ, khả năng mở rộng quy mô và tham gia chuỗi giá trị. Đặc biệt, cần tăng cường kiểm toán, giám sát việc phân bổ và sử dụng nguồn lực hỗ trợ, bảo đảm mỗi đồng ngân sách tạo ra lợi ích kinh tế – xã hội tương xứng. Chính sách chỉ thực sự hiệu quả khi tạo được năng lực phát triển mới, thay vì duy trì sự phụ thuộc vào ưu đãi. 4. Kết luận Nghị quyết 68-NQ/TW mở ra cơ hội lớn để kinh tế tư nhân trở thành động lực mạnh mẽ của tăng trưởng. Tuy nhiên, chủ trương đột phá chỉ có thể tạo ra kết quả đột phá khi được chuyển hóa thành môi trường kinh doanh minh bạch, cạnh tranh bình đẳng và động lực đổi mới thực chất. Ưu đãi về thuế, vốn, đất đai là cần thiết, nhưng không thể thay thế cải cách thể chế, thị trường và năng lực nội tại của doanh nghiệp. Nhà nước phải kiến tạo môi trường phát triển, còn doanh nghiệp phải chủ động nâng cao năng suất, đổi mới công nghệ và quản trị. Thước đo thành công của chính sách không phải Nhà nước đã ưu đãi bao nhiêu, mà là doanh nghiệp đã mạnh lên như thế nào sau ưu đãi. Chỉ khi doanh nghiệp có thể phát triển bằng năng lực cạnh tranh thực chất, không phụ thuộc thường xuyên vào hỗ trợ, kinh tế tư nhân mới trở thành nền tảng vững chắc cho tăng trưởng nhanh, bền vững và nâng cao tính tự chủ của nền kinh tế. Tài liệu tham khảo 1. Bộ Chính trị. (2025). Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 04 tháng 5 năm 2025 về phát triển kinh tế tư nhân. https://baochinhphu.vn/toan-van-nghi-quyet-so-68-nq-tw-ve-phat-trien-kinh-te-tu-nhan-102250505122337909.htm; 2. Quốc hội. (2025). Nghị quyết số 198/2025/QH15 ngày 17 tháng 5 năm 2025 về một số cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân.https://vanban.chinhphu.vn/?classid=1&docid=213695&orggroupid=1&pageid=27160; 3. Chính phủ. (2026). Nghị định số 20/2026/NĐ-CP ngày 15 tháng 01 năm 2026 quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Nghị quyết số 198/2025/QH15 ngày 17 tháng 5 năm 2025 của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân. https://vanban.chinhphu.vn/?docid=216660&orggroupid=2&pageid=27160; 4. Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam. (2026). Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam 2025. https://api.vcci.com.vn/storage/filesvcci/6a06e39373a14.pdf; 5. Cục Thống kê. (2026, ngày 3 tháng 10). Cục Thống kê tổ chức họp báo công bố số liệu thống kê kinh tế – xã hội quý III và 9 tháng năm 2026. https://thongkeketnoi.nso.gov.vn/bai-viet/cuc-thong-ke-to-chuc-hop-bao-cong-bo-so-lieu-thong-ke-kinh-te-xa-hoi-quy-iii-va-9-thang-nam-2026-1e6acca5cc.

Nâng cao chất lượng hoạch định chủ trương, quyết sách: đổi mới từ tư duy đến tổ chức thực hiện nghị quyết

Nâng cao chất lượng hoạch định chủ trương, quyết sách; đổi mới việc ban hành và tổ chức thực hiện nghị quyết là một trong những nhiệm vụ trọng tâm được xác định tại Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 15/10/2026 của Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về tiếp tục đổi mới, hoàn thiện phương thức lãnh đạo, cầm quyền của Đảng trong kỷ nguyên mới. Nhiệm vụ này không chỉ đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng từng nghị quyết mà còn hướng tới đổi mới toàn diện quy trình lãnh đạo, từ nhận diện vấn đề, hoạch định chủ trương đến tổ chức thực hiện, kiểm tra, đánh giá và điều chỉnh chính sách. Qua đó, bảo đảm các quyết sách của Đảng thực sự trở thành động lực giải quyết những điểm nghẽn, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị và đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XIV họp từ ngày 05/10 đến ngày 08/10/2026 tại Thủ đô Hà Nội đã quyết nghị thông qua nhiều nội dung quan trọng Đổi mới phương thức lãnh đạo bắt đầu từ chất lượng quyết sách Trong hoạt động lãnh đạo, chủ trương, đường lối và nghị quyết của Đảng giữ vai trò định hướng chiến lược, xác lập mục tiêu và tạo sự thống nhất về nhận thức, hành động trong toàn hệ thống chính trị. Chất lượng của những quyết sách này vì vậy có ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả lãnh đạo, quản lý, điều hành và khả năng huy động các nguồn lực phục vụ phát triển đất nước. Tuy nhiên, chất lượng lãnh đạo không chỉ được quyết định bởi tính đúng đắn của chủ trương trên văn bản. Một chủ trương có thể xác định đúng định hướng nhưng chưa tạo ra chuyển biến nếu chưa nhận diện đầy đủ nguyên nhân của vấn đề, chưa lựa chọn được giải pháp phù hợp hoặc chưa xác định rõ điều kiện tổ chức thực hiện. Ngược lại, chủ trương được xây dựng trên cơ sở nghiên cứu kỹ lưỡng, có mục tiêu rõ ràng và gắn với cơ chế thực hiện hiệu quả sẽ tạo nền tảng vững chắc để chuyển hóa định hướng chính trị thành kết quả thực tế. Thực tiễn cũng cho thấy, những hạn chế trong tổ chức thực hiện đôi khi không bắt nguồn từ việc thiếu chủ trương, mà từ sự thiếu đồng bộ của cơ chế, chính sách; sự phân định chưa rõ trách nhiệm; việc phối hợp còn nhiều tầng nấc; hoặc năng lực cụ thể hóa và triển khai nhiệm vụ chưa đáp ứng yêu cầu. Trong những trường hợp đó, việc tiếp tục ban hành văn bản mới chưa chắc giải quyết được vấn đề nếu chưa xác định đúng nguyên nhân và xử lý được những bất cập căn bản. Nghị quyết số 29-NQ/TW đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng toàn bộ chu trình lãnh đạo, từ phát hiện vấn đề, hoạch định và ban hành chủ trương đến phân công, thể chế hóa, tổ chức thực hiện, kiểm tra, giám sát, đánh giá, phản hồi và điều chỉnh. Cách tiếp cận này thể hiện tư duy đổi mới có tính hệ thống: không xem nghị quyết là điểm kết thúc của quá trình lãnh đạo, mà coi đó là cơ sở để tổ chức hành động và tạo ra những kết quả có thể kiểm chứng. Từ góc độ này, nhiệm vụ nâng cao chất lượng hoạch định chủ trương, quyết sách không đơn thuần là cải tiến quy trình soạn thảo văn bản. Đây là yêu cầu đổi mới cách nhận diện vấn đề, phương pháp ra quyết định, cơ chế phối hợp và phương thức đánh giá hiệu quả lãnh đạo. Trọng tâm không nằm ở việc ban hành bao nhiêu văn bản, tổ chức bao nhiêu hội nghị, mà ở khả năng giải quyết những vấn đề thực tiễn và tạo ra chuyển biến rõ rệt trong hoạt động của hệ thống chính trị. Hoạch định chủ trương phải dựa trên thực tiễn, khoa học và tầm nhìn chiến lược Trước hết, nâng cao chất lượng hoạch định đòi hỏi chủ trương, quyết sách phải xuất phát từ thực tiễn, xác định đúng vấn đề và tập trung giải quyết những điểm nghẽn có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển. Trong một môi trường kinh tế - xã hội biến động nhanh, những vấn đề đặt ra ngày càng đa dạng, phức tạp và có mối quan hệ phụ thuộc lẫn nhau. Một quyết định trong lĩnh vực tổ chức bộ máy có thể tác động đến phân bổ nguồn lực; một thay đổi về cơ chế quản lý có thể ảnh hưởng đến hoạt động của doanh nghiệp, chất lượng dịch vụ công và quyền lợi của người dân. Vì vậy, nếu chỉ xem xét vấn đề trong phạm vi hẹp hoặc dựa chủ yếu vào kinh nghiệm, nhận định chủ quan thì nguy cơ bỏ sót nguyên nhân và hệ quả có thể xảy ra là rất lớn. Muốn hoạch định đúng, trước hết phải tổng kết thực tiễn một cách thực chất. Việc tổng kết không nên chỉ tập trung vào những kết quả đã đạt được, mà cần phân tích cả những mục tiêu chưa hoàn thành, những giải pháp chưa phát huy hiệu quả và những bất cập kéo dài chưa được xử lý. Đặc biệt, cần phân biệt rõ hạn chế xuất phát từ chủ trương chưa phù hợp với hạn chế do cơ chế thực hiện, năng lực tổ chức hoặc trách nhiệm của chủ thể được giao nhiệm vụ. Trên cơ sở đó, việc nghiên cứu lý luận cần được kết hợp với phân tích dữ liệu, đánh giá tác động và dự báo xu hướng. Đối với những vấn đề lớn, quan trọng, cần xem xét nhiều phương án, phân tích ưu điểm, hạn chế, chi phí, lợi ích và rủi ro của từng phương án trước khi quyết định. Những chủ trương có ảnh hưởng rộng cần được tham vấn chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp và lấy ý kiến Nhân dân theo yêu cầu của Nghị quyết. Mở rộng tham vấn không chỉ nhằm bổ sung thông tin mà còn giúp phát hiện những vấn đề mà cơ quan hoạch định có thể chưa nhận diện đầy đủ. Ý kiến từ cơ sở phản ánh những khó khăn trong tổ chức thực hiện; ý kiến của chuyên gia cung cấp luận cứ khoa học; còn phản hồi của người dân và doanh nghiệp giúp đánh giá tác động của chính sách đối với các đối tượng chịu ảnh hưởng trực tiếp. Điều quan trọng là tham vấn phải thực chất, có cơ chế tổng hợp, phân tích và tiếp thu phù hợp, tránh hình thức hóa việc lấy ý kiến. Các ý kiến khác nhau cần được xem xét khách quan, trên cơ sở mục tiêu chung, bằng chứng thực tiễn và các nguyên tắc có liên quan. Đối với những vấn đề mới, khó, chưa có tiền lệ, Nghị quyết đặt ra yêu cầu thực hiện thí điểm có kiểm soát theo thẩm quyền, xác định rõ phạm vi, thời hạn, tiêu chí đánh giá và điều kiện kết thúc hoặc nhân rộng. Đây là cách tiếp cận phù hợp để kiểm nghiệm chính sách trong thực tiễn, hạn chế rủi ro khi triển khai trên diện rộng và tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo. Như vậy, nâng cao chất lượng hoạch định không chỉ là làm cho chủ trương đúng hơn, mà còn phải làm cho quá trình ra quyết định có căn cứ hơn, có khả năng dự báo tốt hơn và chủ động hơn trước những biến động. Đây chính là nền tảng để nâng cao tính khoa học, tính thực tiễn và tầm nhìn chiến lược trong lãnh đạo. Đổi mới việc ban hành nghị quyết: Chất lượng quan trọng hơn số lượng Một yêu cầu nổi bật của Nghị quyết số 29-NQ/TW là đổi mới việc ban hành văn bản theo hướng ngắn gọn, súc tích, dễ hiểu, dễ nhớ, dễ thực hiện, dễ kiểm tra và đánh giá; đồng thời thường xuyên rà soát, tích hợp, sửa đổi, thay thế hoặc bãi bỏ những văn bản chồng chéo, không còn phù hợp. Yêu cầu này đặt ra vấn đề cần nhìn nhận lại cách thức sử dụng văn bản trong hoạt động lãnh đạo. Nghị quyết có vai trò quan trọng trong việc xác lập định hướng và thống nhất hành động, nhưng không phải mọi vấn đề đều cần được giải quyết bằng việc ban hành thêm một văn bản mới. Trong nhiều trường hợp, điều cần thiết hơn là tổ chức thực hiện nghiêm túc các quy định hiện hành, tháo gỡ vướng mắc về cơ chế hoặc làm rõ trách nhiệm của các cơ quan liên quan. Nếu những hạn chế trong thực tiễn chủ yếu xuất phát từ việc thực hiện chưa đầy đủ, thiếu phối hợp hoặc chưa xác định rõ trách nhiệm, việc ban hành thêm nghị quyết có thể làm tăng khối lượng công việc mà chưa giải quyết được nguyên nhân gốc rễ. Ngược lại, nếu tồn tại bất cập thực sự về chủ trương, cần nghiên cứu sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành văn bản mới trên cơ sở đánh giá đầy đủ sự cần thiết và tác động. Vì vậy, trước khi đề xuất ban hành nghị quyết, cần làm rõ vấn đề cần giải quyết, sự cần thiết của văn bản mới và mối quan hệ với các quy định hiện hành. Đây là bước quan trọng để hạn chế trùng lặp, chồng chéo và bảo đảm mỗi văn bản được ban hành đều có mục tiêu, phạm vi và giá trị thực tiễn rõ ràng. Bên cạnh đó, chất lượng nghị quyết phải được thể hiện ở tính logic và khả năng chuyển hóa thành hành động. Mục tiêu cần gắn với vấn đề thực tiễn; nhiệm vụ, giải pháp phải trực tiếp phục vụ mục tiêu; trách nhiệm của các chủ thể phải được xác định rõ; còn kết quả cần có tiêu chí để theo dõi, đánh giá. Một nghị quyết có nội dung dài, đề cập nhiều lĩnh vực nhưng thiếu trọng tâm chưa chắc hiệu quả hơn một nghị quyết tập trung vào những vấn đề then chốt. Tương tự, những mục tiêu được diễn đạt bằng các yêu cầu chung như tăng cường, đẩy mạnh, nâng cao sẽ khó đánh giá nếu không xác định rõ kết quả cần đạt và thời hạn thực hiện. Đổi mới việc ban hành nghị quyết do đó phải gắn với đổi mới tư duy xây dựng văn bản: lựa chọn đúng vấn đề, xác định đúng trọng tâm, diễn đạt rõ yêu cầu và bảo đảm tính khả thi. Chất lượng của nghị quyết không nằm ở số lượng nhiệm vụ được liệt kê, mà ở khả năng định hướng và dẫn dắt hành động một cách thống nhất, hiệu quả. Tổ chức thực hiện là khâu quyết định giá trị thực tiễn của nghị quyết Nếu hoạch định chủ trương tạo nền tảng cho quyết định đúng và ban hành nghị quyết xác lập yêu cầu hành động, thì tổ chức thực hiện là khâu quyết định khả năng chuyển hóa chủ trương thành kết quả thực tế. Một trong những yêu cầu quan trọng được Nghị quyết số 29-NQ/TW nhấn mạnh là chương trình, kế hoạch hành động phải được xây dựng đồng thời với dự thảo nghị quyết, bảo đảm khoa học, khả thi, rõ người, rõ việc, rõ thời hạn và rõ sản phẩm. Điều này cho thấy tính khả thi cần được xem xét ngay từ quá trình hoạch định, thay vì chỉ đánh giá sau khi văn bản đã được ban hành. Trong thực tế, một số nhiệm vụ có thể được xác định đúng về mục tiêu nhưng gặp khó khăn khi triển khai do chưa làm rõ cơ quan chủ trì, trách nhiệm phối hợp, thời hạn hoàn thành hoặc nguồn lực thực hiện. Khi nhiệm vụ được giao chung cho nhiều đơn vị mà không xác định đầu mối chịu trách nhiệm, tiến độ dễ bị kéo dài; khi sản phẩm đầu ra không rõ ràng, việc kiểm tra, đánh giá cũng thiếu căn cứ. Do đó, mỗi nhiệm vụ cần được cụ thể hóa thành những công việc có thể triển khai, gắn với chủ thể chịu trách nhiệm và kết quả cần đạt. Việc xác định sản phẩm không nên chỉ dừng ở số lượng văn bản được ban hành, hội nghị được tổ chức hay báo cáo được hoàn thành, mà phải xem xét cả chất lượng công việc và mức độ giải quyết vấn đề đặt ra. Cùng với đó, việc thể chế hóa chủ trương phải được thực hiện kịp thời, đồng bộ và đúng thẩm quyền. Những nội dung cần cụ thể hóa thành pháp luật, cơ chế hoặc chính sách phải được xác định rõ cơ quan chịu trách nhiệm và lộ trình thực hiện. Các quy định có liên quan cần được rà soát để phát hiện những điểm chưa thống nhất, tránh tình trạng chủ trương đã được xác lập nhưng cơ chế triển khai chưa hoàn thiện. Một yêu cầu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng là phân định rõ trách nhiệm lãnh đạo với trách nhiệm quản lý, điều hành; phát huy đầy đủ thẩm quyền của từng cơ quan, tổ chức và cá nhân. Đổi mới phương thức lãnh đạo không đồng nghĩa với việc cấp trên làm thay cấp dưới hoặc cơ quan lãnh đạo can thiệp trái quy định vào công việc thuộc thẩm quyền của cơ quan nhà nước. Ngược lại, các chủ thể được giao nhiệm vụ phải chủ động thực hiện trách nhiệm, không đùn đẩy hoặc xin ý kiến cấp trên đối với những vấn đề thuộc thẩm quyền của mình. Trách nhiệm của người đứng đầu cũng cần được gắn chặt với kết quả thực hiện nhiệm vụ. Người đứng đầu không chỉ có trách nhiệm giao việc mà còn phải tổ chức phối hợp, kiểm tra tiến độ, tháo gỡ khó khăn và bảo đảm chất lượng đầu ra. Khi kết quả không đạt yêu cầu, cần xác định rõ nguyên nhân, phân biệt những hạn chế về cơ chế, nguồn lực với những thiếu sót trong thực thi trách nhiệm. Tuy nhiên, đề cao trách nhiệm không đồng nghĩa với quy trách nhiệm một cách máy móc. Việc đánh giá phải căn cứ vào thẩm quyền, điều kiện thực hiện, mức độ chủ động và những yếu tố khách quan có liên quan. Cách tiếp cận khách quan sẽ vừa bảo đảm kỷ luật, kỷ cương, vừa tạo điều kiện để cán bộ chủ động, sáng tạo và chịu trách nhiệm trong phạm vi được giao. Kiểm tra, đánh giá và phản hồi: Bảo đảm nghị quyết luôn gắn với thực tiễn Đổi mới hoạch định, ban hành và tổ chức thực hiện nghị quyết sẽ chưa trọn vẹn nếu thiếu cơ chế kiểm tra, giám sát, đánh giá và điều chỉnh. Đây không phải là khâu thực hiện sau cùng mang tính thủ tục, mà là bộ phận cấu thành của toàn bộ chu trình lãnh đạo. Trước hết, cần đổi mới cách đánh giá kết quả thực hiện. Nếu việc kiểm tra chỉ tập trung vào việc đã ban hành kế hoạch hay chưa, đã tổ chức hội nghị hay chưa hoặc đã gửi báo cáo đúng thời hạn hay chưa thì chưa đủ để phản ánh hiệu quả thực chất. Những hoạt động này là điều kiện cần, nhưng không thể thay thế việc đánh giá mức độ hoàn thành mục tiêu và tác động của nghị quyết. Việc đánh giá cần dựa trên những tiêu chí phù hợp với từng nhiệm vụ, kết hợp giữa tiến độ, chất lượng sản phẩm, hiệu quả sử dụng nguồn lực và mức độ cải thiện của vấn đề cần giải quyết. Đối với những mục tiêu dài hạn, cần xem xét cả kết quả trung gian, tránh chỉ dựa vào các chỉ số ngắn hạn hoặc tuyệt đối hóa những con số chưa phản ánh đầy đủ chất lượng. Cùng với đó, kiểm tra, giám sát cần được thực hiện trong suốt quá trình triển khai để kịp thời phát hiện những khó khăn, bất cập. Thông tin phản hồi từ cơ sở, người dân, doanh nghiệp và các cơ quan thực hiện phải được tiếp nhận, phân tích và sử dụng để điều chỉnh phương thức triển khai hoặc hoàn thiện chính sách khi cần thiết. Thực tiễn luôn vận động, vì vậy không phải mọi giải pháp được lựa chọn tại thời điểm ban hành nghị quyết đều phù hợp trong suốt quá trình thực hiện. Khi phát sinh vấn đề, cần xác định rõ nguyên nhân: chủ trương chưa phù hợp, cơ chế triển khai còn bất cập, nguồn lực chưa bảo đảm hay trách nhiệm thực hiện chưa được phát huy đầy đủ. Trên cơ sở đó, lựa chọn biện pháp xử lý đúng với tính chất của vấn đề và thẩm quyền của từng chủ thể. Đặc biệt, cần tránh tình trạng những vướng mắc nhỏ không được xử lý kịp thời, kéo dài qua nhiều cấp hoặc nhiều giai đoạn, cuối cùng trở thành điểm nghẽn lớn. Cơ chế phản hồi và điều chỉnh hiệu quả sẽ giúp quá trình lãnh đạo có khả năng tự hoàn thiện, dựa trên bằng chứng thực tiễn thay vì chỉ dựa vào những đánh giá ban đầu. Từ đổi mới quy trình đến nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền Nhìn tổng thể, nhiệm vụ nâng cao chất lượng hoạch định chủ trương, quyết sách; đổi mới việc ban hành và tổ chức thực hiện nghị quyết thể hiện yêu cầu chuyển đổi đồng bộ cả về tư duy, phương pháp và trách nhiệm trong hoạt động lãnh đạo. Trước hết, đó là sự chuyển đổi từ cách tiếp cận thiên về kinh nghiệm sang kết hợp chặt chẽ giữa tổng kết thực tiễn, nghiên cứu khoa học, phân tích dữ liệu và dự báo. Quyết sách cần được xây dựng trên cơ sở thông tin đáng tin cậy, có sự tham vấn phù hợp và có khả năng nhận diện những rủi ro trước khi triển khai. Tiếp đó là sự chuyển đổi từ việc coi trọng ban hành văn bản sang coi trọng hiệu quả thực hiện. Nghị quyết phải thực sự cần thiết, có trọng tâm, rõ mục tiêu và gắn với những điều kiện triển khai cụ thể. Hệ thống văn bản cũng cần được rà soát thường xuyên để bảo đảm tính thống nhất, tránh tạo thêm những yêu cầu không cần thiết. Quan trọng hơn, đổi mới phải được thể hiện ở trách nhiệm của các chủ thể trong toàn bộ chu trình lãnh đạo. Cơ quan tham mưu phải nâng cao chất lượng nghiên cứu và đề xuất; cơ quan có thẩm quyền phải xem xét, quyết định trên cơ sở đầy đủ căn cứ; cơ quan thực hiện phải chủ động cụ thể hóa và tổ chức triển khai; cơ quan kiểm tra, giám sát phải đánh giá khách quan và kịp thời kiến nghị xử lý những bất cập. Trong quá trình đó, chuyển đổi số và điều hành dựa trên dữ liệu có thể hỗ trợ nâng cao chất lượng thông tin, theo dõi tiến độ, phát hiện những nhiệm vụ chậm trễ và cung cấp căn cứ phục vụ quyết định. Tuy nhiên, công nghệ không thay thế thẩm quyền, trách nhiệm và năng lực phán đoán của con người. Giá trị của công nghệ chỉ được phát huy khi đi cùng với dữ liệu có chất lượng, quy trình rõ ràng và trách nhiệm giải trình cụ thể. Suy cho cùng, thước đo quan trọng nhất của việc đổi mới không phải là số lượng quy trình được sửa đổi hay văn bản được ban hành, mà là khả năng giải quyết những vấn đề thực tiễn, tháo gỡ điểm nghẽn và nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị. Một quyết sách có chất lượng phải vừa đúng về định hướng, có căn cứ về khoa học, phù hợp với thực tiễn, vừa khả thi trong tổ chức thực hiện và có cơ chế kiểm chứng kết quả. Nâng cao chất lượng hoạch định chủ trương, quyết sách vì vậy không chỉ là yêu cầu hoàn thiện kỹ thuật xây dựng nghị quyết, mà là yêu cầu đổi mới phương thức lãnh đạo theo hướng khoa học, thực chất và hướng đến kết quả. Khi các khâu từ nhận diện vấn đề, hoạch định, ban hành đến tổ chức thực hiện, kiểm tra và điều chỉnh được kết nối thành một chu trình thống nhất, nghị quyết sẽ thực sự trở thành công cụ lãnh đạo hiệu quả, góp phần nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền của Đảng và đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Phạm vi hợp nhất báo cáo tài chính khu vực công: tiếp cận từ IPSAS 35 và Thông tư 108/2025/TT-BTC

Bài viết phân tích cơ sở xác định phạm vi hợp nhất báo cáo tài chính theo IPSAS 35 và đối chiếu với Thông tư số 108/2025/TT-BTC về lập báo cáo tài chính hợp nhất của đơn vị kế toán hành chính, sự nghiệp. Trọng tâm phân tích là sự khác biệt giữa ranh giới hợp nhất dựa trên quyền kiểm soát theo bản chất kinh tế và ranh giới báo cáo dựa trên cơ cấu tổ chức kế toán. Bằng phương pháp phân tích và đối chiếu văn bản, bài viết cho thấy cần phân biệt quyền lực, lợi ích có thể thay đổi và mối liên hệ giữa hai yếu tố; đồng thời nhận diện các vấn đề về thay đổi tổ chức, tính đầy đủ của phạm vi báo cáo và loại trừ giao dịch nội bộ. Trên cơ sở đó, bài viết đề xuất hàm ý đối với lập báo cáo và kiểm toán khu vực công tại Việt Nam. Từ khóa: IPSAS 35; Thông tư 108/2025/TT-BTC; báo cáo tài chính hợp nhất; phạm vi hợp nhất; quyền kiểm soát; kiểm toán khu vực công. 1. Đặt vấn đề Báo cáo tài chính hợp nhất cung cấp bức tranh về tài sản, nợ phải trả, tài sản thuần, kết quả hoạt động và các luồng tiền của các đơn vị thuộc cùng phạm vi báo cáo. Đối với khu vực công, việc xác định ranh giới này có ý nghĩa đặc biệt bởi nguồn lực công được quản lý thông qua những cơ quan, tổ chức và đơn vị sự nghiệp có cơ chế hoạt động khác nhau. Nếu phạm vi hợp nhất không đầy đủ hoặc thiếu nhất quán, thông tin tài chính có thể không phản ánh đúng nguồn lực và nghĩa vụ thuộc phạm vi quản lý của đơn vị lập báo cáo. Thông tư số 108/2025/TT-BTC ngày 14/11/2025 của Bộ Tài chính hướng dẫn lập báo cáo tài chính hợp nhất của đơn vị kế toán hành chính, sự nghiệp; có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, áp dụng cho báo cáo tài chính hợp nhất từ năm tài chính 2025 và thay thế Thông tư số 99/2018/TT-BTC. Quy định mới chuyển trọng tâm từ báo cáo tài chính tổng hợp sang báo cáo tài chính hợp nhất, đồng thời quy định cụ thể trách nhiệm lập báo cáo, danh sách đơn vị trực thuộc và việc loại trừ giao dịch nội bộ (Bộ Tài chính, 2025, Điều 5, 8 và 9). Trong khi đó, IPSAS 35 xác định phạm vi hợp nhất thông qua quan hệ kiểm soát, không chỉ dựa vào cấp quản lý hoặc quan hệ sở hữu. Vấn đề cần phân tích không phải là Việt Nam chưa có khuôn khổ hợp nhất, mà là cách xác định phạm vi báo cáo theo Thông tư 108 có điểm gì khác so với tiêu chí kiểm soát của IPSAS 35 và những khác biệt ấy đặt ra yêu cầu nào đối với lập báo cáo, kiểm toán. Bài viết sử dụng phương pháp phân tích tài liệu và đối chiếu quy phạm; không đưa ra kết luận thực nghiệm về mức độ tuân thủ tại các đơn vị. 2. Phạm vi hợp nhất theo IPSAS 35: Quyền kiểm soát là tiêu chí quyết định IPSAS 35 định nghĩa báo cáo tài chính hợp nhất là báo cáo của một đơn vị kinh tế, trong đó tài sản, nợ phải trả, tài sản thuần/vốn chủ sở hữu, doanh thu, chi phí và các luồng tiền của đơn vị kiểm soát cùng các đơn vị chịu kiểm soát được trình bày như của một đơn vị kinh tế duy nhất (IPSASB, 2025, đoạn 14). Theo đó, việc xác định phạm vi hợp nhất bắt đầu từ việc đánh giá quyền kiểm soát chứ không đơn thuần lập danh sách các đơn vị cùng một cấp ngân sách. Theo đoạn 19–20 của IPSAS 35, một đơn vị kiểm soát đơn vị khác khi đồng thời: có quyền lực đối với đơn vị đó; chịu ảnh hưởng của sự biến động hoặc có quyền đối với những lợi ích có thể thay đổi từ việc tham gia vào đơn vị đó; và có khả năng sử dụng quyền lực để tác động đến bản chất hoặc giá trị của các lợi ích ấy. Đây là ba điều kiện đồng thời, không phải ba dấu hiệu có thể thay thế cho nhau. Quyền lực là các quyền hiện hữu cho phép đơn vị điều hành những hoạt động liên quan, tức các hoạt động ảnh hưởng đáng kể đến bản chất hoặc giá trị lợi ích từ sự tham gia (IPSASB, 2025, đoạn 14, 23). Theo hướng dẫn AG58, lợi ích có thể thay đổi là các lợi ích không cố định, có khả năng biến động do kết quả hoạt động của đơn vị khác; tác động có thể tích cực, tiêu cực hoặc đồng thời cả hai. Lợi ích trong khu vực công còn có thể là phi tài chính, chẳng hạn kết quả cung cấp dịch vụ công, tiết kiệm chi phí hoặc khả năng hoàn thành mục tiêu chính sách (IPSASB, 2025, đoạn 30–33, AG58). Quyền lực cũng không đồng nhất với thẩm quyền quản lý nhà nước. IPSAS 35 nêu rõ sự tồn tại riêng lẻ của quyền quản lý theo pháp luật hoặc sự phụ thuộc về kinh tế không đủ để kết luận một đơn vị có quyền lực đối với đơn vị khác (đoạn 26). Tương tự, việc hai đơn vị có mục tiêu tương đồng không đủ chứng minh quan hệ kiểm soát nếu thiếu khả năng sử dụng quyền lực để điều hành hoạt động của đơn vị kia nhằm thúc đẩy mục tiêu liên quan (đoạn 36). Khi đánh giá, cần xem xét quyền thực chất, quyền bảo vệ, các thỏa thuận ràng buộc và trường hợp bên ra quyết định chỉ hành động với tư cách đại diện. Như vậy, IPSAS 35 định hình ranh giới hợp nhất theo bản chất quan hệ kiểm soát và yêu cầu đánh giá lại khi các dữ kiện làm thay đổi một trong ba yếu tố kiểm soát. Chuẩn mực cũng phân biệt báo cáo tài chính hợp nhất của một đơn vị kinh tế với báo cáo tài chính tổng hợp được lập cho một phạm vi khác theo yêu cầu riêng; trường hợp sau nằm ngoài phạm vi tuân thủ IPSAS 35, dù có thể tham khảo hướng dẫn của chuẩn mực (đoạn 10, 21). 3. Phạm vi hợp nhất theo Thông tư 108/2025/TT-BTC Điểm đáng chú ý của Thông tư 108 là việc xác định đơn vị kế toán cấp trên phải lập báo cáo tài chính hợp nhất căn cứ vào cơ cấu tổ chức bộ máy hiện tại, kể cả khi đơn vị trực thuộc là đơn vị dự toán cấp I, không phụ thuộc vào việc xác định đơn vị dự toán (Điều 1, khoản 3). Theo Điều 3, “đơn vị kinh tế” là đơn vị kế toán cấp trên cao nhất, trong cơ cấu tổ chức gồm các đơn vị kế toán cấp dưới là đơn vị kiểm soát và đơn vị chịu kiểm soát. “Đơn vị kiểm soát” được hiểu là đơn vị kế toán cấp trên được đơn vị kinh tế giao nhiệm vụ lập báo cáo tài chính hợp nhất với vai trò đơn vị kế toán trung gian. Những định nghĩa này phục vụ việc tổ chức trách nhiệm báo cáo, không nên mặc nhiên coi đồng nhất với thuật ngữ tương ứng trong IPSAS 35. Điều 5 quy định phạm vi lập báo cáo ở cấp trung ương, cấp tỉnh và những trường hợp cụ thể tại cấp xã. Các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và cơ quan thuộc cấp tỉnh có đơn vị kế toán trực thuộc phải hợp nhất báo cáo của các đơn vị trực thuộc theo quy định. Đối với cấp xã, khi tổ chức kế toán tập trung cho các bộ phận được nêu tại Thông tư, đơn vị kế toán lập một bộ báo cáo tài chính, không phải lập báo cáo tài chính hợp nhất cho phần hoạt động kế toán tập trung đó; các trường hợp có đơn vị kế toán trực thuộc được xử lý theo quy định riêng. Cách quy định này tạo căn cứ xác định trách nhiệm báo cáo phù hợp mô hình tổ chức kế toán (Bộ Tài chính, 2025, Điều 5). Thông tư 108 còn yêu cầu đơn vị kinh tế lập và thông báo danh sách các đơn vị nằm trong phạm vi hợp nhất, thể hiện quan hệ cấp trên - cấp dưới và mã thanh toán nội bộ; danh sách được cập nhật khi có thay đổi. Đồng thời, phạm vi áp dụng của chế độ không bao gồm số liệu hoạt động của Quỹ Bảo hiểm xã hội, Quỹ Bảo hiểm y tế và Quỹ Bảo hiểm thất nghiệp trong báo cáo tài chính hợp nhất của bộ, ngành, địa phương theo Thông tư (Điều 1, khoản 1). Do đó, cần phân biệt rõ phạm vi báo cáo theo chế độ kế toán hành chính, sự nghiệp với phạm vi báo cáo tài chính nhà nước được điều chỉnh tại các văn bản khác (Điều 19, khoản 3). Đối chiếu với IPSAS 35 cho thấy hai văn bản cùng hướng tới trình bày thông tin thống nhất, song điểm xuất phát không hoàn toàn giống nhau. IPSAS 35 xác định ranh giới đơn vị kinh tế trên cơ sở quyền lực, lợi ích có thể thay đổi và khả năng tác động đến lợi ích; Thông tư 108 xác định trách nhiệm và phạm vi hợp nhất gắn với cơ cấu tổ chức của các đơn vị kế toán thuộc đối tượng điều chỉnh. Đây có thể xem là khác biệt về cơ sở xác định phạm vi. Một tình huống cần lưu ý là sự thay đổi cơ cấu tổ chức trong năm. Khoản 4 Điều 5 Thông tư 108 quy định khi chia tách, sáp nhập, hợp nhất hoặc điều chuyển đơn vị trực thuộc, báo cáo hợp nhất của năm có thay đổi được lập từ báo cáo của các đơn vị trực thuộc hiện có tại thời điểm lập báo cáo và phải thuyết minh biến động so với năm trước. Điều 20 có hướng dẫn riêng cho báo cáo năm 2025. Trong khi đó, IPSAS 35 quy định việc hợp nhất một đơn vị bắt đầu khi có quyền kiểm soát và chấm dứt khi quyền kiểm soát kết thúc (đoạn 39). Khác biệt này cần được nhận diện đúng khi phân tích tính so sánh của số liệu, tránh suy diễn trực tiếp từ quy định thời điểm tổ chức báo cáo sang nguyên tắc ghi nhận theo IPSAS. 4. Hàm ý đối với lập báo cáo và kiểm toán khu vực công Thứ nhất, đơn vị lập báo cáo cần quản lý phạm vi hợp nhất như một tập hợp dữ liệu có thể kiểm tra. Danh sách đơn vị trực thuộc phải được đối chiếu với quyết định thành lập, sáp nhập, điều chuyển, phân cấp nhiệm vụ và cấu trúc tổ chức hiện hành; đồng thời lưu vết thời điểm thay đổi và đơn vị chịu trách nhiệm cung cấp báo cáo. Đối với quan hệ tổ chức phức tạp, ba yếu tố kiểm soát của IPSAS 35 có thể sử dụng như khung phân tích bổ trợ, nhưng không thay thế căn cứ pháp lý của Thông tư 108. Thứ hai, cần coi việc xác định đúng phạm vi hợp nhất là điều kiện đầu vào để loại trừ giao dịch nội bộ. Điều 8 và Điều 9 Thông tư 108 đã quy định chính sách kế toán thống nhất, hợp cộng số liệu, đối chiếu và loại bỏ các khoản phải thu, phải trả, đầu tư, doanh thu, chi phí và các luồng tiền nội bộ theo phạm vi được xác định. Nếu bỏ sót một đơn vị thuộc phạm vi hợp nhất, cơ chế đối chiếu giữa các bên có thể không nhận diện đầy đủ giao dịch cần loại trừ. Vì vậy, kiểm soát chất lượng dữ liệu phải bắt đầu từ danh sách đơn vị và mã thanh toán nội bộ, sau đó mới đến đối chiếu chỉ tiêu và bút toán điều chỉnh. Thứ ba, cần nâng chất lượng thuyết minh về thay đổi phạm vi hợp nhất. Khi số lượng hoặc cấu trúc đơn vị báo cáo biến động, người sử dụng cần phân biệt biến động do hoạt động trong năm với biến động do sắp xếp tổ chức. Thuyết minh nên giải thích đơn vị được bổ sung, đơn vị không còn thuộc phạm vi và tác động trọng yếu đến khả năng so sánh; không đưa ra số liệu hoặc tác động định lượng nếu chưa có căn cứ xác nhận. Thứ tư, đối với kiểm toán báo cáo tài chính hợp nhất, phạm vi báo cáo cần được xem là một nội dung đánh giá rủi ro có sai sót trọng yếu. Kiểm toán viên nên đối chiếu danh sách hợp nhất với hồ sơ tổ chức và báo cáo của các đơn vị; kiểm tra tính đầy đủ của việc đưa đơn vị vào phạm vi; xem xét các trường hợp thay đổi trong năm và thử nghiệm đối chiếu giao dịch nội bộ, tính nhất quán chính sách kế toán cùng các điều chỉnh hợp nhất. Cần phân biệt rủi ro do xác định sai phạm vi với rủi ro do xử lý sai số liệu của những đơn vị đã nằm trong phạm vi. Thứ năm, cơ quan quản lý có thể tiếp tục chuẩn hóa mã định danh đơn vị, cấu trúc dữ liệu và quy trình đối chiếu điện tử để hỗ trợ việc lập, tổng hợp và kiểm toán báo cáo. Đây là khuyến nghị tăng cường thực thi Thông tư 108, không phải nhận định rằng Thông tư chưa có quy định về lập danh sách đơn vị, thống nhất chính sách kế toán hoặc loại trừ giao dịch nội bộ. 5. Kết luận Phạm vi hợp nhất là yếu tố quyết định tính đầy đủ và ý nghĩa của báo cáo tài chính hợp nhất khu vực công. IPSAS 35 cung cấp khuôn khổ đánh giá quan hệ kiểm soát dựa trên quyền lực, lợi ích có thể thay đổi và khả năng sử dụng quyền lực tác động đến lợi ích; trong khi Thông tư 108/2025/TT-BTC cụ thể hóa trách nhiệm và ranh giới báo cáo của đơn vị kế toán hành chính, sự nghiệp theo cơ cấu tổ chức. Việc nhận diện đúng sự khác biệt này, kết hợp kiểm soát danh sách đơn vị, giao dịch nội bộ và thuyết minh biến động, có thể góp phần nâng cao chất lượng thông tin và hiệu quả kiểm toán khu vực công. Tài liệu tham khảo 1. Bộ Tài chính (2025). Thông tư số 108/2025/TT-BTC ngày 14/11/2025 hướng dẫn lập báo cáo tài chính hợp nhất của đơn vị kế toán hành chính, sự nghiệp. https://chinhphu.vn/?classid=1&docid=216119&orggroupid=4&pageid=27160; 2. International Public Sector Accounting Standards Board – IPSASB (2025). IPSAS 35: Consolidated Financial Statements (văn bản cập nhật đến năm 2025; ban hành lần đầu năm 2015). https://ifacweb.blob.core.windows.net/publicfiles/2025-04/B08_IPSAS_35.pdf.

Dự thảo thông tư về tài sản cố định: những điểm mới và vấn đề đặt ra

Bài viết trao đổi một số nội dung đáng chú ý trong Dự thảo Thông tư của Bộ Tài chính về quản lý, sử dụng và kế toán tài sản cố định tại doanh nghiệp (bản ngày 05/10/2026). Trên cơ sở phân tích văn bản và đối chiếu với quy định hiện hành, bài viết tập trung vào ranh giới giữa ghi nhận kế toán và khấu hao tính thuế, yêu cầu đánh giá suy giảm giá trị và quy định chuyển tiếp. Các kiến nghị hướng đến việc làm rõ tiêu chí áp dụng, tăng khả năng kiểm chứng các ước tính và bảo đảm tính nhất quán khi chuyển đổi chính sách. Từ khóa: tài sản cố định; khấu hao; suy giảm giá trị; kế toán và thuế; dự thảo thông tư. 1. Đặt vấn đề Thông tư số 45/2013/TT-BTC đã tạo lập cơ sở pháp lý quan trọng cho việc quản lý, sử dụng và trích khấu hao tài sản cố định tại doanh nghiệp. Tuy nhiên, sự thay đổi của môi trường kinh doanh, sự đa dạng của các loại tài sản và yêu cầu nâng cao chất lượng thông tin tài chính đặt ra nhu cầu tiếp tục hoàn thiện các quy định hiện hành. Trong bối cảnh đó, Dự thảo Thông tư ngày 05/10/2026 của Bộ Tài chính không chỉ đề xuất điều chỉnh chế độ quản lý và khấu hao tài sản cố định mà còn mở rộng nội dung hướng dẫn về kế toán tài sản, phân loại tài sản nắm giữ để bán và tài sản hình thành từ các dự án đầu tư theo phương thức đối tác công tư. Đáng chú ý, dự thảo thể hiện xu hướng tăng cường quyền chủ động và trách nhiệm xét đoán của doanh nghiệp trong việc nhận diện, phân loại, xác định thời gian sử dụng hữu ích và đánh giá khả năng thu hồi giá trị tài sản, đồng thời phân định rõ hơn các yêu cầu kế toán với quy định phục vụ mục đích tính thuế. Những thay đổi này đặt ra yêu cầu bảo đảm tính nhất quán giữa các quy định, tính hợp lý của các ước tính kế toán và khả năng kiểm chứng thông tin trên báo cáo tài chính. Trên cơ sở phân tích nội dung dự thảo và đối chiếu với các nguyên tắc kế toán có liên quan, bài viết tập trung làm rõ ba vấn đề: sự phân định giữa tiêu chuẩn ghi nhận tài sản cố định cho mục đích kế toán và mục đích tính thuế; cơ sở xác định và ghi nhận suy giảm giá trị tài sản cố định; và tính rõ ràng, thống nhất của các quy định chuyển tiếp. Từ đó, bài viết đề xuất một số kiến nghị nhằm góp phần hoàn thiện dự thảo, bảo đảm tính khả thi trong áp dụng và nâng cao tính minh bạch, độ tin cậy của thông tin kế toán. 2. Một số điểm mới đáng chú ý Phân loại tài sản cố định và phân định mục đích kế toán – thuế Theo Điều 4 dự thảo, tư liệu lao động được coi là tài sản cố định hữu hình khi chắc chắn đem lại lợi ích kinh tế tương lai và có thời gian sử dụng trên một năm. Đối với tài sản đáp ứng hai tiêu chuẩn này, đơn vị được quyết định phân loại là tài sản cố định hoặc công cụ, dụng cụ tùy đặc điểm hoạt động, nhưng phải công bố danh mục hoặc nguyên tắc phân loại. Như vậy, dự thảo không tiếp tục đặt một ngưỡng tiền tệ thống nhất làm điều kiện bắt buộc để ghi nhận tài sản cố định hữu hình trên sổ kế toán. Ngược lại, Điều 26 dự thảo quy định ngưỡng nguyên giá từ 100 triệu đồng đối với tài sản cố định được khấu hao cho mục đích tính thuế thu nhập doanh nghiệp; tài sản dưới ngưỡng này được tính vào chi phí hoặc phân bổ theo pháp luật thuế. Hai quy định phục vụ hai mục đích khác nhau: một bên là phản ánh tài sản và chi phí trên báo cáo tài chính, một bên là xác định chi phí tính thuế. Vì thế không thể suy luận rằng mọi tài sản dưới 100 triệu đồng đều phải ghi nhận là công cụ, dụng cụ trong kế toán. Điều 6 dự thảo đã yêu cầu theo dõi riêng các chênh lệch giữa khấu hao kế toán và khấu hao phục vụ tính thuế, đồng thời đề cập kế toán thuế thu nhập doanh nghiệp hoãn lại đối với chênh lệch tạm thời theo pháp luật kế toán. Đây là bước phù hợp để tách mục tiêu lập báo cáo tài chính khỏi mục tiêu tính thuế. Tuy nhiên, việc vận dụng đòi hỏi doanh nghiệp có dữ liệu theo dõi song song về nguyên giá, căn cứ khấu hao, thời gian sử dụng và khoản chênh lệch phát sinh. Khấu hao và đánh giá suy giảm giá trị Điều 10-12 dự thảo gắn khấu hao với giá trị phải khấu hao, giá trị thanh lý ước tính và thời gian sử dụng hữu ích của tài sản cố định. Doanh nghiệp được lựa chọn phương pháp phù hợp với cách thức thu hồi lợi ích kinh tế; việc thay đổi phương pháp hoặc thời gian sử dụng cần có căn cứ và thuyết minh. Khác biệt với cách áp dụng máy móc một khung thời gian chung, hướng tiếp cận này chú trọng đặc điểm sử dụng thực tế, nhưng làm tăng vai trò của các ước tính kế toán. Điều 13-14 đề cập dấu hiệu suy giảm giá trị từ môi trường kinh doanh và tình trạng hoạt động của tài sản. Giá trị có thể thu hồi được xác định theo giá cao hơn giữa giá trị hợp lý trừ chi phí bán và giá trị sử dụng; đối với tài sản không tạo dòng tiền độc lập, cần xem xét ở cấp đơn vị tạo tiền. Yêu cầu này bổ sung góc nhìn giá trị kinh tế mà chỉ tiêu khấu hao lũy kế không phản ánh đầy đủ. Đồng thời, nó đòi hỏi chứng cứ về dự báo dòng tiền, giả định tăng trưởng, tỷ lệ chiết khấu và phạm vi nhóm tài sản được thử nghiệm. 3. Một số vấn đề cần làm rõ trong dự thảo Căn cứ để doanh nghiệp tự xác định ngưỡng ghi nhận Việc giao doanh nghiệp quyết định tiêu chí phân loại tài sản cố định có ưu điểm là linh hoạt, nhưng nếu thiếu nguyên tắc bổ trợ có thể làm giảm tính so sánh giữa các doanh nghiệp tương đồng. Ví dụ, hai doanh nghiệp cùng sử dụng một nhóm thiết bị trong nhiều năm có thể ghi nhận khác nhau do lựa chọn ngưỡng nội bộ khác nhau. Dự thảo đã yêu cầu công bố nguyên tắc phân loại tại Điều 4; song chưa làm rõ mức độ ổn định của chính sách và điều kiện được thay đổi ngưỡng phân loại trong các kỳ tiếp theo. Theo đó, nên bổ sung yêu cầu lựa chọn tiêu chí dựa trên tính trọng yếu, đặc điểm sử dụng và tính nhất quán qua các kỳ; mọi thay đổi chính sách cần được lập hồ sơ, giải thích lý do và đánh giá ảnh hưởng theo pháp luật kế toán. Đây không phải đề xuất khôi phục một ngưỡng cứng cho toàn bộ doanh nghiệp, mà là cơ chế bảo đảm quyền tự chủ đi kèm trách nhiệm giải trình. Khi đối chiếu cho mục đích thuế, hệ thống sổ chi tiết cũng cần nhận diện rõ những tài sản được ghi nhận là tài sản cố định kế toán nhưng không thuộc nhóm tài sản cố định khấu hao cho mục đích thuế theo Điều 26. Làm rõ khái niệm và điều kiện ghi nhận suy giảm giá trị Khoản 1 Điều 14 hiện diễn đạt suy giảm giá trị xảy ra khi “giá trị còn lại của tài sản cố định thấp hơn giá trị có thể thu hồi”. Cách viết này đảo ngược chiều so sánh: khi giá trị có thể thu hồi cao hơn giá trị ghi sổ, về nguyên tắc chưa phát sinh khoản lỗ suy giảm giá trị. Đáng chú ý, khoản 3 của chính Điều 14 lại quy định ghi giảm khi giá trị có thể thu hồi thấp hơn giá trị còn lại. Sự không thống nhất nội tại cần được sửa dứt điểm trước khi ban hành, vì liên quan trực tiếp tới thời điểm ghi nhận chi phí và giá trị tài sản trên báo cáo tài chính. Ngoài việc sửa chiều so sánh, cần phân biệt rõ hao mòn hữu hình, khấu hao có hệ thống và lỗ suy giảm giá trị. Cách đặt tên mục “suy giảm giá trị tài sản cố định do hao mòn vô hình” có thể khiến người đọc hiểu rằng chỉ những tổn thất phát sinh do lạc hậu công nghệ mới thuộc phạm vi đánh giá. Trong khi đó, các dấu hiệu tại Điều 13 bao gồm cả thay đổi thị trường, lãi suất, tái cấu trúc hoạt động và kết quả dòng tiền kém dự kiến. Do đó, nên sử dụng thuật ngữ “suy giảm giá trị tài sản cố định” nhất quán, đồng thời mô tả nguyên tắc xác định giá trị có thể thu hồi và đơn vị tạo tiền một cách tách bạch. Về thực thi, khi xác định giá trị sử dụng bằng dòng tiền chiết khấu, cần yêu cầu thuyết minh tối thiểu phương pháp, nguồn dữ liệu, giả định trọng yếu và cơ sở xác định tỷ lệ chiết khấu. Các yêu cầu này giúp tăng khả năng kiểm tra, kiểm toán, hạn chế tình trạng thay đổi ước tính thiếu căn cứ để điều chỉnh lợi nhuận. Đối với doanh nghiệp chưa có khả năng xây dựng mô hình dòng tiền đáng tin cậy, dự thảo nên chỉ rõ cách xử lý và phạm vi sử dụng bằng chứng thay thế phù hợp pháp luật kế toán, thay vì cho phép áp dụng tùy nghi. Tính rõ ràng của quy định chuyển tiếp và hiệu lực Điều 29 dự thảo cho phép tiếp tục quản lý và trích khấu hao các tài sản cố định hiện có, đồng thời quy định một số trường hợp tái phân loại, trong đó có công trình BOT đang ghi nhận là tài sản cố định hữu hình. Điều 30 dự kiến áp dụng từ năm tài chính 2027, bãi bỏ Thông tư 45/2013/TT-BTC và các thông tư sửa đổi năm 2016, 2017, nhưng lại nêu Thông tư 30/2025/TT-BTC tiếp tục có hiệu lực. Thông tư 30/2025 là văn bản bổ sung quy định đặc thù về giãn hoặc tạm hoãn khấu hao đối với một số tài sản nhất định. Vì vậy, vấn đề cần phân tích không chỉ là tên văn bản còn hiệu lực, mà là nội dung quy phạm được kế thừa sẽ được thực hiện trên căn cứ nào sau khi Thông tư 45/2013/TT-BTC bị bãi bỏ. Để tránh cách hiểu khác nhau, đề nghị cơ quan soạn thảo làm rõ phạm vi tiếp tục áp dụng quy định đặc thù của Thông tư 30/2025/TT-BTC, đối tượng được hưởng và mối quan hệ với nguyên tắc khấu hao của thông tư mới. Nếu có chủ trương kế thừa nội dung này, có thể thiết kế điều khoản độc lập hoặc dẫn chiếu minh bạch đến quy định tương ứng, bảo đảm người thực hiện xác định được căn cứ pháp lý trực tiếp. Bên cạnh đó, cần làm rõ yêu cầu xử lý số liệu đầu kỳ, hồ sơ tái phân loại và trường hợp phải trình bày lại số liệu so sánh để doanh nghiệp có thể chuẩn bị trước thời điểm dự kiến áp dụng. 4. Kiến nghị triển khai và kết luận Đối với cơ quan soạn thảo, ba nội dung cần ưu tiên là: (i) quy định rõ điều kiện thay đổi tiêu chí phân loại tài sản cố định do doanh nghiệp lựa chọn; (ii) sửa chiều so sánh tại khoản 1 Điều 14, thống nhất thuật ngữ suy giảm giá trị và yêu cầu chứng cứ định giá; (iii) thiết kế điều khoản chuyển tiếp dễ tra cứu, xác định rõ phần quy định được kế thừa. Với các nội dung có nhiều xét đoán, hướng dẫn kèm ví dụ ngắn về hồ sơ và thuyết minh sẽ hữu ích hơn việc mở rộng danh mục tình huống mà không xác định nguyên tắc áp dụng. Đối với doanh nghiệp, nên chủ động rà soát danh mục tài sản cố định, xây dựng quy chế phân loại và lưu hồ sơ phê duyệt; thiết lập thông tin theo dõi riêng cho mục đích kế toán và thuế; đồng thời chuẩn bị dữ liệu phục vụ ước tính thời gian sử dụng, giá trị thanh lý và khả năng thu hồi. Bộ phận kiểm toán nội bộ hoặc kiểm soát nội bộ cần tập trung vào căn cứ của các ước tính thay vì chỉ kiểm tra phép tính khấu hao. Chỉ khi quyền xét đoán đi kèm cơ chế chứng minh và kiểm tra phù hợp, những thay đổi được đề xuất mới có thể nâng cao chất lượng thông tin tài chính. Tài liệu tham khảo 1. Bộ Tài chính (2013), Thông tư số 45/2013/TT-BTC ngày 25/4/2013 hướng dẫn chế độ quản lý, sử dụng và trích khấu hao tài sản cố định. 2. Bộ Tài chính (2025), Thông tư số 30/2025/TT-BTC ngày 30/5/2025 sửa đổi, bổ sung một số điều tại Thông tư số 45/2013/TT-BTC. 3. Bộ Tài chính (2026), Dự thảo Thông tư hướng dẫn chế độ quản lý, sử dụng đối với tài sản cố định và tài sản đầu tư theo phương thức đối tác công tư tại doanh nghiệp, bản ngày 05/10/2026 (tài liệu dự thảo).

Nâng cao chất lượng hoạch định chủ trương, quyết sách: đổi mới từ tư duy đến tổ chức thực hiện nghị quyết

Nâng cao chất lượng hoạch định chủ trương, quyết sách; đổi mới việc ban hành và tổ chức thực hiện nghị quyết là một trong những nhiệm vụ trọng tâm được xác định tại Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 15/10/2026 của Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về tiếp tục đổi mới, hoàn thiện phương thức lãnh đạo, cầm quyền của Đảng trong kỷ nguyên mới. Nhiệm vụ này không chỉ đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng từng nghị quyết mà còn hướng tới đổi mới toàn diện quy trình lãnh đạo, từ nhận diện vấn đề, hoạch định chủ trương đến tổ chức thực hiện, kiểm tra, đánh giá và điều chỉnh chính sách. Qua đó, bảo đảm các quyết sách của Đảng thực sự trở thành động lực giải quyết những điểm nghẽn, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị và đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XIV họp từ ngày 05/10 đến ngày 08/10/2026 tại Thủ đô Hà Nội đã quyết nghị thông qua nhiều nội dung quan trọng Đổi mới phương thức lãnh đạo bắt đầu từ chất lượng quyết sách Trong hoạt động lãnh đạo, chủ trương, đường lối và nghị quyết của Đảng giữ vai trò định hướng chiến lược, xác lập mục tiêu và tạo sự thống nhất về nhận thức, hành động trong toàn hệ thống chính trị. Chất lượng của những quyết sách này vì vậy có ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả lãnh đạo, quản lý, điều hành và khả năng huy động các nguồn lực phục vụ phát triển đất nước. Tuy nhiên, chất lượng lãnh đạo không chỉ được quyết định bởi tính đúng đắn của chủ trương trên văn bản. Một chủ trương có thể xác định đúng định hướng nhưng chưa tạo ra chuyển biến nếu chưa nhận diện đầy đủ nguyên nhân của vấn đề, chưa lựa chọn được giải pháp phù hợp hoặc chưa xác định rõ điều kiện tổ chức thực hiện. Ngược lại, chủ trương được xây dựng trên cơ sở nghiên cứu kỹ lưỡng, có mục tiêu rõ ràng và gắn với cơ chế thực hiện hiệu quả sẽ tạo nền tảng vững chắc để chuyển hóa định hướng chính trị thành kết quả thực tế. Thực tiễn cũng cho thấy, những hạn chế trong tổ chức thực hiện đôi khi không bắt nguồn từ việc thiếu chủ trương, mà từ sự thiếu đồng bộ của cơ chế, chính sách; sự phân định chưa rõ trách nhiệm; việc phối hợp còn nhiều tầng nấc; hoặc năng lực cụ thể hóa và triển khai nhiệm vụ chưa đáp ứng yêu cầu. Trong những trường hợp đó, việc tiếp tục ban hành văn bản mới chưa chắc giải quyết được vấn đề nếu chưa xác định đúng nguyên nhân và xử lý được những bất cập căn bản. Nghị quyết số 29-NQ/TW đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng toàn bộ chu trình lãnh đạo, từ phát hiện vấn đề, hoạch định và ban hành chủ trương đến phân công, thể chế hóa, tổ chức thực hiện, kiểm tra, giám sát, đánh giá, phản hồi và điều chỉnh. Cách tiếp cận này thể hiện tư duy đổi mới có tính hệ thống: không xem nghị quyết là điểm kết thúc của quá trình lãnh đạo, mà coi đó là cơ sở để tổ chức hành động và tạo ra những kết quả có thể kiểm chứng. Từ góc độ này, nhiệm vụ nâng cao chất lượng hoạch định chủ trương, quyết sách không đơn thuần là cải tiến quy trình soạn thảo văn bản. Đây là yêu cầu đổi mới cách nhận diện vấn đề, phương pháp ra quyết định, cơ chế phối hợp và phương thức đánh giá hiệu quả lãnh đạo. Trọng tâm không nằm ở việc ban hành bao nhiêu văn bản, tổ chức bao nhiêu hội nghị, mà ở khả năng giải quyết những vấn đề thực tiễn và tạo ra chuyển biến rõ rệt trong hoạt động của hệ thống chính trị. Hoạch định chủ trương phải dựa trên thực tiễn, khoa học và tầm nhìn chiến lược Trước hết, nâng cao chất lượng hoạch định đòi hỏi chủ trương, quyết sách phải xuất phát từ thực tiễn, xác định đúng vấn đề và tập trung giải quyết những điểm nghẽn có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển. Trong một môi trường kinh tế - xã hội biến động nhanh, những vấn đề đặt ra ngày càng đa dạng, phức tạp và có mối quan hệ phụ thuộc lẫn nhau. Một quyết định trong lĩnh vực tổ chức bộ máy có thể tác động đến phân bổ nguồn lực; một thay đổi về cơ chế quản lý có thể ảnh hưởng đến hoạt động của doanh nghiệp, chất lượng dịch vụ công và quyền lợi của người dân. Vì vậy, nếu chỉ xem xét vấn đề trong phạm vi hẹp hoặc dựa chủ yếu vào kinh nghiệm, nhận định chủ quan thì nguy cơ bỏ sót nguyên nhân và hệ quả có thể xảy ra là rất lớn. Muốn hoạch định đúng, trước hết phải tổng kết thực tiễn một cách thực chất. Việc tổng kết không nên chỉ tập trung vào những kết quả đã đạt được, mà cần phân tích cả những mục tiêu chưa hoàn thành, những giải pháp chưa phát huy hiệu quả và những bất cập kéo dài chưa được xử lý. Đặc biệt, cần phân biệt rõ hạn chế xuất phát từ chủ trương chưa phù hợp với hạn chế do cơ chế thực hiện, năng lực tổ chức hoặc trách nhiệm của chủ thể được giao nhiệm vụ. Trên cơ sở đó, việc nghiên cứu lý luận cần được kết hợp với phân tích dữ liệu, đánh giá tác động và dự báo xu hướng. Đối với những vấn đề lớn, quan trọng, cần xem xét nhiều phương án, phân tích ưu điểm, hạn chế, chi phí, lợi ích và rủi ro của từng phương án trước khi quyết định. Những chủ trương có ảnh hưởng rộng cần được tham vấn chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp và lấy ý kiến Nhân dân theo yêu cầu của Nghị quyết. Mở rộng tham vấn không chỉ nhằm bổ sung thông tin mà còn giúp phát hiện những vấn đề mà cơ quan hoạch định có thể chưa nhận diện đầy đủ. Ý kiến từ cơ sở phản ánh những khó khăn trong tổ chức thực hiện; ý kiến của chuyên gia cung cấp luận cứ khoa học; còn phản hồi của người dân và doanh nghiệp giúp đánh giá tác động của chính sách đối với các đối tượng chịu ảnh hưởng trực tiếp. Điều quan trọng là tham vấn phải thực chất, có cơ chế tổng hợp, phân tích và tiếp thu phù hợp, tránh hình thức hóa việc lấy ý kiến. Các ý kiến khác nhau cần được xem xét khách quan, trên cơ sở mục tiêu chung, bằng chứng thực tiễn và các nguyên tắc có liên quan. Đối với những vấn đề mới, khó, chưa có tiền lệ, Nghị quyết đặt ra yêu cầu thực hiện thí điểm có kiểm soát theo thẩm quyền, xác định rõ phạm vi, thời hạn, tiêu chí đánh giá và điều kiện kết thúc hoặc nhân rộng. Đây là cách tiếp cận phù hợp để kiểm nghiệm chính sách trong thực tiễn, hạn chế rủi ro khi triển khai trên diện rộng và tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo. Như vậy, nâng cao chất lượng hoạch định không chỉ là làm cho chủ trương đúng hơn, mà còn phải làm cho quá trình ra quyết định có căn cứ hơn, có khả năng dự báo tốt hơn và chủ động hơn trước những biến động. Đây chính là nền tảng để nâng cao tính khoa học, tính thực tiễn và tầm nhìn chiến lược trong lãnh đạo. Đổi mới việc ban hành nghị quyết: Chất lượng quan trọng hơn số lượng Một yêu cầu nổi bật của Nghị quyết số 29-NQ/TW là đổi mới việc ban hành văn bản theo hướng ngắn gọn, súc tích, dễ hiểu, dễ nhớ, dễ thực hiện, dễ kiểm tra và đánh giá; đồng thời thường xuyên rà soát, tích hợp, sửa đổi, thay thế hoặc bãi bỏ những văn bản chồng chéo, không còn phù hợp. Yêu cầu này đặt ra vấn đề cần nhìn nhận lại cách thức sử dụng văn bản trong hoạt động lãnh đạo. Nghị quyết có vai trò quan trọng trong việc xác lập định hướng và thống nhất hành động, nhưng không phải mọi vấn đề đều cần được giải quyết bằng việc ban hành thêm một văn bản mới. Trong nhiều trường hợp, điều cần thiết hơn là tổ chức thực hiện nghiêm túc các quy định hiện hành, tháo gỡ vướng mắc về cơ chế hoặc làm rõ trách nhiệm của các cơ quan liên quan. Nếu những hạn chế trong thực tiễn chủ yếu xuất phát từ việc thực hiện chưa đầy đủ, thiếu phối hợp hoặc chưa xác định rõ trách nhiệm, việc ban hành thêm nghị quyết có thể làm tăng khối lượng công việc mà chưa giải quyết được nguyên nhân gốc rễ. Ngược lại, nếu tồn tại bất cập thực sự về chủ trương, cần nghiên cứu sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành văn bản mới trên cơ sở đánh giá đầy đủ sự cần thiết và tác động. Vì vậy, trước khi đề xuất ban hành nghị quyết, cần làm rõ vấn đề cần giải quyết, sự cần thiết của văn bản mới và mối quan hệ với các quy định hiện hành. Đây là bước quan trọng để hạn chế trùng lặp, chồng chéo và bảo đảm mỗi văn bản được ban hành đều có mục tiêu, phạm vi và giá trị thực tiễn rõ ràng. Bên cạnh đó, chất lượng nghị quyết phải được thể hiện ở tính logic và khả năng chuyển hóa thành hành động. Mục tiêu cần gắn với vấn đề thực tiễn; nhiệm vụ, giải pháp phải trực tiếp phục vụ mục tiêu; trách nhiệm của các chủ thể phải được xác định rõ; còn kết quả cần có tiêu chí để theo dõi, đánh giá. Một nghị quyết có nội dung dài, đề cập nhiều lĩnh vực nhưng thiếu trọng tâm chưa chắc hiệu quả hơn một nghị quyết tập trung vào những vấn đề then chốt. Tương tự, những mục tiêu được diễn đạt bằng các yêu cầu chung như tăng cường, đẩy mạnh, nâng cao sẽ khó đánh giá nếu không xác định rõ kết quả cần đạt và thời hạn thực hiện. Đổi mới việc ban hành nghị quyết do đó phải gắn với đổi mới tư duy xây dựng văn bản: lựa chọn đúng vấn đề, xác định đúng trọng tâm, diễn đạt rõ yêu cầu và bảo đảm tính khả thi. Chất lượng của nghị quyết không nằm ở số lượng nhiệm vụ được liệt kê, mà ở khả năng định hướng và dẫn dắt hành động một cách thống nhất, hiệu quả. Tổ chức thực hiện là khâu quyết định giá trị thực tiễn của nghị quyết Nếu hoạch định chủ trương tạo nền tảng cho quyết định đúng và ban hành nghị quyết xác lập yêu cầu hành động, thì tổ chức thực hiện là khâu quyết định khả năng chuyển hóa chủ trương thành kết quả thực tế. Một trong những yêu cầu quan trọng được Nghị quyết số 29-NQ/TW nhấn mạnh là chương trình, kế hoạch hành động phải được xây dựng đồng thời với dự thảo nghị quyết, bảo đảm khoa học, khả thi, rõ người, rõ việc, rõ thời hạn và rõ sản phẩm. Điều này cho thấy tính khả thi cần được xem xét ngay từ quá trình hoạch định, thay vì chỉ đánh giá sau khi văn bản đã được ban hành. Trong thực tế, một số nhiệm vụ có thể được xác định đúng về mục tiêu nhưng gặp khó khăn khi triển khai do chưa làm rõ cơ quan chủ trì, trách nhiệm phối hợp, thời hạn hoàn thành hoặc nguồn lực thực hiện. Khi nhiệm vụ được giao chung cho nhiều đơn vị mà không xác định đầu mối chịu trách nhiệm, tiến độ dễ bị kéo dài; khi sản phẩm đầu ra không rõ ràng, việc kiểm tra, đánh giá cũng thiếu căn cứ. Do đó, mỗi nhiệm vụ cần được cụ thể hóa thành những công việc có thể triển khai, gắn với chủ thể chịu trách nhiệm và kết quả cần đạt. Việc xác định sản phẩm không nên chỉ dừng ở số lượng văn bản được ban hành, hội nghị được tổ chức hay báo cáo được hoàn thành, mà phải xem xét cả chất lượng công việc và mức độ giải quyết vấn đề đặt ra. Cùng với đó, việc thể chế hóa chủ trương phải được thực hiện kịp thời, đồng bộ và đúng thẩm quyền. Những nội dung cần cụ thể hóa thành pháp luật, cơ chế hoặc chính sách phải được xác định rõ cơ quan chịu trách nhiệm và lộ trình thực hiện. Các quy định có liên quan cần được rà soát để phát hiện những điểm chưa thống nhất, tránh tình trạng chủ trương đã được xác lập nhưng cơ chế triển khai chưa hoàn thiện. Một yêu cầu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng là phân định rõ trách nhiệm lãnh đạo với trách nhiệm quản lý, điều hành; phát huy đầy đủ thẩm quyền của từng cơ quan, tổ chức và cá nhân. Đổi mới phương thức lãnh đạo không đồng nghĩa với việc cấp trên làm thay cấp dưới hoặc cơ quan lãnh đạo can thiệp trái quy định vào công việc thuộc thẩm quyền của cơ quan nhà nước. Ngược lại, các chủ thể được giao nhiệm vụ phải chủ động thực hiện trách nhiệm, không đùn đẩy hoặc xin ý kiến cấp trên đối với những vấn đề thuộc thẩm quyền của mình. Trách nhiệm của người đứng đầu cũng cần được gắn chặt với kết quả thực hiện nhiệm vụ. Người đứng đầu không chỉ có trách nhiệm giao việc mà còn phải tổ chức phối hợp, kiểm tra tiến độ, tháo gỡ khó khăn và bảo đảm chất lượng đầu ra. Khi kết quả không đạt yêu cầu, cần xác định rõ nguyên nhân, phân biệt những hạn chế về cơ chế, nguồn lực với những thiếu sót trong thực thi trách nhiệm. Tuy nhiên, đề cao trách nhiệm không đồng nghĩa với quy trách nhiệm một cách máy móc. Việc đánh giá phải căn cứ vào thẩm quyền, điều kiện thực hiện, mức độ chủ động và những yếu tố khách quan có liên quan. Cách tiếp cận khách quan sẽ vừa bảo đảm kỷ luật, kỷ cương, vừa tạo điều kiện để cán bộ chủ động, sáng tạo và chịu trách nhiệm trong phạm vi được giao. Kiểm tra, đánh giá và phản hồi: Bảo đảm nghị quyết luôn gắn với thực tiễn Đổi mới hoạch định, ban hành và tổ chức thực hiện nghị quyết sẽ chưa trọn vẹn nếu thiếu cơ chế kiểm tra, giám sát, đánh giá và điều chỉnh. Đây không phải là khâu thực hiện sau cùng mang tính thủ tục, mà là bộ phận cấu thành của toàn bộ chu trình lãnh đạo. Trước hết, cần đổi mới cách đánh giá kết quả thực hiện. Nếu việc kiểm tra chỉ tập trung vào việc đã ban hành kế hoạch hay chưa, đã tổ chức hội nghị hay chưa hoặc đã gửi báo cáo đúng thời hạn hay chưa thì chưa đủ để phản ánh hiệu quả thực chất. Những hoạt động này là điều kiện cần, nhưng không thể thay thế việc đánh giá mức độ hoàn thành mục tiêu và tác động của nghị quyết. Việc đánh giá cần dựa trên những tiêu chí phù hợp với từng nhiệm vụ, kết hợp giữa tiến độ, chất lượng sản phẩm, hiệu quả sử dụng nguồn lực và mức độ cải thiện của vấn đề cần giải quyết. Đối với những mục tiêu dài hạn, cần xem xét cả kết quả trung gian, tránh chỉ dựa vào các chỉ số ngắn hạn hoặc tuyệt đối hóa những con số chưa phản ánh đầy đủ chất lượng. Cùng với đó, kiểm tra, giám sát cần được thực hiện trong suốt quá trình triển khai để kịp thời phát hiện những khó khăn, bất cập. Thông tin phản hồi từ cơ sở, người dân, doanh nghiệp và các cơ quan thực hiện phải được tiếp nhận, phân tích và sử dụng để điều chỉnh phương thức triển khai hoặc hoàn thiện chính sách khi cần thiết. Thực tiễn luôn vận động, vì vậy không phải mọi giải pháp được lựa chọn tại thời điểm ban hành nghị quyết đều phù hợp trong suốt quá trình thực hiện. Khi phát sinh vấn đề, cần xác định rõ nguyên nhân: chủ trương chưa phù hợp, cơ chế triển khai còn bất cập, nguồn lực chưa bảo đảm hay trách nhiệm thực hiện chưa được phát huy đầy đủ. Trên cơ sở đó, lựa chọn biện pháp xử lý đúng với tính chất của vấn đề và thẩm quyền của từng chủ thể. Đặc biệt, cần tránh tình trạng những vướng mắc nhỏ không được xử lý kịp thời, kéo dài qua nhiều cấp hoặc nhiều giai đoạn, cuối cùng trở thành điểm nghẽn lớn. Cơ chế phản hồi và điều chỉnh hiệu quả sẽ giúp quá trình lãnh đạo có khả năng tự hoàn thiện, dựa trên bằng chứng thực tiễn thay vì chỉ dựa vào những đánh giá ban đầu. Từ đổi mới quy trình đến nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền Nhìn tổng thể, nhiệm vụ nâng cao chất lượng hoạch định chủ trương, quyết sách; đổi mới việc ban hành và tổ chức thực hiện nghị quyết thể hiện yêu cầu chuyển đổi đồng bộ cả về tư duy, phương pháp và trách nhiệm trong hoạt động lãnh đạo. Trước hết, đó là sự chuyển đổi từ cách tiếp cận thiên về kinh nghiệm sang kết hợp chặt chẽ giữa tổng kết thực tiễn, nghiên cứu khoa học, phân tích dữ liệu và dự báo. Quyết sách cần được xây dựng trên cơ sở thông tin đáng tin cậy, có sự tham vấn phù hợp và có khả năng nhận diện những rủi ro trước khi triển khai. Tiếp đó là sự chuyển đổi từ việc coi trọng ban hành văn bản sang coi trọng hiệu quả thực hiện. Nghị quyết phải thực sự cần thiết, có trọng tâm, rõ mục tiêu và gắn với những điều kiện triển khai cụ thể. Hệ thống văn bản cũng cần được rà soát thường xuyên để bảo đảm tính thống nhất, tránh tạo thêm những yêu cầu không cần thiết. Quan trọng hơn, đổi mới phải được thể hiện ở trách nhiệm của các chủ thể trong toàn bộ chu trình lãnh đạo. Cơ quan tham mưu phải nâng cao chất lượng nghiên cứu và đề xuất; cơ quan có thẩm quyền phải xem xét, quyết định trên cơ sở đầy đủ căn cứ; cơ quan thực hiện phải chủ động cụ thể hóa và tổ chức triển khai; cơ quan kiểm tra, giám sát phải đánh giá khách quan và kịp thời kiến nghị xử lý những bất cập. Trong quá trình đó, chuyển đổi số và điều hành dựa trên dữ liệu có thể hỗ trợ nâng cao chất lượng thông tin, theo dõi tiến độ, phát hiện những nhiệm vụ chậm trễ và cung cấp căn cứ phục vụ quyết định. Tuy nhiên, công nghệ không thay thế thẩm quyền, trách nhiệm và năng lực phán đoán của con người. Giá trị của công nghệ chỉ được phát huy khi đi cùng với dữ liệu có chất lượng, quy trình rõ ràng và trách nhiệm giải trình cụ thể. Suy cho cùng, thước đo quan trọng nhất của việc đổi mới không phải là số lượng quy trình được sửa đổi hay văn bản được ban hành, mà là khả năng giải quyết những vấn đề thực tiễn, tháo gỡ điểm nghẽn và nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị. Một quyết sách có chất lượng phải vừa đúng về định hướng, có căn cứ về khoa học, phù hợp với thực tiễn, vừa khả thi trong tổ chức thực hiện và có cơ chế kiểm chứng kết quả. Nâng cao chất lượng hoạch định chủ trương, quyết sách vì vậy không chỉ là yêu cầu hoàn thiện kỹ thuật xây dựng nghị quyết, mà là yêu cầu đổi mới phương thức lãnh đạo theo hướng khoa học, thực chất và hướng đến kết quả. Khi các khâu từ nhận diện vấn đề, hoạch định, ban hành đến tổ chức thực hiện, kiểm tra và điều chỉnh được kết nối thành một chu trình thống nhất, nghị quyết sẽ thực sự trở thành công cụ lãnh đạo hiệu quả, góp phần nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền của Đảng và đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Kinh tế tư nhân sau chủ trương cải cách lớn: vì sao ưu đãi chính sách chưa đủ để doanh nghiệp phát triển bền vững?

Tóm tắt: Nghị quyết 68-NQ/TW mở ra bước ngoặt trong phát triển kinh tế tư nhân Việt Nam, với nhiều chính sách ưu đãi về thuế, vốn, đất đai và đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy ưu đãi chưa đủ tạo ra doanh nghiệp mạnh nếu môi trường kinh doanh thiếu ổn định, khả năng tiếp cận nguồn lực chưa bình đẳng, thị trường đầu ra hạn chế và năng lực nội tại còn yếu. Bài viết phân tích những điểm nghẽn căn bản, từ đó kiến nghị chuyển trọng tâm từ hỗ trợ chi phí sang cải cách thể chế, thúc đẩy cạnh tranh bình đẳng, nâng cao năng suất và năng lực tự chủ của doanh nghiệp. Từ khóa: Kinh tế tư nhân; Nghị quyết 68-NQ/TW; cải cách thể chế; chính sách ưu đãi; năng lực cạnh tranh; phát triển bền vững. 1. Bước ngoặt chính sách và nghịch lý từ thực tiễn Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy phát triển kinh tế Việt Nam. Việc xác định kinh tế tư nhân là một trong những động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia không chỉ khẳng định vai trò của khu vực này, mà còn đặt ra yêu cầu đổi mới căn bản phương thức quản lý và kiến tạo phát triển. Nghị quyết đề ra mục tiêu đến năm 2030 có 2 triệu doanh nghiệp hoạt động, kinh tế tư nhân đóng góp khoảng 55–58% GDP, đạt tốc độ tăng trưởng bình quân 10–12%/năm. Để hiện thực hóa mục tiêu đó, Quốc hội ban hành Nghị quyết 198/2025/QH15 về một số cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân; Chính phủ tiếp tục cụ thể hóa bằng các chương trình hành động và Nghị định 20/2026/NĐ-CP.  Điểm đáng chú ý là chủ trương phát triển kinh tế tư nhân không còn dừng ở khuyến khích, mà chuyển sang tháo gỡ rào cản, bảo vệ quyền kinh doanh và tạo điều kiện để doanh nghiệp vươn lên. Tuy nhiên, thực tiễn đặt ra một nghịch lý: chính sách hỗ trợ ngày càng nhiều, nhưng khả năng tồn tại, mở rộng quy mô và nâng cao sức cạnh tranh của một bộ phận lớn doanh nghiệp vẫn hạn chế. Theo Cục Thống kê, 9 tháng năm 2026, cả nước có gần 149.700 doanh nghiệp thành lập mới, tăng 3,2% so với cùng kỳ; vốn đăng ký đạt 1,884 triệu tỷ đồng, tăng 32,7%. Tuy nhiên, tổng số doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động đạt gần 223.900, giảm 3,2%; trong khi 172.000 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường. Đáng chú ý, số doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể tăng 118,8%, dù một phần có thể là những trường hợp đã ngừng hoạt động từ trước.  Các số liệu phản ánh cả sự năng động lẫn sức ép đối với cộng đồng doanh nghiệp. Gia nhập thị trường không đồng nghĩa với tồn tại bền vững; vốn đăng ký tăng không đồng nghĩa với năng lực sản xuất và hiệu quả kinh doanh tăng tương ứng. Vấn đề vì thế không chỉ là có thêm bao nhiêu doanh nghiệp, mà là bao nhiêu doanh nghiệp có thể tồn tại, lớn mạnh, nâng cao năng suất và cạnh tranh bằng thực lực. 2. Vì sao ưu đãi chưa đủ tạo nên doanh nghiệp mạnh? Thể chế chưa thông suốt, ưu đãi khó phát huy tác dụng. Đối với doanh nghiệp, sự ổn định, minh bạch và khả năng dự báo của chính sách nhiều khi quan trọng hơn một khoản ưu đãi tài chính. Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam 2025 của VCCI, công bố năm 2026, cho thấy tỷ lệ doanh nghiệp khảo sát gặp khó khăn do biến động chính sách, pháp luật tăng từ 16,9% năm 2024 lên 24,3% năm 2025. Chỉ khoảng 6–8% doanh nghiệp cho biết có thể thường xuyên hoặc luôn luôn dự đoán được thay đổi chính sách. Đây là vấn đề đáng suy nghĩ. Một doanh nghiệp có thể được miễn thuế ba năm, nhưng nếu mất nhiều thời gian hoàn thiện thủ tục đất đai, đầu tư, xây dựng hoặc thường xuyên đối mặt với cách hiểu pháp luật khác nhau, lợi ích từ ưu đãi có thể bị thu hẹp đáng kể. Xét về bản chất kinh tế, sự thiếu ổn định thể chế làm tăng chi phí giao dịch, chi phí phòng ngừa rủi ro và làm giảm động lực đầu tư dài hạn. Khi khó dự đoán môi trường kinh doanh, doanh nghiệp có xu hướng lựa chọn hoạt động ngắn hạn thay vì đầu tư công nghệ, nghiên cứu sản phẩm và mở rộng quy mô. Nghị quyết 198/2025/QH15 đã đặt ra yêu cầu giảm ít nhất 30% thời gian xử lý thủ tục hành chính, 30% chi phí tuân thủ pháp luật và 30% điều kiện kinh doanh. Đây là chủ trương đúng, nhưng kết quả phải được đo bằng chi phí thực tế doanh nghiệp tiết kiệm được, không đơn thuần bằng số thủ tục được công bố cắt giảm.  Một môi trường kinh doanh ít rủi ro, chi phí thấp và có thể dự báo chính là ưu đãi có giá trị nhất, bởi mọi doanh nghiệp đều được hưởng mà không cần cơ chế xin – cho. Có chính sách hỗ trợ vốn nhưng chưa tháo gỡ được rào cản tiếp cận. Thiếu vốn là khó khăn lớn của doanh nghiệp tư nhân, song vấn đề không chỉ nằm ở lãi suất, mà còn ở điều kiện tiếp cận tín dụng. Khảo sát PCI 2025 cho thấy 75,5% doanh nghiệp được hỏi đồng ý với nhận định không thể vay vốn nếu không có tài sản thế chấp; 54,2% cho rằng việc vay vốn khi thiếu tài sản bảo đảm rất khó khăn.  Điều này bộc lộ hạn chế trong cơ chế phân bổ vốn. Doanh nghiệp có năng lực công nghệ, đơn hàng và triển vọng tăng trưởng nhưng thiếu tài sản thế chấp có thể gặp khó khăn hơn doanh nghiệp sở hữu nhiều tài sản nhưng hiệu quả sản xuất thấp. Nếu chính sách chỉ tập trung hỗ trợ lãi suất mà không cải thiện khả năng tiếp cận tín dụng, lợi ích dễ nghiêng về nhóm doanh nghiệp vốn đã đủ điều kiện vay. Vì vậy, cần phát triển các hình thức tài trợ dựa trên dòng tiền, hợp đồng, năng lực quản trị và hiệu quả dự án; đồng thời hoàn thiện cơ chế bảo lãnh tín dụng, thông tin tài chính doanh nghiệp và thị trường vốn dài hạn. Ngân hàng vẫn phải kiểm soát rủi ro, nhưng không nên để tài sản thế chấp trở thành thước đo gần như quyết định khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp. Ưu đãi đầu vào không thay thế được thị trường đầu ra. Một hạn chế của chính sách hỗ trợ truyền thống là quá chú trọng giảm chi phí sản xuất mà chưa quan tâm tương xứng đến khả năng tiêu thụ sản phẩm. Theo VCCI, tỷ lệ doanh nghiệp gặp khó khăn trong tìm kiếm khách hàng tăng từ 45,3% năm 2024 lên 60,2% năm 2025, trở thành trở ngại phổ biến nhất trong khảo sát.  Con số này cho thấy một thực tế: doanh nghiệp không thể phát triển chỉ nhờ được hỗ trợ vốn, giảm thuế hoặc giảm tiền thuê đất nếu thiếu đơn hàng và thị trường tiêu thụ. Miễn thuế thu nhập doanh nghiệp có thể tạo động lực đầu tư, nhưng hiệu quả trực tiếp đối với doanh nghiệp đang thua lỗ rất hạn chế. Tín dụng ưu đãi giúp tăng khả năng đầu tư, nhưng nếu sức cầu yếu, mở rộng sản xuất có thể làm tăng tồn kho và rủi ro tài chính. Vì vậy, chính sách phát triển kinh tế tư nhân phải gắn với phát triển thị trường trong nước, nâng cao chất lượng sản phẩm, mở rộng xuất khẩu và thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp nội địa với các tập đoàn lớn, doanh nghiệp FDI. Doanh nghiệp cần cơ hội kinh doanh thực chất hơn là những ưu đãi chỉ giúp giảm một phần chi phí nhưng không tạo thêm năng lực cạnh tranh. Năng lực nội tại yếu là điểm nghẽn quyết định. Ngay cả khi môi trường kinh doanh thuận lợi, doanh nghiệp vẫn khó phát triển bền vững nếu thiếu công nghệ, nhân lực và năng lực quản trị. Khảo sát PCI 2025 cho thấy chỉ 8,8% doanh nghiệp có đổi mới sản phẩm hoặc dịch vụ; 29,6% thực hiện ít nhất một cải tiến quy trình; 3,9% chi từ 3% doanh thu trở lên cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.  Những tỷ lệ này phản ánh hạn chế đáng kể về năng lực đổi mới trong nhóm doanh nghiệp khảo sát. Đổi mới công nghệ không đơn thuần là mua máy móc, phần mềm. Máy móc hiện đại không tự tạo ra năng suất nếu doanh nghiệp thiếu nhân lực kỹ thuật, quy trình quản lý và khả năng tổ chức sản xuất. Tương tự, chuyển đổi số sẽ khó phát huy hiệu quả nếu chỉ số hóa quy trình cũ mà không thay đổi mô hình quản trị. Đây là lý do chính sách ưu đãi không thể thay thế quá trình tích lũy năng lực nội tại. Về dài hạn, sức mạnh của doanh nghiệp không được quyết định bởi số tiền hỗ trợ nhận được, mà bởi khả năng tạo ra sản phẩm có giá trị gia tăng cao, kiểm soát chi phí, đổi mới công nghệ và đứng vững trước cạnh tranh.   3. Đổi mới chính sách: Từ ưu đãi sang kiến tạo năng lực phát triển Để Nghị quyết 68-NQ/TW thực sự đi vào cuộc sống, cần chuyển trọng tâm từ hỗ trợ theo số lượng doanh nghiệp sang nâng cao chất lượng, sức cạnh tranh và khả năng phát triển dài hạn. Trong đó, cần tập trung vào năm định hướng. Thứ nhất, lấy cải cách thể chế làm chính sách hỗ trợ quan trọng nhất. Tiếp tục xóa bỏ những rào cản gia nhập và mở rộng thị trường, bảo đảm quyền tài sản, quyền tự do kinh doanh và tính nhất quán trong thực thi pháp luật. Đặc biệt, phải chuyển mạnh từ quản lý theo tiền kiểm sang hậu kiểm dựa trên rủi ro; giảm thanh tra, kiểm tra chồng chéo; minh bạch trách nhiệm cơ quan công quyền. Cải cách phải được đánh giá bằng kết quả doanh nghiệp thực sự cảm nhận, không phải bằng số văn bản ban hành. Mỗi địa phương cần công khai thời gian giải quyết thủ tục, chi phí tuân thủ và tỷ lệ kiến nghị được xử lý đúng hạn, gắn với trách nhiệm người đứng đầu. Thứ hai, bảo đảm cạnh tranh bình đẳng và phân bổ nguồn lực theo hiệu quả. Báo cáo PCI 2025 cho thấy điểm trung vị về cạnh tranh bình đẳng chỉ đạt 5,51/10; chính sách hỗ trợ doanh nghiệp đạt 5,43/10. Những kết quả này đặt ra yêu cầu tiếp tục cải thiện chất lượng điều hành và khả năng tiếp cận chính sách.  Cần công khai tiêu chí phân bổ đất đai, tín dụng ưu đãi, cơ hội đầu tư và các chương trình hỗ trợ; hạn chế tối đa cơ chế xin – cho. Doanh nghiệp phải được cạnh tranh bằng năng suất, chất lượng và hiệu quả, không phải bằng khả năng tiếp cận quan hệ hay đặc quyền. Thứ ba, chuyển từ hỗ trợ đầu vào sang nâng cao năng suất. Ưu tiên các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ, đào tạo nhân lực, cải thiện quản trị và đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế. Hỗ trợ tài chính cần gắn với kết quả cụ thể như tăng năng suất, nâng chất lượng sản phẩm, phát triển thị trường và cải thiện năng lực tham gia chuỗi cung ứng. Chính sách ưu đãi phải có thời hạn, điều kiện và cơ chế đánh giá rõ ràng. Không nên duy trì hỗ trợ kéo dài đối với doanh nghiệp không cải thiện hiệu quả hoạt động, bởi điều đó có thể làm méo mó cạnh tranh và lãng phí nguồn lực. Thứ tư, tạo cơ hội thị trường để doanh nghiệp tư nhân lớn mạnh. Cần xây dựng chương trình phát triển nhà cung ứng trong nước, kết nối doanh nghiệp nhỏ và vừa với doanh nghiệp FDI, doanh nghiệp lớn và các dự án đầu tư công. Trọng tâm không phải tổ chức nhiều hội nghị kết nối, mà là giúp doanh nghiệp đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật, năng lực giao hàng và yêu cầu quản trị của đối tác. Đồng thời, mở rộng cơ hội tham gia mua sắm công, các dự án hạ tầng và lĩnh vực chiến lược trên cơ sở đấu thầu minh bạch, cạnh tranh và hiệu quả. Thứ năm, đổi mới tiêu chí đánh giá hiệu quả chính sách. Không nên chỉ lấy số doanh nghiệp thành lập mới hay tổng vốn đăng ký làm thước đo thành công. Cần bổ sung các chỉ tiêu về tỷ lệ doanh nghiệp duy trì hoạt động, năng suất lao động, mức độ đổi mới công nghệ, khả năng mở rộng quy mô và tham gia chuỗi giá trị. Đặc biệt, cần tăng cường kiểm toán, giám sát việc phân bổ và sử dụng nguồn lực hỗ trợ, bảo đảm mỗi đồng ngân sách tạo ra lợi ích kinh tế – xã hội tương xứng. Chính sách chỉ thực sự hiệu quả khi tạo được năng lực phát triển mới, thay vì duy trì sự phụ thuộc vào ưu đãi. 4. Kết luận Nghị quyết 68-NQ/TW mở ra cơ hội lớn để kinh tế tư nhân trở thành động lực mạnh mẽ của tăng trưởng. Tuy nhiên, chủ trương đột phá chỉ có thể tạo ra kết quả đột phá khi được chuyển hóa thành môi trường kinh doanh minh bạch, cạnh tranh bình đẳng và động lực đổi mới thực chất. Ưu đãi về thuế, vốn, đất đai là cần thiết, nhưng không thể thay thế cải cách thể chế, thị trường và năng lực nội tại của doanh nghiệp. Nhà nước phải kiến tạo môi trường phát triển, còn doanh nghiệp phải chủ động nâng cao năng suất, đổi mới công nghệ và quản trị. Thước đo thành công của chính sách không phải Nhà nước đã ưu đãi bao nhiêu, mà là doanh nghiệp đã mạnh lên như thế nào sau ưu đãi. Chỉ khi doanh nghiệp có thể phát triển bằng năng lực cạnh tranh thực chất, không phụ thuộc thường xuyên vào hỗ trợ, kinh tế tư nhân mới trở thành nền tảng vững chắc cho tăng trưởng nhanh, bền vững và nâng cao tính tự chủ của nền kinh tế. Tài liệu tham khảo 1. Bộ Chính trị. (2025). Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 04 tháng 5 năm 2025 về phát triển kinh tế tư nhân. https://baochinhphu.vn/toan-van-nghi-quyet-so-68-nq-tw-ve-phat-trien-kinh-te-tu-nhan-102250505122337909.htm; 2. Quốc hội. (2025). Nghị quyết số 198/2025/QH15 ngày 17 tháng 5 năm 2025 về một số cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân.https://vanban.chinhphu.vn/?classid=1&docid=213695&orggroupid=1&pageid=27160; 3. Chính phủ. (2026). Nghị định số 20/2026/NĐ-CP ngày 15 tháng 01 năm 2026 quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Nghị quyết số 198/2025/QH15 ngày 17 tháng 5 năm 2025 của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân. https://vanban.chinhphu.vn/?docid=216660&orggroupid=2&pageid=27160; 4. Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam. (2026). Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam 2025. https://api.vcci.com.vn/storage/filesvcci/6a06e39373a14.pdf; 5. Cục Thống kê. (2026, ngày 3 tháng 10). Cục Thống kê tổ chức họp báo công bố số liệu thống kê kinh tế – xã hội quý III và 9 tháng năm 2026. https://thongkeketnoi.nso.gov.vn/bai-viet/cuc-thong-ke-to-chuc-hop-bao-cong-bo-so-lieu-thong-ke-kinh-te-xa-hoi-quy-iii-va-9-thang-nam-2026-1e6acca5cc.

Tài sản công dôi dư sau sắp xếp bộ máy: biến nguồn lực bị bỏ không thành động lực tăng trưởng

Tóm tắt: Sắp xếp, tinh gọn bộ máy và tổ chức chính quyền địa phương hai cấp mở ra cơ hội cơ cấu lại nguồn lực tài sản công. Tuy nhiên, hàng nghìn cơ sở nhà, đất dôi dư chậm được khai thác đang gây lãng phí và làm giảm hiệu quả sử dụng nguồn lực quốc gia. Bài viết phân tích những điểm nghẽn trong quản lý, xử lý tài sản công; đồng thời đề xuất các giải pháp chuyển từ tư duy xử lý hành chính sang quản trị tài sản theo hiệu quả kinh tế – xã hội, biến nguồn lực dôi dư thành động lực tăng trưởng bền vững. Từ khóa: Tài sản công; nhà, đất dôi dư; sắp xếp bộ máy; chống lãng phí; quản trị tài sản; tăng trưởng kinh tế. 1. Tài sản công dôi dư: Nghịch lý nguồn lực trong nền kinh tế Trong bối cảnh Việt Nam đang tập trung huy động nguồn lực cho mục tiêu tăng trưởng cao, việc hàng nghìn trụ sở, cơ sở nhà, đất công chưa được sử dụng hiệu quả đặt ra một nghịch lý đáng suy nghĩ: một bên, ngân sách vẫn phải đầu tư thêm trường học, bệnh viện, công trình công cộng; bên kia, không ít tài sản hiện có lại bị bỏ trống, xuống cấp hoặc chậm đưa vào khai thác. Theo số liệu Bộ Tài chính công khai, được Thời báo Tài chính Việt Nam phản ánh ngày 27/10/2026, đến ngày 26/10/2026, cả nước có 31.530 cơ sở nhà, đất thuộc diện phải xử lý; trong đó 21.127 cơ sở đã hoàn thành, đạt khoảng 67%, còn 10.403 cơ sở chưa hoàn thành xử lý, khai thác. Riêng khối địa phương còn 9.608 cơ sở, chiếm hơn 92% tổng số chưa hoàn thành. Gia Lai còn 971 cơ sở, Đà Nẵng 965 cơ sở, Phú Thọ 622 cơ sở và Thanh Hóa 589 cơ sở [1]. Những con số trên phản ánh quy mô lớn của vấn đề, nhưng cần phân biệt: chưa hoàn thành xử lý không đồng nghĩa tất cả tài sản đều đang bỏ trống. Điều đáng quan tâm là khoảng cách giữa việc hoàn tất thủ tục hành chính với đưa tài sản vào sử dụng thực chất. Dưới góc độ kinh tế, tài sản công không chỉ là những con số ghi trên bảng cân đối tài sản nhà nước, mà còn là nguồn lực sản xuất và cung cấp dịch vụ công. Một khu đất bỏ không đồng nghĩa với cơ hội đầu tư bị trì hoãn; một trụ sở xuống cấp là nguồn vốn xã hội đang mất dần giá trị; một công trình chưa được khai thác có thể khiến ngân sách phải chi thêm để đáp ứng nhu cầu tương tự ở địa điểm khác. Lãng phí tài sản công vì vậy có ba tầng tổn thất: chi phí duy trì, bảo quản; giá trị tài sản suy giảm và chi phí cơ hội do nguồn lực không được đưa vào sử dụng. Đáng chú ý, chi phí cơ hội thường không thể hiện trực tiếp trong báo cáo ngân sách. Một cơ sở nhà, đất có thể vẫn được ghi nhận đầy đủ về mặt kế toán, nhưng hiệu quả kinh tế thực tế gần như bằng không nếu không tạo ra lợi ích tương xứng. Vấn đề cốt lõi không phải Nhà nước đang có bao nhiêu tài sản dôi dư, mà là bao nhiêu nguồn lực được giải phóng, tạo thêm giá trị cho nền kinh tế và phục vụ người dân.   2. Vì sao tài sản công chậm được đưa vào khai thác? Trước hết là bất cập trong tư duy quản lý. Trong cơ chế truyền thống, việc quản lý tài sản công thường chú trọng bảo đảm đúng thủ tục, đúng thẩm quyền và tránh thất thoát. Đây là yêu cầu cần thiết, nhưng chưa đủ. Khi tài sản trở thành dôi dư, nếu không xác định rõ trách nhiệm khai thác và hiệu quả sử dụng, tài sản có thể được bàn giao trên giấy tờ nhưng vẫn nằm im trên thực tế. Số liệu Bộ Tài chính công bố ngày 1/6/2026 cho thấy, tại thời điểm 27/5/2026, trong 11.412 cơ sở nhà, đất ở địa phương chưa hoàn thành xử lý hoặc chưa được khai thác triệt để, có 5.329 cơ sở đã giao cho tổ chức kinh doanh nhà hoặc phát triển quỹ đất nhưng chưa khai thác; 2.823 cơ sở đã có phương án nhưng chưa hoàn thành thực hiện; 3.260 cơ sở chưa có phương án xử lý [2]. Như vậy, nút thắt không chỉ nằm ở khâu quyết định xử lý, mà còn ở năng lực tổ chức thực hiện sau quyết định.Thứ hai, nhiều tài sản vướng hồ sơ pháp lý, quy hoạch, tình trạng sử dụng hoặc điều kiện chuyển đổi công năng. Trong khi đó, việc phối hợp giữa cơ quan quản lý tài sản, đất đai, quy hoạch và chính quyền địa phương chưa phải lúc nào cũng đồng bộ.Thứ ba, tâm lý e ngại trách nhiệm có thể khiến một số cơ quan lựa chọn giải pháp an toàn là chờ hướng dẫn hoặc xin ý kiến nhiều cấp. Điều này làm kéo dài thời gian xử lý, trong khi tài sản tiếp tục xuống cấp. Cuối cùng, chưa có cơ chế đánh giá đầy đủ hiệu quả kinh tế – xã hội đối với từng phương án khai thác. Không phải tài sản nào cũng có khả năng cho thuê hoặc bán với giá trị cao. Tại vùng sâu, vùng xa, nhu cầu thị trường hạn chế; ngược lại, những khu đất có vị trí thuận lợi cần được đánh giá thận trọng để tránh thất thoát địa tô và lợi ích công cộng. Căn nguyên sâu xa là chúng ta còn thiên về quản lý tài sản công như một đối tượng hành chính, thay vì quản trị tài sản như một nguồn lực kinh tế có chi phí cơ hội và trách nhiệm tạo giá trị. 3. Cơ chế đã tháo gỡ, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào thực thi Một chuyển biến quan trọng là Chính phủ ban hành Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP ngày 24/6/2026 về các cơ chế, chính sách đặc thù đẩy nhanh xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau sắp xếp bộ máy. Nghị quyết trao thẩm quyền chủ động hơn cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh; đơn giản hóa việc xây dựng phương án khai thác; cho phép khai thác một số tài sản chưa hoàn thiện giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và áp dụng phương thức niêm yết giá, chào giá cạnh tranh đối với việc cho thuê nhà thuộc phạm vi điều chỉnh của cơ chế đặc thù [3]. Đây là bước tiến đáng ghi nhận, tạo điều kiện chuyển từ quản lý thụ động sang khai thác chủ động. Tiếp đó, Công điện số 68/CĐ-TTg ngày 7/10/2026 yêu cầu đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác tài sản dôi dư, khắc phục tình trạng bỏ hoang, sử dụng kém hiệu quả, bảo đảm hoàn thành trong năm 2026; đồng thời nhấn mạnh trách nhiệm trực tiếp của người đứng đầu và yêu cầu xử lý ngay những cơ sở không sử dụng quá 12 tháng đã được thanh tra chỉ ra [4]. Tuy nhiên, phân cấp mạnh hơn phải đi cùng công khai và trách nhiệm giải trình cao hơn. Nếu thiếu cơ chế giám sát, nguy cơ định giá không phù hợp, lựa chọn đối tượng thuê thiếu minh bạch hoặc chuyển dịch lợi ích công sang lợi ích tư vẫn có thể xảy ra. Vì vậy, cải cách thể chế phải đồng thời giải quyết hai yêu cầu: không để tài sản công bị đóng băng bởi thủ tục, nhưng cũng không để việc đẩy nhanh khai thác trở thành kẽ hở gây thất thoát tài sản nhà nước. 4. Giải pháp biến tài sản dôi dư thành động lực tăng trưởng Thứ nhất, chuyển từ kiểm kê tài sản sang quản trị theo hiệu quả sử dụng. Cần xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất về nhà, đất dôi dư, thể hiện rõ vị trí, diện tích, giá trị, tình trạng pháp lý, thời gian bỏ trống, chi phí duy trì và phương án khai thác. Đặc biệt, phải công khai danh mục tài sản đủ điều kiện khai thác để người dân, doanh nghiệp và các tổ chức có thể tiếp cận thông tin bình đẳng. Không nên đánh giá thành tích bằng số quyết định bàn giao, mà bằng tỷ lệ tài sản thực sự được sử dụng, nguồn thu ròng, chi phí ngân sách tiết kiệm được và lợi ích xã hội tạo ra. Thứ hai, phân loại tài sản và lựa chọn phương án khai thác theo lợi ích tổng thể. Đối với tài sản phù hợp nhu cầu công cộng, cần ưu tiên chuyển đổi thành trường học, cơ sở y tế, thiết chế văn hóa và nơi cung cấp dịch vụ công. Đây là phương án vừa tận dụng nguồn lực hiện có, vừa giảm áp lực đầu tư mới. Thực tế đã có những kết quả tích cực. Theo Bộ Tài chính, đến thời điểm công bố tháng 6/2026, các địa phương đã bố trí 3.015 cơ sở phục vụ giáo dục, đào tạo; 648 cơ sở cho y tế; 2.385 cơ sở làm thiết chế văn hóa, thể thao [2]. Đối với tài sản có lợi thế thương mại, cần khai thác thông qua các hình thức phù hợp pháp luật, bảo đảm công khai và hiệu quả tài chính. Những tài sản xuống cấp, không còn nhu cầu sử dụng phải có phương án xử lý dứt điểm, tránh tiếp tục chi ngân sách duy trì vô thời hạn. Tuy nhiên, hiệu quả không thể chỉ đo bằng số tiền thu được. Một cơ sở được chuyển thành trường học có thể đem lại lợi ích xã hội lớn hơn phương án cho thuê thương mại. Thứ ba, gắn khai thác tài sản dôi dư với phát triển kinh tế tư nhân. Đây là hướng đi cần được coi trọng. Tại những địa điểm phù hợp, có thể nghiên cứu sử dụng nhà, đất công dôi dư làm không gian khởi nghiệp, trung tâm hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, cơ sở đào tạo nghề hoặc địa điểm cung cấp dịch vụ. Cách tiếp cận này tạo ra lợi ích kép: Nhà nước giảm chi phí quản lý tài sản không sử dụng, còn doanh nghiệp có thêm cơ hội tiếp cận mặt bằng với chi phí hợp lý. Tuy nhiên, mọi chính sách hỗ trợ phải đúng đối tượng, đúng thẩm quyền, công khai điều kiện tiếp cận và bảo đảm cạnh tranh bình đẳng; tuyệt đối không biến cơ chế ưu đãi thành đặc quyền sử dụng tài sản công. Thứ tư, gắn phân cấp với trách nhiệm cá nhân và thời hạn xử lý. Mỗi cơ sở dôi dư cần xác định rõ đơn vị quản lý, phương án xử lý, người chịu trách nhiệm và thời hạn đưa vào sử dụng. Đối với tài sản không có vướng mắc pháp lý nhưng kéo dài thời gian xử lý, phải kiểm tra nguyên nhân, làm rõ trách nhiệm và xem xét kết quả trong đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ. Đồng thời, Kiểm toán nhà nước và cơ quan thanh tra cần tăng cường kiểm tra những tài sản có giá trị lớn, chậm khai thác, sử dụng sai mục đích hoặc có nguy cơ thất thoát. Đặc biệt, cần mở rộng trọng tâm kiểm toán từ tuân thủ thủ tục sang đánh giá tính kinh tế, hiệu quả và hiệu lực của việc quản lý, sử dụng tài sản công. Thứ năm, thiết lập thước đo hiệu quả mới và giám sát thường xuyên. Bộ Tài chính cần nghiên cứu hệ thống chỉ tiêu đánh giá gồm: tỷ lệ tài sản thực tế đưa vào sử dụng; thời gian xử lý bình quân; chi phí duy trì tài sản bỏ trống; giá trị tài chính thu được và lợi ích xã hội từ chuyển đổi công năng. Kết quả phải được công khai định kỳ, tạo điều kiện so sánh giữa các địa phương và xác định những điểm nghẽn cần tháo gỡ. Quan trọng hơn, không nên khuyến khích xử lý tài sản bằng mọi giá để đạt chỉ tiêu. Việc lựa chọn phương án phải dựa trên so sánh chi phí – lợi ích, phù hợp quy hoạch, nhu cầu sử dụng và mục tiêu phát triển dài hạn. Kết luận Sắp xếp, tinh gọn bộ máy không chỉ nhằm giảm đầu mối, nâng cao hiệu lực quản lý mà còn phải tạo bước chuyển căn bản trong sử dụng nguồn lực quốc gia. Nếu hàng nghìn trụ sở, cơ sở nhà, đất tiếp tục bị bỏ không, hiệu quả kinh tế của cuộc cải cách sẽ bị hạn chế. Vấn đề đặt ra không đơn thuần là xử lý nhanh tài sản dôi dư, mà phải khai thác đúng, minh bạch và hiệu quả. Muốn vậy, cần chuyển từ tư duy quản lý hành chính sang quản trị tài sản theo giá trị; từ trách nhiệm bàn giao sang trách nhiệm khai thác; từ đánh giá bằng thủ tục sang đánh giá bằng kết quả kinh tế - xã hội. Thước đo thành công không phải bao nhiêu tài sản được thanh lý hay chuyển giao, mà là bao nhiêu nguồn lực được giải phóng, bao nhiêu chi phí ngân sách được tiết kiệm và bao nhiêu giá trị mới được tạo ra cho người dân, doanh nghiệp và nền kinh tế. Đó mới là ý nghĩa thực chất của chống lãng phí và nâng cao hiệu quả quản trị tài sản công trong giai đoạn phát triển mới. Tài liệu tham khảo [1] Vân Hà (2026), “Cả nước còn hơn 10.400 cơ sở nhà, đất dôi dư chưa hoàn thành xử lý”, Thời báo Tài chính Việt Nam, ngày 27/10/2026. https://thoibaotaichinhvietnam.vn/ca-nuoc-con-hon-10-400-co-so-nha-dat-doi-du-chua-hoan-thanh-xu-ly-205956-205956.html. [2] Báo Điện tử Chính phủ (2026), “Tăng tốc xử lý nhà đất dôi dư sau tinh gọn tổ chức bộ máy”, ngày 1/6/2026. https://baochinhphu.vn/tang-toc-xu-ly-nha-dat-doi-du-sau-tinh-gon-to-chuc-bo-may-102260601175305658.htm. [3] Chính phủ (2026), Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP ngày 24/6/2026 về các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau khi sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, sắp xếp đơn vị hành chính. https://vanban.chinhphu.vn/?docid=218561&pageid=27160 [4] Thủ tướng Chính phủ (2026), Công điện số 68/CĐ-TTg ngày 7/10/2026 về việc đẩy nhanh tiến độ thực hiện xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau khi sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy, sắp xếp đơn vị hành chính. https://chinhphu.vn/?classid=2&docid=219866&pageid=27160